۶ تالاب کشور در فهرست قرمز کنوانسیون رامسر

در روز جهانی تالاب‌ها (۲ فوریه/۱۴ بهمن) اعلام شد که همچنان شش سایت تالابی ایران در فهرست تالاب‌های دارای تغییرات شدید اکولوژیک یا «فهرست قرمز» کنوانسیون رامسر قرار دارند اما ۳۰ میلیارد تومان اعتبار نیز امسال برای احیای تالاب‌هایی که منشای داخلی ریزگردها هستند اختصاص یافته است و آب دریاچه ارومیه نیز بالاخره بعد از چند سال حدود ۴۰ سانتیمتر بالا آمده است.
ایران بنیان‌گذار کنوانسیون رامسر (کنوانسیون حفاظت از تالاب‌های جهان) است که در این فهرست بیشترین تالاب‌های ثبت‌شده به ترتیب متعلق به انگلیس، مکزیک و استرالیاست.
در حالی که ارزش اکولوژیک تالاب‌ها ۱۰ برابر جنگل‌ها و ۲۰۰ برابر زمین‌های زراعی است، تالاب‌های ۲۷ کشور در قالب ۴۸ سایت تالابی در فهرست مونترو کنوانسیون رامسر (فهرست قرمز) قرار گرفته‌اند که به ترتیب یونان با هفت تالاب، ایران شش تالاب جمهوری چک با چهار تالاب، بیشترین مونترو تالاب‌ها را دارند. همچنین نام ۳۲ تالاب ۲۰ کشور جهان نیز به دلیل بهبود شرایط اکولوژیکی تالاب‌هایشان از این فهرست خارج شده است.
به گفته کارشناسان تغییرات کاربری اراضی تالابی، عدم رعایت حقابه طبیعی محیط‌های طبیعی از سوی مجریان مختلف طرح‌های آبی، عدم ملاحظات زیست‌محیطی در پروژه عمرانی ورود آلاینده‌های مختلف بیولوژیکی، شیمیایی و فیزیکی به محیط‌های تالابی، شکار و صید غیرمجاز، بی‌رویه و قاچاق، خشکسالی‌های پی در پی که قطعا بخشی از آن به دلایل تغییرات اقلیم در سطح جهانی تاثیر می‌گذارد و بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آبی زیرزمینی در اطراف تالاب‌ها و نجات تالاب‌هایی مانند ارومیه نیازمند عزمی جدی در تمامی بخش‌هاست.
مسعود باقرزاده‌کریمی، معاون امور تالاب‌های دفتر زیستگاه‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به اینکه امسال ۳۰ میلیارد تومان اعتبار برای احیای تالاب‌ها در استان‌هایی که مستعد تولید گرد‌و‌غبار هستند اختصاص یافته است به ایسنا گفت: عمده این اعتبار برای لایروبی رودخانه‌هایی که وارد تالاب‌ها می‌شوند و احیای مسیل‌ها، تعیین مرز و حریم تالاب‌ها و به‌کارگیری سیستم‌های پایش اختصاص یافته است.
وی با اشاره به اینکه تالاب به مکانی اطلاق می‌شود که آب عامل اصلی برای محیط‌زیست گیاهی و جانوری آن باشد، افزود: تمامی محیط‌های رودخانه‌ای‌، دریاچه‌ها، کرانه‌های ساحلی، جنگل‌های حرا، لجن‌زارها، تپه‌های مرجانی و محدوده‌هایی از سواحل دریاها و دریاچه‌ها که عمق آنها در پایین‌ترین حد جزر بیش از شش متر نباشد در زمره تالاب‌های طبیعی قرار می‌گیرد. همچنین محیط‌های آبی ساخته بشر نیز نظیر حوضچه‌های پرورش ماهی و دیگر سدها، کانال‌های آب و… نیز در زمره تالاب‌ها قرار می‌گیرند.
معاون امور تالاب‌های دفتر زیستگاه‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست با اشاره به ارزش‌های اکولوژیک و اقتصادی تالاب‌ها گفت: تولید و ذخیره‌سازی آب، حفظ و توسعه تنوع‌زیستی گیاهی و جانوری، مهار سیل و جلوگیری از فرسایش، پالایش محیط، کانون‌های گردشگری، تثبیت آب و هوای محلی به‌ویژه تعدیل درجه حرارت، تامین غذا و تولید فرآورده‌های شیلاتی و پرندگان (به‌طوری که بیش از دوسوم از برداشت محصول ماهی جهان به سلامت مناطق تالابی بستگی دارد) و… از ارزش‌های اکولوژیک و اقتصادی تالاب‌ها به حساب می‌آید.
وی با اشاره به اینکه متاسفانه شش سایت تالابی بین‌المللی ثبت‌شده کشورمان در کنوانسیون رامسر در معرض تهدید و تغییرات شدید اکولوژیکی قرار دارند، افزود: از ۲۲ تالاب ثبت شده ایران در کنوانسیون رامسر، تالاب‌های «شورگل، یادگارلو و درگه سنگی»، «مجموعه تالاب انزلی»، «شادگان، خورالامیه و خورموسی»، «نیریز و کمیجان»، «انتهای جنوبی هامون پوزک» و «هامون صابری و هامون هیرمند»، شش سایت تالابی هستند که در معرض تغییرات اکولوژیکی بوده و به همین دلیل در فهرست «مونترو» رامسر قرار گرفته‌اند.
معاون امور تالاب‌های دفتر زیستگاه‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست افزود: تالاب‌های «شورگل، یادگارلو و درگه سنگی» به وسعت ۲۵۰۰ هکتار در سال ۱۹۹۰ به دلیل احداث سازه‌های آبی و سد حسنلو (سد شورگل) موجب شده این تالاب از آب شور به آب شیرین تبدیل شود و ایجاد زهکش سد حسنلو نیز باعث خشک شدن تالاب‌های «یادگارلو و درگه سنگی» شده است.
وی افزود: همچنین برداشت بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و راندمان پایین آبیاری کشاورزی، «مجموعه تالاب انزلی» به وسعت ۱۵ هزار هکتار در سال ۱۹۹۳ به دلیل رسوبات ناشی از تخریب جنگل و مراتع بالادست که موجب کاهش عمق تالاب از شش به دو متر طی ۳۰ سال گذشته شده است، ورود پساب‌های شهری و صنعتی و کشاورزی و ورود گونه غیربومی آزولا از سوی وزارت جهاد کشاورزی، تالاب‌های «شادگان، خورالامیه و خورموسی» به وسعت ۴۰۰ هزار هکتار در سال ۱۹۹۳ به دلیل آلودگی‌های نفتی و زهکش‌های بسیار شور صنایع کشت و صنعت نیشکر جنوب، «نیریز و کمجان» به وسعت ۱۰۸ هزار هکتار در سال ۱۹۹۰ به دلیل خشک شدن تالاب و کمبود آب و بهره‌برداری از منابع آبی برای کشاورزی و تالاب‌های «انتهای جنوبی هامون پوزک» به وسعت ۱۰ هزار هکتار و «هامون صابری و هامون هیرمند» به وسعت ۵۰ هزار هر دو در سال ۱۹۹۰ به دلیل ایجاد سازه‌های آبی در افغانستان، تخصیص آب برای مقاصد شرب و کشاورزی از سوی ایران و افغانستان و ورود ماهی غیربومی «آمور» از سوی شیلات که نسل نی‌های منطقه را از بین برده است در فهرست مونترو کنوانسیون رامسر قرار گرفته‌اند.
وی در خصوص فهرست مونترو کنوانسیون رامسر گفت: تالاب‌هایی که دچار تغییرات شدید اکولوژیکی شده‌اند در مونترو فهرست کنوانسیون رامسر قرار می‌گیرند که این تالاب‌ها یا دچار دستکاری انسان یا تغییرات اقلیمی شده‌اند که برگشت به شرایط طبیعی آنها نیازمند اعمال مدیریت‌های ویژه در جلوگیری از تغییر کاربری‌ها و استفاده انسانی، تامین حقابه مورد نیاز، عدم تجاوز به عرصه‌های تالابی و… است.