جهان در جاده دگرگوني

محمدرضا ستاری- برآوردها نشان می‌دهد که بیش از 40 کشور که بالای 40 درصد از جمعیت جهان را به خود اختصاص داده‌اند و بخش بزرگی از تولید ناخالص داخلی جهانی را تشکیل می‌دهند قرار است در سال آینده میلادی انتخابات برگزار کنند. این کشورها از طیف‌های مختلفی هستند؛ از آمریکا، هند و انگلیس گرفته تا روسیه، ایران، سودان جنوبی، تایوان و اوکراین درگیر انتخابات‌هایی هستند که هر یک به فراخور حال خود تاثیری جدی نه تنها در وضعیت داخلی این کشورها خواهند داشت، بلکه در مناسبات بین‌المللی نیز اثرگذار خواهند بود.
طبق گزارشی که در این خصوص روزنامه گاردین منتشر کرده، این انتخابات‌ها به‌طور متناقضی در شرایطی برگزار خواهند شد که شکل‌های مختلف لیبرال دموکراسی با چالش مواجه شده و آمارها نشان می‌دهد که شاخص آزادی‌های جهانی برای هفدهمین سال متمادی کاهش یافته است. با این حال در شرایطی که 35 کشور با کاهش شاخص حقوق سیاسی و آزادی‌های مدنی مواجه شده‌اند، در مقابل 34 کشور در این زمینه شاهد پیشرفت‌های کلی بوده‌اند.
در همین راستا برخی کارشناسان معتقدند که اکنون اصل آزادی بیان که از اصول اولیه و مهم دموکراسی است، در نقاط مختلف جهان با محدودیت مواجه شده است؛ به عنوان مثال طبق گزارشی که مجله فارین پالیسی منتشر کرده، اعمال محدودیت‌های آنلاین در اتحادیه اروپا برای جلوگیری از اعتراضات طرفداران فلسطین باعث شده که حتی در کشورهای دموکراتیک نیز شاهد باشیم، اطلاعات نادرست و افراط‌گرایی بر علیه جریان‌های اعتراضی در حال اعمال شدن است.
از پوتین تا مودی
در چنین شرایطی، تاثیرات اقتصادی و ژئوپلیتیکی رقابت‌های انتخاباتی و نتایج آنها ممکن است برای بی‌ثبات کردن بیشتر مناسبات جهانی آثاری منفی بر جای بگذارد. به عنوان نمونه انتخابات ریاست‌جمهوری سال آینده در روسیه در شرایطی برگزار می‌شود که ولادیمیر پوتین برای پنجمین‌بار نامزد این انتخابات شده و به نظر می‌رسد نه‌تنها رقیبی برای وی وجود ندارد، بلکه میزان محبوبیتش همچنان بالاست.
برخی انتخابات‌ها ممکن است نقاط عطفی واقعی ایجاد کنند، مانند انتخابات پاکستان و بنگلادش که درگیر بی‌ثباتی هستند یا انتخابات هند که ناندرا مودی برای سومین دوره نخست‌وزیری دورخیز کرده، اما با توجه به اینکه 28 حزب اپوزیسیون در مقابل وی یک ائتلاف فراگیر ایجاد کرده‌اند، نتیجه نهایی این همچنان در‌ هاله‌ای از ابهام است.
آفریقا و دومینوی کودتا
انتخابات ماه آینده در تایوان در شرایطی بسیار مهم و حساس است که در صورت پیروزی حزب دموکرات به‌طور قطع نگرانی‌های چین در مورد روندهای آتی تایوان افزایش خواهد یافت. به گفته ناظران ممکن است انتخابات آفریقای جنوبی هم به یک زلزله سیاسی تبدیل شود. زیرا برای نخستین بار در طول 30 سال گذشته حزب کنگره ملی اکثریت خود را از دست داده و به واسطه ناکارآمدی، نرخ بالای بیکاری و جرم و جنایت ممکن است قدرت را در آفریقای جنوبی از دست بدهد.
در حالی در مرکز و غرب آفریقا از سال 2020 تاکنون شاهد 8 کودتا در کشورهای مختلف نظیر نیجر، گابن، مالی، بورکینافاسو و برخی دیگر از کشورها بوده‌ایم که علی‌رغم ضدیت کودتا با دموکراسی، شاهد هستیم بخش قابل‌توجهی از مردم از این کودتاها حمایت کرده‌اند و نشان داده‌اند که تغییر رژیم به صورت خشونت‌آمیز بهتر از ماندن حکومت‌های قبلی است.
وضعیت مبهم زلنسکی و نتانیاهو
در شرایطی قرار است سال آینده در کشورهایی نظیر الجزایر، تونس، غنا، رواندا، نامیبیا، موزامبیک، سنگال، توگو و سودان جنوبی انتخابات برگزار شود که یکی از مهم‌ترین انتخابات‌ها در اوکراین خواهد بود. در واقع سال آینده دوره 5 ساله ولودیمیر زلنسکی به پایان می‌رسد و هر چند که به واسطه جنگ انتخابات اوکراین به حالت تعلیق درآمده، اما کارشناسان معتقدند برگزاری آن در سال آینده می‌تواند سوپاپ اطمینانی برای رهایی از تنش‌های داخلی و نارضایتی‌های مردمی در این کشور باشد. هر چند که بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی امیدوار است با ادامه دادن جنگ در غزه از سقوط دولتش جلوگیری کند، اما نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که اکثریت به دنبال کنار زدن او و دولت راست‌گرایش هستند و به نظر می‌رسد بدون جنگ یا با ادامه جنگ در صورت برگزاری انتخابات از قدرت کنار خواهد رفت.
وضعیت اروپا و آمریکا
در ادامه گزارش گاردین آمده که مطابق نظرسنجی‌های انجام شده، نارضایتی‌های فزاینده‌ای در اروپا و آمریکا وجود داشته و در کشورهای غربی این باور رایج شده که سیستم‌های دموکراتیک کنونی بیشتر به نفع ثروتمندان و صاحبان قدرت عمل می‌کنند؛ به‌طوری که 7 نفر از 10 آمریکایی در نظرسنجی ایپسوس گفته‌اند که کیفیت دموکراسی طی سال‌های اخیر با روندی نزولی مواجه بوده است. همچنین برآوردها نشان می‌دهد در کشورهایی نظیر کرواسی، ایتالیا، لهستان و سوئد بخش قابل‌ملاحظه‌ای از مردم معتقدند که باید تغییرات ریشه‌ای در ساختار سیاسی کشورهای‌شان ایجاد شود. در چنین شرایطی و در حالی که در سال آینده میلادی، اتریش، بلژیک، کرواسی، فنلاند و همچنین پارلمان اروپا انتخابات در پیش رو دارند، نگرانی‌ها از تقویت جریان‌های راست افراطی و بیگانه‌هراسی در اروپا افزایش یافته است.
علاوه‌بر این، وضعیت در انگلستان با سایر نقاط اروپا متفاوت‌تر به نظر می‌رسد؛ این کشور هر چند به سنت طولانی مدت دموکراتیک خود مفتخر است، اما کمتر از یک‌سال دو نخست‌وزیر غیرمنتخب محافظه‌کار را تجربه کرده و به طرز عجیبی اصلا مشخص نیست در سال آینده انتخابات عمومی در انگلستان برگزار می‌شود یا نه؟
از سوی دیگر، شاید یکی از مهم‌ترین انتخابات‌ها در سال آینده مربوط به انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا باشد؛ جایی که جو بایدن در برابر رقیب اصلی خود یعنی دونالد ترامپ قرار دارد و برخی تحلیلگران غربی معتقدند که در صورت روی کار آمدن دوباره ترامپ یک تراژدی بین‌المللی در انتظار روندهای پبین‌المللی و دموکراسی جهانی خواهد بود.