تغییرات ظاهری

تبدیل سازمان میراث فرهنگی به وزارتخانه موافقان و مخالفان بسیاری دارد‌. آنهایی که موافق این مصوبه مجلس هستند اعتقاد دارند تبدیل شدن این سازمان به وزارتخانه می‌تواند نظارت را بر عملکرد مدیران دولتی بیشتر کند‌. کسانی هم که بر طبل مخالفت می‌کوبند معتقدند تغییر نام دردی را دوا نمی‌کند‌. نگاه به مسائل گردشگری و میراثی در کشور ما اشتباه است و این تغییر نمی‌تواند مشکل‌گشا باشد‌.
مهدی حجت از بنیانگذاران سازمان میراث فرهنگی است؛ کسی که سال‌ها در رده‌های مدیریتی این سازمان ایفای نقش کرده و به چم و خم کار آشناست‌. او از جمله کسانی است که معتقد است تبدیل شدن سازمان به وزارتخانه چیزی را تغییر نمی‌دهد و در عمل اتفاقی نخواهد افتاد‌.
مهدی حجت که می‌توان از او به عنوان یکی از بنیانگذاران سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری نام برد، درخصوص تشکیل وزارتخانه میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری گفت: وزارتخانه شدن چند معنا دارد‌. از یک بعد این تبدیل می‌تواند به صورت ظاهری باشد چنانکه تبدیل سازمان به وزارتخانه، فقط با تغییر سربرگ‌ها اتفاق بیفتد و ریاست آن از معاون رییس‌جمهور تبدیل به وزیر ‌شود‌. در واقع در چنین شرایطی تغییر در ماهیت فعالیت‌های میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری اتفاق نمی‌افتد‌. تنها خاصیت این نوع وزارتخانه شدن آن است که رییس آن توسط نمایندگان مجلس انتخاب می‌شود‌.
او ادامه داد: آنچه که الان بیشترین انگیزه برای تشکیل این وزارتخانه شده این مهم است که مجلسیان تمایل دارند کسی که میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری را اداره می‌کند،‌ از طرف مجلس رای آورد و انتخاب شود و جزو کسانی نباشد که از سوی رییس‌جمهور به صورت مستقیم انتخاب شود‌. نمایندگان مجلس می‌خواهند بتوانند روی کسی که میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری را اداره می‌کند، کنترل داشته باشند‌.
تغییر در ماهیت
حجت در پاسخ به این سوال که اگر وزارتخانه میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری شکل گیرد آیا در ماهیت فعالیت‌های این حوزه‌ها تغییراتی ایجاد خواهد شد، گفت: فکر نکنم عملا با تغییر نام سازمان به وزارتخانه، مشکلی از حوزه میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری حل شود‌. البته بحثی بعد از تشکیل وزارتخانه مطرح می‌شود که آن هم تغییر اساسنامه خواهد بود و این بعد دوم تشکیل وزارتخانه است‌.
رییس سابق سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری در خصوص تغییر اساسنامه و تحولاتی که به این واسطه در سازمان اتفاق خواهد افتاد، یادآور شد: درحال حاضر اساسنامه مجموعه سازمان بر مبنای اساسنامه میراث فرهنگی اداره می‌شود و صنایع‌دستی و گردشگری در آن ادغام شده‌اند‌. البته این امکان وجود دارد که با تشکیل وزارتخانه، اساسنامه‌ای جدید برای وزارتخانه میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری تدوین شود‌.
او ادامه داد: باتوجه به شرایطی که اکنون در کشور شاهد هستیم که بر ایجاد شغل و درآمدزایی تاکید دارند، پیش‌بینی من آن است که اساسنامه‌ای که جدیدا تدوین خواهد شد، فاقد ارزش‌های فرهنگی باشد که اکنون در اساسنامه میراث فرهنگی مد نظر قرار گرفته‌است‌. درواقع می‌توان گفت، گرایش اساسنامه جدید به سمت اشتغالزایی، درآمدزایی و موارد اقتصادی خواهد بود‌. بدین ترتیب نگاه‌ها در اولویت نخست به گردشگری و سپس صنایع‌دستی خواهد بود‌. کسی نیز تقصیری ندارد و جو عمومی به گونه‌ای ا‌ست که میراث فرهنگی با تمام اهمیتی که دارد و نقشی که در آینده‌سازی کشور می‌تواند داشته باشد، کم‌کم کنار گذاشته می‌شود‌. وقتی اساسنامه جدید نوشته شود طبیعتا برای ۱۰ تا ۲۰ سال آینده حتی با تغییر شرایط اقتصادی جامعه، بازهم به همان منوال ادامه خواهد یافت‌.
حجت با اشاره به آنکه وزارتخانه شدن با تغییر اساسنامه خطر بزرگی است که می‌تواند میراث فرهنگی را تهدید، کند گفت: حتی اگر افرادی بگویند که ما احتیاط می‌کنیم و نمی‌گذاریم چنین بی‌توجهی‌ای بشود، باتوجه به آشنایی‌ای که به مجموعه و شرایط دارم، می‌توانم بگویم نسبت به چنین موضوعی خوش‌بین نیستم و فکر نمی‌کنم چنین امری محقق شود‌.
وزارتخانه گردشگری و سازمان میراث فرهنگی و صنایع‌دستی
حجت درخصوص پیشنهادی که می‌توان برای بهبود شرایط میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری ارائه داد، گفت: می‌توانستیم وزارتخانه گردشگری و سازمان میراث فرهنگی و صنایع‌دستی داشته باشیم‌. به این صورت که سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی به انجام کارهای فرهنگی و هنری می‌پرداخت و کارهای تخصصی خود را انجام می‌داد و وزارتخانه گردشگری نیز به تمام مسائل گردشگری از هتل گرفته تا راه و هواپیما بپردازد‌. البته می‌گویند این امر به لحاظ حقوقی و ایجاد تشکیلات با مشکلاتی روبه‌رو است‌.
به اعتقاد او، اگر مشکلات حقوقی حل شود، مجلس با چنین طرحی مشکل نخواهد داشت چراکه نمایندگان مردم به دنبال آن هستند که برای گردشگری در استان‌هایشان کارهایی انجام شود و شغل و درآمد ایجاد کند و توجه زیادی به این مهم که میراث فرهنگی در حال تخریب است و محوطه‌های حفاری غیرمجاز می‌شوند، ندارند‌. حجت با اشاره به این نکته که اگر این تغییر اتفاق بیفتد از آنجا که مجلس و دولت درخصوص میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری اقدامی انجام داده است دیگر تا سال‌‌ها به این حوزه توجه نخواهد کرد، گفت: باتوجه به تجربیات گذشته اینگونه به نظر می‌رسد که با وزارتخانه شدن میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری امکان آنکه طی سال‌های بعد اقدامی درست برای ساماندهی این حوزه‌ها انجام شود، بعید به نظر می‌رسد چراکه مسوولان فکر می‌کنند در خصوص میراث فرهنگی اقدام انجام داده‌اند و مثلا سازمان را تبدیل به وزارتخانه کرده‌اند، پس تا ۱۰ سال دیگر این حوزه به کما می‌رود و تا بخواهند مجدد دراین خصوص بررسی انجام دهند و از مشکلات آن مطلع شوند و فکر اساسی کنند، سال‌ها زمان می‌برد‌.
وزارتخانه یا سازمان
تمام این صحبت‌ها درحالی مطرح می‌شود که سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری در گذشته‌ای نه‌چندان دور تحت یک وزارتخانه فعالیت می‌کرد و با رای نمایندگان مجلس تبدیل به سازمان شد‌. در این میان بازهم نمایندگان مجلس درصدد آن هستند تا میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری را باتشکیل وزارتخانه تحت نظارت خود قرار دهند، رییس سابق سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری در این خصوص گفت: در دوره‌ای مجموعه میراث فرهنگی ازجمله معاونت‌های وزارت فرهنگ و آموزش عالی بود، در آن زمان تلقی‌ای که از میراث فرهنگی می‌شد، امری تحقیقاتی و آموزشی بود چراکه در آن وزارتخانه فعال بود‌. زمانی که میراث فرهنگی به وزارت ارشاد منتقل شد، نگاه‌ها به سمت تبلیغ و معرفی جاذبه‌ها و آثار تاریخی کشیده شد‌. از این رو در آن دوره گردشگری به میراث فرهنگی پیوست چراکه نگاه‌ها به میراث فرهنگی در حال تغییر بود‌.
او تصریح کرد: گاهی به موضوعات به صورت ماهیتی نگاه می‌کنیم بدین معنا که اگر سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری را به یکی از مجموعه‌های وزارتخانه صمت تبدیل کنیم، معنای آن اقتصادی خواهد شد‌. بنابراین قرار دادن حوزه‌ای مانند میراث فرهنگی در بخش‌ها یا وزارتخانه‌های مختلف فقط وضعیت تشکیلاتی آن نیست که اهمیت دارد بلکه هویتی که به آن می‌دهیم و توقعی که مملکت از آن دارند را نیز شکل می‌دهیم‌. اکنون باید در نظر بگیریم که اگر بخواهند وزارتخانه میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری را شکل دهند، با وزارتخانه‌ای فرهنگی روبه‌رو خواهیم بود یا با وزارتخانه‌ای که اقتصاد و اشتغالزایی را مدنظر دارد؟ باید تلقی از وزارتخانه میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری مشخص شود که این مهم در اساسنامه رقم می‌خورد‌.
حجت خاطرنشان کرد: اگر بخواهم صحبت‌هایم را مختصر کنم باید بگویم، تغییر سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری به وزارتخانه، عملا تغییری را باعث نمی‌شود، فقط این احساس ایجاد می‌شود که مشکل میراث فرهنگی را حل کرده‌اند و تا هشت یا ۱۰ سال آینده ما را از اقدام واقعی که باید به داد این بخش برسیم، بازمی‌دارد‌.