۲۰۰ روز خونین «اهرمی‌ها»

صندوق‌های اهرمی از ابتدای امسال تاکنون عملکرد مناسبی نداشتند و در بررسی عملکرد ۲۰۰روزه تنها یک صندوق اهرمی توانسته بازدهی مثبت برای خود کسب کند و مابقی بازدهی منفی داشتند که با توجه به شرایط کنونی بازار و ریسک‌های ژئوپلیتیک، جنگ‌های منطقه خاورمیانه، انتخابات ریاست جمهوری ایران و… که در این مدت بر بازار سرمایه ما سایه افکنده بود، چندان هم عجیب و دور از ذهن نیست اما با توجه به بازدهی منفی که صندوق‌های اهرمی از ابتدای سال تاکنون داشتند، شائبه‌هایی مبنی بر اینکه اهرم‌ها باعث ریزش بازار می‌شوند هم به وجود آمد که با کارشناسان این حوزه به بررسی آنها پرداختیم.
به گزارش صدای بورس اولین صندوق اهرمی بازار سرمایه، اهرم کاریزما بود که در سال ۱۴۰۰ شروع به فعالیت کرد و اکنون شاخص بازار سرمایه نیز است. در ادامه توسعه ابزارهای نوین در بازار سرمایه، 6 صندوق اهرمی دیگر نیز آغاز به فعالیت کردند که بیدار و نارنج تازه‌ترین‌های آنها هستند. در حال حاضر هفت صندوق سرمایه‌گذاری اهرمی در بازار فعال بوده و دو صندوق اهرمی دیگر از گروه مالی کیان و تامین سرمایه لوتوس پارسیان در راه هستند.
بررسی آماری نشان می‌دهد صندوق اهرمی «توان مفید» تنها صندوقی بود که از ابتدای سال جاری تا ۱۶مهرماه بازده مثبت ۱۰درصدی داشته است و صندوق اهرمی «جهش فارابی» هم صندوقی بود که تاکنون بیشترین بازدهی منفی یعنی منفی ۲۶درصد را ثبت کرده است.
در مقوله صندوق‌های اهرمی و با توجه به متفاوت بودن عملکرد آنها ضریب اهرمی هم از موضوعات مهمی است که برای بررسی باید آن را در نظر گرفت چون در صورت بالا بودن ضریب اهرم، سود و البته ریسکی که نصیب صندوق می‌شود هم بیشتر است. البته ریزش و صعود این صندوق‌ها وابسته به شاخص و عملکرد آنهاست.
اهرم‌ها؛ موجب ماندن پول در بازار
سلمان یزدانی، کارشناس بازار مشتقه در مورد عملکرد صندوق‌های اهرمی گفت: صندوق‌های اهرمی ابزارهای جدیدی بودند که برای بر هم زدن فضای معمولی و در اصطلاح بین‌المللی فضای اسپات آمده بودند تا بازار را با ابزارهای نوین آشنا کنند. با این نگاه اگر عملکرد آنها را بررسی کنیم، با لحاظ توجه سرمایه‌گذاران و اینکه بیشترین معاملات برای صندوق‌های اهرمی است، می‌توان گفت موفق بوده‌اند اما اگر عمیق‌تر و به عنوان عملکرد بگوییم، با توجه به ریسک‌های سیستماتیک شدیدی که به خصوص در 6ماه اخیر بورس داشته است، می‌شد سازوکارهایی از جمله استفاده از ابزارهای مشتقه در آنها پیاده شود که این ریزش‌های شدید را نداشته باشند. وی تاکید کرد: در واقع از نوع عملکرد منظور این نیست که مدیران آنها کار اشتباهی کردند بلکه می‌شد قوانین و ساز و کارها را طوری تغییر داد که صرفا صندوق‌های اهرمی بر مبنای صدور و ابطال واحدهای عادی و ممتاز نباشند، به نوعی مانند اعتبار دادن و این روش قدیمی یا سبک فعلی باعث شد در زمان ریزش یا رنج بودن بازار، ریزش‌های شدید را تجربه کنند، بنابراین به عنوان یک ابزار بسیار موفق و به نوعی ترغیب به ورود ابزارهای نوین بودند ولی در داخل خودشان خیلی بهتر می‌شد برای آنها ساز و کار تعریف کرد.
این کارشناس بازار مشتقه با اشاره به اینکه این صندوق‌ها چیزی که در تعریف صندوق‌های اهرمی است را محقق کردند، افزود: تعریف صندوق‌های اهرمی همین است که می‌بینیم ولی اگر از این فضا خارج شویم و به عنوان سهامدار عادی نگاه کنیم، انتظار نداشتیم دارایی داشته باشیم که مثلا به ۶۰ و ۵۰درصد برسد. با این نگاه اگر دقت کنیم آنهایی که صندوق‌های اهرمی را در این یکی، دو سال داشتند چیز زیادی به دست نیاوردند.
یزدانی در مورد تعداد این صندوق‌ها ادامه داد: به دلیل اینکه موافق ابزارهای نوین هستم، معتقدم نه‌تنها صندوق اهرم بلکه هر ابزار نوینی باید بیشتر شود مثلا حتی صندوق‌های طلا با اینکه به نظر تعداد آنها خوب است اما هرچه بیشتر و متنوع‌تر شود، بهتر است. درباره تعداد صندوق‌های اهرمی به نظر متنوع‌تر شدن آن مناسب است، نه اینکه از روی هم کپی کنند، مثلا یکی شاخصی شود، یکی اهرم بیشتر داشته باشد و… قطعا ابزارهای مشتقه می‌توانند باعث بهتر شدن عملکرد آنها شوند. مثلا الان در صندوق‌ها اجازه نداریم ابزار مشتقه صندوق بگیریم و محدودیت‌ها زیاد است، طبیعتا هر جای دنیا اگر تعریف صندوق‌های اهرمی را ببینیم، ابزارهای متنوع مشتقه در آن استفاده شده است.
به نظر می‌رسد اگر صندوق‌های اهرمی به ابزارهای مشتقه به خصوص آنهایی که کنترل ریسک می‌کنند مثل پوت آپشن‌ها که جلوی ریزش‌های سنگین را بگیرند، روی بیاورند، می‌توانند موثرتر باشند.
وی در پایان گفت: در واقع اگر همین صندوق‌ها در یک سال اخیر نبودند، شاید ارزش معاملات بازار نصف می‌شد یعنی خیلی‌ها می‌گویند صندوق‌های اهرمی باعث شدند پول از جای دیگر مثلا سهام وارد صندوق شود اما معتقدم صندوق‌های اهرمی باعث شدند پول در بازار بماند. چون نوسانگیر کار خود را می‌کند و اینجا نباشد به بازارهای دیگر می‌رود که پول در بازار بماند و نمی‌توان اینها را مجبور کرد سهامدار عادی باشند. گاهی اوقات انتقاداتی که می‌شود صرفا کلی است، مثلا زمانی می‌گفتند الگوریتم باعث ریزش بازار می‌شود و زمانی معتقد بودند آپشن باعث ریزش می‌شود. به هر حال نمی‌توان گفت هر ابزار صد درصد خوب است ولی اینکه همه را از بین ببریم باعث می‌شود سال‌ها از دنیا عقب بیفتیم.