جای خالی آموزش در گردشگری ایران

سیامک صحافی*- مساله ارائه آموزش‌ها و الزامات عمومی مربوط به گردشگری و میراث فرهنگی یکی از مسائل مهم و البته مغفول‌مانده در کشور است. این در حالی است که وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی می‌تواند در این زمینه اقدامات خلاقانه، اثرگذار و ماندگاری انجام بدهد.
در مورد وضعیت اداره اماکن تاریخی کشور باید در نظر داشت صرف اینکه حقوقی به یک نگهبان پرداخت شود تا از یک بنای تاریخی یا یک مجموعه میراث فرهنگی نگهبانی شود، به هیچ وجه اقدامی کافی نیست و باید آموزش‌های مربوط به چگونگی برخورد با گردشگران نیز به این افراد ارائه شود.
از سوی دیگر ارائه آموزش‌های لازم به عموم مردم درخصوص الزاماتی که باید در هنگام بازدید از میراث فرهنگی داشته باشند سویه دیگر این ماجراست. نتیجه غفلت‌ها آن بوده که امروز ارائه نشدن آموزش‌های گردشگری به مسوولان و نگهبانان پایگاه‌های میراثی کشور به یکی از چالش‌های عمده گردشگری و میراث فرهنگی ایران تبدیل شده است و بعضا مسوولان و نگهبانان رفتار غیر‌ضابطه‌مند و نامناسبی با گردشگران داخلی و خارجی بروز می‌دهند. طبیعتا این وضعیت به هیچ‌وجه زیبنده میراث فرهنگی فاخر ایرانیان و گردشگری کشور نیست.
اگر به اماکن ثبت‌شده ایران در فهرست یونسکو و سایر میراث تاریخی کشور سر بزنید، مشاهده می‌کنید که از این دست مشکلات حتی در این پایگاه‌ها نیز وجود دارد. چنانچه بخواهیم نگاهی منصفانه داشته باشیم باید گفت که دولت آنقدر امکانات مالی در اختیار ندارد که بتواند به آموزش همه ارکان ارائه‌دهنده خدمات در میراث فرهنگی و جاذبه‌های گردشگری ایران بپردازد.
به نظرم برای حل این مشکل می‌توان طرح «هر ایرانی یک میراث‌بان» را طرف توجه قرار داد. بر این اساس می‌توان یکسری از مردم را از طریق سازمان‌های مردم‌نهاد جذب کرد و آموزش‌های لازم توسط وزارت میراث فرهنگی به آنها ارائه شود. این داوطلبان که آموزش نیز دیده‌اند می‌توانند به عنوان میراث‌بان آموزش‌های لازم در حوزه میراث و گردشگری را به سایر آحاد جامعه منتقل کنند. حتی می‌توان در سال‌های بعد مبحث انجام آموزش را نیز به همین میراث‌بانان منتقل کرد و با این روش فرهنگ صحیح برخورد با گردشگران و اصول و ضوابطی که باید در اماکن گردشگری و جاذبه‌های تاریخی رعایت شود را به آحاد جامعه اطلاع‌رسانی کرد.

افزون بر این می‌توان با تدوین لایحه و تصویب در مجلس حمایت‌های مادی و معنوی لازم برای طرح هر ایرانی یک میراث‌بان را جذب کرد. به نظرم اجرای چنین طرح‌هایی می‌تواند در مسیر توسعه گردشگری برای کشور مفید باشد. در نظر داشته باشید دولت این امکان را دارد با دانشگاه‌ها، وزارت علوم و وزارت آموزش و پرورش تفاهمنامه‌های عملیاتی درخصوص گنجاندن آموزش‌های گردشگری در دروس مدارس و دانشگاه‌ها امضا کند. در حال حاضر هزینه‌های گزافی توسط ادارات میراث فرهنگی استان‌های کشور برای جا‌‌به‌جایی دانش‌آموزان و بردن رایگان آنها به اماکن تاریخی می‌شود، اما به بحث ارائه آموزش‌های گردشگری و میراثی به دانش‌آموزان توجه لازم نمی‌شود. معتقدم می‌توان روی دانش‌آموزان کار کرد و به آنها آموزش داد که چه الزاماتی برای حفاظت از میراث طبیعی و تاریخی کشور وجود دارد.
ضوابط بازدید از اماکن تاریخی و جاذبه‌های گردشگری را باید به دانش‌آموزان آموزش داد و وقتی این آموزش‌های عمومی به نسل نوجوان ارائه شد آن زمان می‌توان سایر نسل‌ها را نیز به کمک صدا‌وسیما با الزامات بازدید از امکان تاریخی و جاذبه‌های گردشگری آشنا کرد.
علاوه بر این موارد با امضای تفاهمنامه میان وزارت گردشگری و صدا‌و‌سیما می‌توان وظایف و الزاماتی را که یک گردشگر در هنگام مراجعه به اماکن تاریخی و جاذبه‌ها باید رعایت کند، آموزش داد. با مطرح شدن چنین آموزش‌هایی عموم مردم متوجه می‌شوند که چرا باید از میراث طبیعی نظیر جنگل‌های هیرکانی یا جنگل‌های زاگرس یا میراث تاریخی نظیر تخت جمشید محافظت کرد و در هنگام بازدید از این اماکن باید چه قواعد و مقرراتی را طرف توجه قرار داد.
* رییس انجمن تاریخ و میراث ایرانیان