27 - 11 - 2022
اعتدال در ترازوی توازن
مهران کرمی
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در همه ادوار خود یکی از خبرسازترین و پراهمیتترین وزارتخانهها در جمهوری اسلامی ایران بودهاست. اهمیت این وزارتخانه شاید به حساسیتی است که میان دو جزء تشکیل دهنده آن یعنی «فرهنگ» و «ارشاد» وجود دارد که گاه از آن به دو جزء ناهمساز یاد میشود. از یکسو متنوعترین طیفهای نخبگان فرهنگی، هنری را از نویسندگان و شاعران تا سینماگران و بزرگان موسیقی، هنرهای نمایشی و مطبوعات دربرمیگیرد و از سوی دیگر دربرگیرنده نوعی نگاه حاکمیتی است که سیاستگذاری خاصی را در قالب ارزشهای فرهنگی ناشی از انقلاب اسلامی طلب میکند که این کارویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی در این وزارتخانه نهادینه شده است. برقراری پیوند میان این دو جزء، از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی و به ویژه پس از پایان جنگ تحمیلی، همواره دغدغه اصلی مسوولان فرهنگی کشور بوده است. گاه توجه به یکی از این دو جزء تشکیل دهنده به بهای نادیده گرفتن سویه دیگر منجر شده و گاه حتی رفتار و سیاستهای یک وزیر و مجموعه تحت امرش منجر به شرایطی میشد که پیامدهایش صرفاً به این وزارتخانه محصور نمیماند و واکنشها و حتی مداخلاتی را از سوی برخی نهادها و افراد مسوول یا حتی غیرمسوول به دنبال داشت. این سیاسی شدن، همواره وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را در معرض آسیب قرار داده تا آنجا که از سال ۶۸ به بعد یکی از سیاسیترین وزارتخانهها در همه دولتهای پس از جنگ بودهاست.
در جمهوری اسلامی وزارت فرهنگ و ارشاد از جمله وزارتخانههایی است که رییس جمهور به تنهایی درباره آن تصمیم نمیگیرد و کسی که در این جایگاه قرار میگیرد برآیند نهایی نظر نظام است. علی جنتی گزینه پیشنهادی رییس جمهور برای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از نظر شخصیتی، سابقه کاری و دیدگاهی، ضمن آنکه به شعار اعتدالی حسن روحانی ملتزم است به لحاظ پایگاه خانوادگی و موقعیت سیاسی در نقطهای قرار گرفته که اطمینان بخش اغلب جریانها و تفکرات فرهنگی و سیاسی است و همین استقرار به او اجازه میدهد تا به خوبی نقطه تعادل را در وزارت متبوعش در صورت رای آوری پیدا کند. او گرچه کار دشواری برای جلب آرای طیف افراطی مستقر در مجلس دارد و بنا بر این قرابت فکریاش با اکبرهاشمیرفسنجانی، مورد کنکاش و پرسش قرار خواهد گرفت ولی به راحتی خواهد توانست اعتماد اکثریت اصولگرای مجلس و نمایندگان اصلاحطلب را به دست آورد و شاید تنها طیفی از اصولگرایان افراطی دارای نگاه امنیتی در فراکسیون اصولگرایان وابسته به جبهه پایداری با او از در مخالفت درآیند.
شاید نداشتن سابقه ارتباط با زیرمجموعههای این وزارتخانه و هنرمندان و اهالی فرهنگ و مطبوعات به عنوان نقطه آسیب و پاشنه آشیل گزینه پیشنهادی روحانی برای وزارت ارشاد تلقی شود ولی همین خود میتواند نقطه قوت او هم باشد زیرا در این حوزه سابقه منفی در کارنامه خود ندارد و گذشته کاری او نمیتواند بر فعالیتش به عنوان وزیر ارشاد اثر منفی چندانی بر جا گذارد. سوابق دیپلماتیک علی جنتی و نگاه اقتصادی به حوزه فرهنگ و فرآوردههای آن به مثابه کالای فرهنگی و همچنین توجهی که در برنامهاش به نقش و حضور بخش خصوصی در حوزه فرهنگ و در امور غیرحاکمیتی دارد، میتواند کارگشای بسیاری از مشکلات در این حوزه باشد. صاحبان آثار هنری در شرایط اقتصادی کنونی کشور و تنگناهایی که فرهنگ و هنر کشور با آن دست به گریبانهستند، با نگاهی به بیرون از مرزها به عنوان بازاری برای محصولات فرهنگی خود، میتوانند راه چارهای بیابند. حضور موفقیتآمیز فیلمهایی چون جدایی نادر از سیمین یا موفقیت آثار حجمی و تجسمی هنرمندان ایرانی در بازارهای بینالمللی در سالهای اخیر نشانهای از وجود تقاضا برای کالاهای فرهنگی ایران است و در برنامه پیشنهادی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت تدبیر و امید به مجلس شورای اسلامی به خوبی این زمینه مورد توجه قرار گرفته است.
همچنین حساسیتزدایی از مسایل مورد اختلاف میان جریانهای سیاسی رقیب در حوزه فرهنگ و به عبارت دیگر سیاستزدایی از حوزه فرهنگ مهمترین دغدغه فرهیختگان جامعه است. این امر مستلزم تلاش برای ایجاد اجماع در حوزه مفاهیم کلیدی و برقراری تعامل میان تفکرات موجود در جامعه از طریق برگزاری نشستهای تخصصی با حضور سلایق متعدد و مخالف است که گزینه پیشنهادی رییس جمهوری برای این حوزه باید فکر اساسی بکند. سپردن امور غیرحاکمیتی به نهادهای صنفی و فعال کردن انجمنها و کانونهای زیرمجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی میتواند دست وزیر آینده را برای نظارت موثر و اعمال نگاه حاکمیتی در حوزه فرهنگ و هنر باز کند و از هزینههایی که نظام از بابت دخالت غیرضروری در حوزه فرهنگ میکند جلوگیری به عمل آورد. با توجه به این نکات و در صورتی که نمایندگان مجلس پیام رای مردم در انتخابات ۲۴ خرداد را به خوبی درک کردهباشند و در روز رای اعتماد به کابینه همسویی خود را با دولت اعتدال و تدبیر و امید نشان دهند، میتوان به رفع تدریجی سوءتفاهم متقابل حاکمیت و اهالی فرهنگ و هنر امیدوار شد.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد