تقلای برلین برای فرار از وابستگی به پکن

آلمانی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که نباید وابستگی آنها به یک کشور از سطحی مشخص فراتر رود

فاطمه عباس‌پور‌شیرازی- تحرکات اخیر آلمان و اتخاذ یک استراتژی جدید در قبال بزرگ‌ترین شریک تجاری‌اش- چین‌، بیانگر یک پیام واضح است؛ آنها درس تاریخی خود را به ازای پرداخت بهایی گزاف به درستی آموخته‌اند: آلمان هرگز نباید اجازه دهد وابستگی‌اش به دیگر کشور‌ها از سطحی مشخص فراتر رود. خواه آن کشور ایتالیای دوران جنگ جهانی باشد یا روسیه؛ در نهایت این آلمان است که ضربه اصلی را می‌بیند.
دوسال پیش و با آغاز تهاجم روسیه به اوکراین بود که کلاوس مولر، رییس آژانس شبکه گاز آلمان روی آنتن زنده تلویزیون خطاب به مردم جمله عجیبی را بیان کرد: دوش آب گرم نگیرید! به محض گفتن این جمله این سوال در ذهن کارشناسان و مردم به وجود آمد که کار باید به کجا رسیده باشد که بزرگ‌ترین قدرت اقتصادی اروپا و سومین اقتصاد قدرتمند جهان ناچار به چنین درخواستی از مردم خود شود؟ به دنبال پاسخ سوال باید در همان درس تاریخی گشت‌: روز‌های تلخ اقتصاد آلمان طی دوسال گذشته نتیجه وابستگی این کشور به واردات انرژی از روسیه بود.
تحریم انرژی روسیه چنان ضربه کاری به پیکره اقتصاد آلمان وارد ساخت که به گفته اوه شولتز، نماینده پارلمان این کشور، تحریم‌های تنبیهی به روسیه آسیب قابل‌توجهی نزد اما اقتصاد آلمان را به مرز نابودی کشاند.
در همین رابطه و با توجه به آمار و ارقام شاید ادعای او اندکی بزرگ‌نمایی داشته باشد اما چندان بیراه هم نیست. طبق تخمین‌ها آلمان طی دو ‌سال ۲۲۰‌میلیارد یورو یا معادل 5/6‌درصد تولید ناخالص داخلی خود را از دست داد اما نکته مهم این است که با وجود تمام این موارد در نهایت آلمان دوباره از سمت کی‌یف متهم به همکاری با روسیه شد و سفیر اوکراین در آلمان با اظهارات بی‌‌‌سابقه‌‌‌ای علیه حزب سوسیال دموکرات و شخص صدراعظم آلمان خشم مردم و سیاستمداران
آلمانی را برانگیخت.
با در نظر گرفتن این موارد عجیب نیست که آلمانی‌ها تمام تلاش خود را به کار گیرند تا در دامی مشابه نیفتند و طبیعتا اولین جنبه احتیاط آنها باید معطوف به بزرگ‌ترین شریک تجاری‌شان باشد؛ شریکی که پس از همه‌گیری کرونا حجم معاملات تجاری‌اش با آلمان چنان رشد عجیبی را تجربه کرد که حتی سیاستمداران این کشور را شگفت‌زده ساخت؛ این شریک تجاری، کشوری نیست جز دومین اقتصاد قدرتمند جهان یعنی چین.
شفاف‌سازی رویکرد جدید آلمان
در همین مورد و با بررسی مصاحبه سال گذشته روبرت ‌هابک، وزیر اقتصاد آلمان با رویترز می‌توان به دیدگاه و رویکرد کلی سیاستمداران آلمانی در قبال چین تا حدود زیادی پی برد.
او گفت: آلمان باید اقدامات ضروری برای حمایت از تولیدات داخلی انجام دهد. ما نباید اجازه دهیم از کشورمان باج‌گیری شود. صنعت صادراتی آلمان به شدت به بازار فروش چین وابسته است و به همین خاطر در حال بررسی کاهش این وابستگی هستیم.
او در ادامه توضیح داد: برای مثال یکی از بیشترین وابستگی‌های آلمان به چین در فراهم کردن مواد خام برای تولید باتری‌هاست. چین یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان لیتیوم است.
لیتیوم نیز یکی از اجزای حیاتی باتری‌ است که در وسایلی مانند تلفن یا لپ‌تاپ و در وسایل نقلیه‌ برقی استفاده می‌شود.
روبرت ‌هابک معتقد است که چین می‌خواهد زیرساخت‌های استراتژیک در اروپا را به عنوان بخشی از طرح موسوم به «راه جدید ابریشم» خریداری و آنها را به محملی برای اعمال نفوذ خود در اروپا بدل کند.
او در همین رابطه و درخصوص رویکرد جدید آلمان نسبت به تجارت با آسیا گفت: قرار است میزان وام‌های اعطایی به شرکت‌های آلمانی فعال در چین کاهش و در مقابل فعالیت‌های اقتصادی در دیگر کشورهای آسیایی مانند اندونزی گسترش یابد.
پس از اظهارات ‌هابک، اولاف شولتز صدراعظم در شبکه اجتماعی ایکس خود نوشت: چین شریک و رقیب ماست و اینگونه نیز خواهد ماند.
او ضمن اشاره به ادامه همکاری اقتصادی و زیست‌محیطی کشورش با چین بر اهمیت اتخاذ سیاستی مبتنی بر اجتناب از وابستگی در زمینه‌های حساس یا مناقشه‌برانگیز به این کشور در آینده تاکید کرد.
لغو یک معامله تجاری بزرگ با چین
در چنین شرایطی آلمان هفته گذشته به دلایل امنیتی، واگذاری یکی از شعبه‌های فولکس‌واگن را به چین متوقف کرد. اقدامی که در پی نگرانی این کشور از استفاده چین از توربین‌های گازی برای تامین انرژی کشتی‌های جنگی صورت گرفت.
در همین ارتباط ‌هابک روز چهارشنبه هفته گذشته و با حضور در جمع خبرنگاران گفت: اگرچه برلین از سرمایه‌گذاری‌های شرکت‌های خارجی استقبال می‌کند اما همچنان از فناوری‌های مرتبط با «امنیت عمومی» در برابر کشورهایی که «شاید همیشه رابطه دوستانه با ما ندارند» محافظت خواهد کرد.
چینی‌ها اما سیاستی محتاطانه و مسالمت‌آمیز را پیش گرفتند. در ابتدا شرکت چینی عنوان کرد که به تصمیم دولت آلمان احترام می‌گذارد و روز بعد سخنگوی وزارت امور خارجه چین اعلام کرد: چین با سیاسی شدن همکاری‌های تجاری عادی مخالف است. ما امیدواریم که آلمان محیط تجاری منصفانه، عادلانه و بدون تبعیض را برای شرکت‌های سراسر جهان از جمله شرکت‌های چینی فراهم کند.
با وجود تمام این اقدامات از سمت آلمان اما یک امر قابل توجه نیز وجود دارد، استراتژی جدید آنها در قبال چین هیچ اهرم قانونی ندارد و صرفا قرار است به عنوان راهنمای روابط با پکن عمل کند.
سند این استراتژی به طور مشترک توسط وزارتخانه‌ها و تحت نظارت صدراعظم و وزارت خارجه تهیه شده است و احزاب حاضر در دولت ائتلافی آلمان توافق کرده‌اند که روابط با چین را بر پایه جدیدی استوار کنند. پس تضمینی برای اجرای این رویکرد در دولت‌ها و مجالس بعد وجود ندارد.
در نهایت امر، مشخص نیست تحولات روابط بین‌الملل در جهان رابطه این دو کشور را به کدام سو خواهد برد اما دست‌کم یک امر واضح است، آلمان پس از 2022 بسیار محتاط‌تر از گذشته قدم برمی‌دارد ولو به قیمت از دست دادن برخی منافع کوتاه‌مدت. آنها پس از روسیه به این درک رسیده‌اند که وابستگی خصوصا به کشور‌هایی که روابط پرچالشی با دیگر کشور‌های غربی دارند و با مشکلات خاص مانند نقض حقوق بشر دست و پنجه نرم می‌کنند می‌تواند تا چه اندازه خطرناک باشد‌ در نتیجه تصمیم گرفته‌اند این درس مهم را در روابط خارجه خود به کار ببرند.