بودجه‌ای که نیمی از آن تخصیص یافت

سال گذشته از ۱۶۰۰ میلیارد تومان اعتبارات سامانه‌های نوین آبیاری فقط ۸۰۰ میلیارد تومان (۵۰ درصد) آن تخصیص داده شده است.
طبق برآورد کارشناسان از ۱۰۰ میلیارد مترمکعب آب تجدیدپذیر در کشور ۷۰ میلیارد مترمکعب آن در بخش کشاورزی مصرف می‌شود.
کشاورزی به شیوه سنتی و استفاده از روش‌های آبیاری در این شیوه باعث هدر رفت آب می‌شود به طوری که در شیوه سنتی یا غرقابی ۷۰ درصد آب مصرف می‌شود. در حالی که تجهیز مزارع کشاورزی به سامانه‌های نوین آبیاری مصرف آب را به اندازه قابل‌توجهی کاهش خواهد داد. تکنولوژی این سامانه‌ها چند سالی است که وارد کشور شده اما هنوز کشاورزانی هستند که شیوه‌های سنتی را برای آبیاری مزارع خود به کار می‌برند.
کشاورزانی که از شیوه‌های سنتی یا غرقابی استفاده می‌کنند یک‌ونیم هکتار زمین خود را با آب چاه به مدت ۲۳ ساعت آبیاری می‌کنند اما کشاورزی با همین متراژ زمین در شیوه‌های نوین، مزرعه خود را آبیاری می‌کند ساعت آبیاری را کاهش داده، ۶۰ تا ۷۰ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کرده و بهره‌وری آب، عملکرد محصول و سطح زیر کشت مزرعه خود را افزایش می‌دهند.
به گفته یک کشاورز صیفی‌کار هزینه تجهیز یک هکتار مزرعه به سیستم آبیاری تحت فشار یا قطره‌ای ۱۳ تا ۱۴ میلیون تومان است که ۸۵ درصد آن از سوی جهادکشاورزی تامین می‌شود اما در واقع فقط ۴۵ درصد این مبلغ به دست کشاورز می‌رسد چون بخشی از این مبلغ برای مشاور، پیمانکار، ناظر و پروسه اداری و… هزینه می‌شود.
حدود هشت میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی در کشور وجود دارد که دو میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار از این اراضی به انواع سامانه‌های آبیاری تجهیز شده‌اند. سامانه‌های آبیاری مصرف آب را در مزارع کشاورزی ۳٠ درصد کاهش می‌دهند ۴۰ درصد تولید یا عملکرد محصول و با توجه به نوع سامانه و نوع محصول ۴۰ تا ۹۰ درصد بهره‌وری آب را افزایش می‌دهند. بنابراین با توجه به بحران آب و خشکسالی در کشور لزوم توجه کشاورزان به استفاده از شیوه‌های نوین آبیاری ضروری است اما از آنجا که هزینه‌های تجهیز این سامانه‌ها برای گروه زیادی از کشاورزان سنگین است حمایت‌های دولتی و بازنگری در قوانین برای اعطای کمک‌های بلاعوض دولتی ضروری است.
فریبرز عباسی مجری طرح سامانه‌های نوین آبیاری وزارت جهادکشاورزی در این رابطه گفت: هشت میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار اراضی کشاورزی آبی در کشور وجود دارد که دو میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار از این اراضی به انواع سامانه‌های نوین آبیاری تجهیز شده‌ است.
او با بیان اینکه سالانه ظرفیت تجهیز ۴۰۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی به سامانه‌های نوین آبیاری در کشور وجود دارد، افزود: پروژه تجهیز اراضی کشاورزی به سامانه‌های نوین آبیاری از پروژه‌های اقتصاد مقاومتی است و در این پروژه تجهیز سالانه ۲۵۰ هزار هکتار از اراضی کشاورزی به این سامانه‌ها هدف‌گذاری شده است.
او ادامه داد: در شش سال اخیر اراضی کشاورزی به طور متوسط از ۹۰ هزار هکتار تا ۱۸۰ هزار هکتار به سامانه‌های نوین آبیاری تجهیز شده است.
عباسی تجهیز اراضی کشاورزی به سامانه‌های آبیاری را وابسته به اعتبارات تخصیصی به این بخش دانست و تصریح کرد: در سال ۱۳۹۹ از ۱۶۰۰ میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته شده برای بخش سامانه‌های آبیاری فقط ۸۰۰ میلیارد تومان ( ۵۰ درصد) آن تخصیص داده شده است. امسال دو هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان برای این بخش در نظر گرفته شده است.
این مقام مسوول اظهار کرد: طبق قانون برای استفاده کشاورزان از این سامانه‌ها ۸۵ درصد هزینه از سوی جهادکشاورزی در اختیار آنها قرار می‌گیرد و ۱۵ درصد باقیمانده را باید خود بهره‌بردار پرداخت کند.
او با اشاره به کاهش ۳۰ درصدی آب، افزایش ۴۰ درصدی عملکرد محصول و ۴۰ تا ۹۰ درصدی بهره‌وری آب در مزرعه در صورت استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری گفت: راندمان آبیاری یا افزایش بهره‌وری در روش‌های موضعی از جمله تیپ حدود ۹۵ درصد، ماشین‌های آبیاری ۸۵ درصد، سیستم‌های کلاسیک ثابت یا بارانی ۷۵ تا ۸۵ درصد و سیستم کم‌فشار ۶۰ درصد است.
مجری طرح سامانه‌های نوین آبیاری وزارت جهادکشاورزی بیان کرد: ۲۴۰۰ شرکت خصوصی در زمینه سامانه‌های آبیاری فعال هستند که از سوی سازمان برنامه و بودجه و معاونت آب و خاک وزارت جهادکشاورزی تایید صلاحیت شده‌اند. این شرکت‌ها ۱۶۰۰ پیمانکار، ۳۵۰ مشاور، بیش از ۴۰۰ تولید و تامین‌کننده لوازم و وسایل آبیاری و تعدادی ارزیاب برای بررسی کیفیت تولیدات این شرکت‌ها دارد و بهره‌برداران باید از بین این شرکت‌ها تجهیزات خود را تامین کنند.
سامانه‌های ۳۰ درصد مصرف نهاده‌های کشاورزی را کاهش می‌دهد
حمید زارع کارشناس کشاورزی نیز در این باره گفت: بر اساس تحقیقات سه درصد آب در بخش شرب یا خانگی، هفت درصد در بخش صنعت، ۲۰ درصد در محیط‌زیست (آب در فصولی که کشاورزان نیازی به آن ندارند در پشت سدها، بستر رودخانه‌ها و تالاب‌ها تبخیر می‌شود) و ۷۰ درصد در بخش کشاورزی مصرف می‌شود.
او افزود: در اراضی کشاورزی کشور باید آب از حوضه آبریز، مرحله انتقال آب و مصرف و توزیع در مزرعه مدیریت شود و از طرفی راندمان آب را افزایش داد.
او با اشاره به اینکه راندمان یا بهره‌وری آبیاری با استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری به طور متوسط ۴۴ درصد است، ادامه داد: با استفاده از شیوه‌های نوین آبیاری علاوه بر افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی تولید محصول در واحد سطح به طور قابل ملاحظه‌ای مصرف نهاده‌های کشاورزی تا حدود ۳۰ درصد کاهش خواهد یافت. این کارشناس کشاورزی یکی از دلایل استقبال نکردن کشاورزان برای تجهیز مزارع خود به سامانه‌های نوین آبیاری را منابع مالی محدود دانست و گفت: تجهیز یک مزرعه سنتی به شیوه نوین آبیاری نیازمند هزینه و سرمایه زیادی است به همین خاطر فقط حدود ۳۰ درصد اراضی کشاورزی کشور به سامانه‌های نوین مجهز شده‌اند.
او اظهار کرد : در شرایط بحران کم‌آبی و خشکسالی نباید سطح زیرکشت محصولات کشاورزی را به صورت افقی افزایش داد. کشت‌های افقی را باید تبدیل به کشت‌های عمودی کرد و محصولات جالیزی و صیفی را در فضای بسته و کنترل شده گلخانه‌ای کاشت. با رعایت الگوی کشت و کاشت محصولات کم‌آب‌بر به سمت کشاورزی به شیوه دیم و افزایش راندمان آبیاری حرکت کنیم.
لزوم بازنگری در کمک‌های بلاعوض دولتی
علی تاجیک دبیر نظام صنفی کشاورزی شهرستان ری نیز در این خصوص گفت: در شیوه‌های سنتی آبیاری در هر هکتار زمین یک لیتر بر ثانیه آب مصرف می‌شود.
او با تاکید بر ضرورت استفاده از سامانه‌های نوین آبیاری در مزارع کشاورزی با توجه به کمبود آب و خشکسالی افزود: برخی کشاورزان برای تجهیز مزارع خود به شیوه‌های نوین آبیاری پیشرو بوده‌اند اما با توجه به بالا بودن هزینه‌های استفاده از این شیوه‌ها بسیاری از کشاورزان از انجام آن خودداری می‌کنند.
دبیر نظام صنفی کشاورزی شهرستان ری می‌گوید افزایش چندبرابری قیمت لوازم و تجهیزات سامانه‌های آبیاری و پروسه اداری زمان و هزینه‌بر برای دریافت کمک بلاعوض دولتی (۸۵ درصد)، کشاورزان را برای بهره‌گیری از این سامانه‌ها بی‌انگیزه کرده است. بنابراین بازنگری در قوانین، نحوه پرداخت هزینه‌های بلاعوض دولتی و حمایت از کشاورزان ضروری است.