آلودگی نفس‌گیر

«جهان‌صنعت»- باوجود تعطیلات چند روز گذشته در تهران، شاخص آلودگی هوا در اولین ساعات دیروز افزایش پیدا کرده است. براساس گزارش شرکت کنترل کیفیت هوای تهران (۱۵دقیقه بامداد روز سه‌شنبه) شاخص آلودگی هوا عدد ۱۲۹ را نشان می‌دهد، این درحالی ا‌ست که طی روزهای گذشته مدارس و ادارات تهران تعطیل بودند تا از حجم تردد خودروها کاسته شود. به‌نظر می‌رسد در صورت تداوم این روند با شروع تردد خودروها در معابر تهران شاخص آلودگی بیشتر هم شد. دیروز فاطمه کریمی، سرپرست شرکت کنترل کیفیت هوای تهران اعلام کرد که تا ۲۶۴‌روز از سال ۱۴۰۳، 5/‏‏31‌درصد از روزهای تهران در شرایط هوای نامطلوب قرار داشته است. این در حالی است که در مدت مشابه سال۱۴۰۱ این میزان 5/‏‏44‌درصد و در سال ۱۴۰۲ معادل 5/‏‏28‌درصد بود. به گفته وی، کیفیت هوای امسال بهتر از سال۱۴۰۱ و بدتر از سال۱۴۰۲ است. به گفته او، از ابتدای سال، تهران شش روز هوای ناسالم برای همه گروه‌ها را تجربه کرده که سه روز آن مربوط به ماه جاری می‌شود. در ۱۸‌روز ابتدایی از آذرماه، سه روز هوای ناسالم برای همه افراد در تهران ثبت شده که کمتر از چهار روز مشابه در سال گذشته است. این سه روز ناسالم در روزهای ۱۶، ۱۷ و ۱۸ آذر اتفاق افتاده که موجب استمرار آلودگی هوا شده است. همچنین از ابتدای آذرماه امسال، تهران ۱۰روز هوای قابل قبول، پنج روز ناسالم برای گروه‌های حساس و سه روز ناسالم برای همه افراد داشته است. با این حال براساس پیش‌بینی طی روزهای آتی آلودگی در تهران سر به فلک خواهد کشید بنابراین براساس گزارش‌ها تا روز جمعه به ‌تدریج غبار محلی و انباشت آلاینده‌ها و کاهش کیفیت هوا به ‌ویژه در مناطق پر تردد شهری مورد انتظار است. همچنین پلیس راهور فراجا در ادامه اقدامات خود برای کاهش آلودگی هوا، طرح ویژه‌ای برای برخورد با خودروهایی که در توقف‌های طولانی با موتور روشن رها می‌شوند، آغاز کرده است. در این میان بخشی از مردم به آمارهای رسمی اعلام‌شده درخصوص آلودگی هوا بی‌اعتماد هستند. دستگاه سنجش آنها هوایی است که تنفس می‌کنند و میزان سیاهی آسمان که به چشم می‌بینند. برخی اخبار غیررسمی هم در این بی‌اعتمادی نقش دارند. هفته پیش چند کانال شهری هشدار دادند که «شاخص آلایندگی واقعی در شهر تهران هم‌اینک بالای عدد ۱۸۰ است ولی الان این عدد به مردم ۱۴۳ گزارش می‌شود. امید است حقیقت به مردم منعکس شود.» این در حالی است که برخی کارشناسان محیط‌زیست و اعضای شورای شهر تهران معتقدند انگیزه‌ای برای اعلام اشتباه این آمارها وجود ندارد.
اعلام اطلاعات اشتباه سودی برای کسی ندارد
یوسف رشیدی، استاد دانشگاه و یکی از مدیران سابق شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در این‌رابطه گفت: دلیل اینکه شاید شهروندان به آسمان نگاه کنند و به نظرشان آسمان آبی باشد اما شاخص‌های آلایندگی وضعیت را ناسالم نشان دهد این است که شما لحظه‌ای به آسمان نگاه می‌کنید اما شاخص‌ها میانگین هوای تهران در ۲۴‌ساعت گذشته را نشان می‌دهد و معمولا آنچه اعلام می‌شود، میانگینی از وضعیت هوا در ۲۴‌ساعت گذشته است. اعلام غیرواقعی شاخص‌ها سود و زیانی برای نهادی ندارد که بخواهند اعداد را بالا یا پایین بگویند و آن را به اصطلاح دستکاری کنند.
وی درخصوص اینکه در زمان اعلام شاخص‌های لحظه‌ای، گاهی یک منطقه در تهران وضعیتش قرمز است و نقطه‌ای دیگر زرد و گاهی یک نقطه بنفش هم داریم که در وضعیت خطرناک قرار می‌گیرد، آیا درست است برای تهرانی به این وسعت یک تصمیم‌گیری واحد در زمان‌های آلودگی هوا گرفته شود، می‌گوید:‌ شاخص‌ها کاملا وابسته است به مکانی که ایستگاه سنجش در آن قرار گرفته و فاصله‌ای که با منابع انتشار دارد. به طور مثال ممکن است یک دستگاه سنجش در نزدیکی بزرگراه باشد، دیگری در نزدیکی فضای سبز یا در مسیر باد قرار داشته باشد یا خیر؟
او درخصوص اینکه هشدار لحظه‌ای در محلات بحرانی امکان‌پذیر نیست هم گفت: این موضوع می‌تواند از سوی وزارت بهداشت دنبال شود که اگر یک منطقه دچار وضعیت قرمز یا خطرناک شد، هشدارها به ساکنان آن منطقه ارسال شود.
2 روش اندازه‌گیری آلودگی هوا
تفاوت اعداد در تصاویر ماهواره‌ای و داده‌های ایستگاه‌ها یکی از دلایلی بود که بدبینی به داده‌های اعلام‌شده افزایش پیدا کند. مهدی پیرهادی، رییس کمیسیون سلامت شورای شهر تهران، این تفاوت را ناشی از روش‌های متفاوت اندازه‌گیری می‌داند و می‌گوید: ‌تفاوت‌هایی که در گزارش‌های مختلف مشاهده می‌شود ناشی از روش‌های متفاوت اندازه‌گیری براساس داده‌های زمینی و مدل‌های شبیه‌سازی است.
به گفته او، دو روش کلی برای نمایش وضعیت کیفیت وجود دارد؛ یک روش براساس مدل‌های شبیه‌سازی و پیش‌بینی است که در این روش مدل‌های ریاضی، تصاویر ماهواره‌ای، داده‌های هواشناسی و تخمین الگوریتمی برای شبیه‌سازی وضعیت آلودگی هوا مورد استفاده است و بیشتر برای مناطقی که پوشش ایستگاه زمینی ندارند استفاده می‌شود و به مراتب در مقیاس محلی دقت کمتری داشته و برای تحلیل‌های گسترده و منطقه‌ای مناسب است.
پیرهادی ادامه می‌دهد: ‌روش دوم مبتنی بر سنجش ایستگاه‌های زمینی و براساس اندازه‌گیری مستقیم آلاینده‌ها در محیط واقعی است که در این روش مقادیر واقعی ذرات معلق را در زمان واقعی ثبت می‌کند و این روش معمولا به عنوان استاندارد مرجع برای تحلیل آلودگی هوا و مناسب برای انجام ارزیابی‌های محلی و تصمیم‌گیری‌های سریع و اقدامات پیشگیرانه است. گزارش‌های شرکت کنترل کیفیت هوا درخصوص وضعیت غلظت و وضعیت آلودگی هوا مانند تمامی کشورهای دنیا مبتنی بر استفاده از ایستگاه‌های زمینی است که مجهز به تجهیزات پیشرفته و به روز اندازه‌گیری غلظت آلودگی هواست. این دو روش اندازه‌گیری مکمل یکدیگر هستند اما از نظر دقت و کاربرد با یکدیگر متفاوتند.
رییس کمیسیون سلامت شورای شهر تهران یادآوری می‌کند: ‌برآورد آلودگی هوا که براساس شبیه‌سازی مبنی بر الگوریتم‌ها، تصاویر ماهواره‌ای و مدل‌های پیش‌بینی تولید می‌شود عملا بر پایه اندازه‌گیری نبوده و داده‌ها بر مبنای متوسط شبیه‌سازی شده در منطقه وسیع‌تری برآورد می‌شود، طبیعتا با خطای بیشتری همراه است. به طور کلی در ایستگاه‌های زمینی که توسط این شرکت استفاده می‌شود از حسگرهای دقیق استفاده می‌شود و عملکرد این دستگاه‌ها به صورت روزانه رصد شده و کالیبراسیون و تعمیر دستگاه‌ها طبق پروتکل‌های سختگیرانه و مبتنی بر ضوابط تولید‌کننده تجهیزات انجام می‌شود. در برخی سایت‌های مبتنی بر شبیه‌سازی، نمایش شاخص براساس غلظت آلاینده‌ها انجام می‌شود که برای عموم قابل استفاده نیست اما در روش اعلام وضعیت آلودگی هوا براساس شاخص کیفیت هوا، مقدار آلودگی هوا با توجه به عدد بدون بعد یا AQI نشان داده می‌شود و در این روش تمام افراد می‌توانند به راحتی از وضعیت آلودگی هوا مطلع شوند.
تصمیم‌گیری نقطه‌ای درست نیست
جعفر تشکری‌هاشمی، رییس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران هم اعلام اشتباه شاخص‌های آلایندگی هوای پایتخت را دور از ذهن می‌داند و گفت: ‌این تجهیزات به صورت برخط است و همه شهروندان می‌توانند به صورت لحظه‌ای به سایت کنترل کیفیت هوای تهران مراجعه کنند و داده‌های ایستگاه‌های مختلف را ببینند. دلیلی وجود ندارد که اطلاعات این ایستگاه‌ها پنهان و دستکاری شود.
او ادامه می‌دهد: آلودگی هوای تهران آنقدر شدید است که با چشم هم سیاهی آسمان را می‌بینید یا در زمان تنفس آن را احساس می‌کنید.
تشکری‌هاشمی هم درخصوص تفاوت کیفیت هوای تهران در مناطق مختلف و تصمیم‌گیری واحد برای کل تهران توضیح می‌دهد:‌ ایستگاه‌های سنجش آلودگی هوا در نقاط متفاوتی نصب شده، برخی از آنها در نزدیک معابر پرتراکم است و بعضی در موقعیت‌هایی مثل داخل پارک‌ها و عددهای آن به اقتضای موقعیت محل نصب دستگاه کمی متفاوت است اما آنچه معیار است، میانگین شهر است و اعلام هشدار به صورت نطقه‌ای مبنای خوبی نیست. شاید یک نقطه به دلیل تراکم ترافیکی که در لحظه ایجاد شده آلودگی بالایی داشته باشد اما مهم میانگین آلاینده‌ها در روز است.
تصمیم‌گیری‌ها براساس گزارش‌ها باید دقیق باشد
سوده نجفی، عضو هیات‌رییسه شورای شهر تهران هم با اشاره به انتشار میزان آلودگی هوا از سوی شرکت کنترل کیفیت هوای شهر تهران اظهار کرد: انتشار میزان آلودگی هوای تهران براساس شاخص‌ها و استانداردهای مربوطه گامی در راستای شفاف‌سازی از وضعیت شهر تهران است که این آمارها در برخی موارد با آمارهای سایر نهادهای مرتبط همچون سازمان هواشناسی اختلاف دارد که باید بررسی‌های لازم صورت گیرد تا این آمارها اختلاف زیادی نداشته باشد.
وی ادامه می‌دهد: یکی از دلایل اختلاف آمارها سیستم‌ها و روش سنجش کیفیت هواست که ممکن است علت اصلی آن در نوع و تعداد مراکز و سیستم‌های سنجش باشد. هدف از سنجش کیفیت هوا صرفا ارائه یک آمار نیست بلکه این گزارش‌ها مبنای تصمیم‌گیری درخصوص اقداماتی همچون تعطیلی برخی مراکز همچون مدارس است بنابراین باید به این نکته توجه داشت که آمار دقیقی ارائه شود.
رییس کمیته سلامت شورای اسلامی شهر تهران تاکید می‌کند: کیفیت هوا بر سلامت شهروندان تاثیر مستقیم دارد و متاسفانه براساس گزارش نهادهای مربوطه سالانه میزان قابل توجهی از شهروندان به دلیل آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند و علاوه بر این خسارت مالی زیادی به شهر وارد می‌شود بنابراین هرچقدر این گزارشات دقیق‌تر باشد می‌تواند منجر به تصمیم درست درخصوص سلامت مردم شود.