23 - 09 - 2021
دود خودرو نفس دنیا را بریده است
دیروز ۲۲ سپتامبر برابر با ۳۱ شهریور به عنوان روز جهانی «بدون خودرو» نامگذاری شده بود و هر سال در شهرهای مختلف جهان، برنامههایی با هدف تشویق انسان مدرن امروزی و خودرومدار به فعالیت دوچرخهسواری و پیادهروی برگزار میشود.
شاید برای نسل امروز و حتی همنسلان خودمان دور از ذهن باشد که در زمانی نهچندان دور افرادی حتی خودرو ندیده بودند، حدود ۸ تا ۹ دهه گذشته رفتوآمدها میان شهرها و حتی سفرهای دور با حیواناتی مانند اسب و شتر انجام میشد، خودرویی در کار نبود، اصلا جادهای نبود تا خودرویی باشد، حال اینکه اولین خودرو که البته به «اتومبیل» معروف بود چه سالی وارد کشور شد روایات متفاوت است، تاریخ دقیقی از حضور اولین اتومبیل در ایران ثبت نشده است.
یکی از روایتها میگوید که اولینبار مظفرالدین شاه در بازگشت از سفر اروپا دو اتومبیل با رانندههایشان را همراه خود به ایران آورد که گفته میشود از نوع فورد کروکی با تایرهای تو پُر بود که به سال ۱۲۷۹ برمیگردد، برخی روایتها اولین خودرو را رنو میدانند، اما به هر حال اینطور به نظر میرسد که ورود اولین اتومبیل به ایران باعث شد که تا سال ۱۲۸۹ استفاده از اتومبیل شخصی بین سفرای دیگر کشورها در ایران، تجار و افراد سرشناس و دولتمردان رایج شود.
اولین اتومبیلهایی که وارد ایران شدند به ماشین دودی معروف بودند که به مرور خودروهایی با نام ماشین لاری که شبیه وانتهای امروزی بود و اتومبیلهایی معروف به دور سیمی که برای حمل بار و مسافر مورد استفاده قرار میگرفتند، به ترتیب وارد کشور شدند و امروز کار به جایی رسید که هزاران مدل خودرو در دنیا برای انتخاب وجود دارد.
بعد از آن ذائقه مردم در کشور به سمت داشتن اتومبیل شخصی کشیده شد و هر فردی از هر قشری تلاش میکرد تا یک خودروی شخصی داشته باشد اما وارداتی بودن و در نتیجه قیمت بسیار بالای آن برای قشر متوسط دردسرساز بود همین احساس نیاز باعث شد تا در سال ۱۳۴۱ کارخانه صنعتی «ایران ناسیونال» تاسیس شود. اولین محصولات این شرکت گونهای اتوبوس و مینیبوس بود. تولید پیکان نیز در سال ۱۳۴۶ در برنامه ایران ناسیونال قرار گرفت و تا سال ۱۳۵۶ مدلهای مختلفی از آن مانند کار، جوانان، استیشن و لوکس ساخته شد.
با توجه به افزایش درخواست مردم برای خرید خودرو در نتیجه در سال ۱۳۴۴ دومین کارخانه خودروسازی ایران با نام «سایپا» تاسیس شد که اولین مدل خودروی تولیدی آن «ژیان» بود، بنابراین میتوان دید که صنعت خودروسازی در ایران چندان قدیمی نیست، البته در دنیا هستند کشورهایی که صنعت خودروسازی خود را با ایران شروع کردند اما امروز به قطب صنعت خودرو در دنیا تبدیل شدهاند ولی خودروسازی ایران در جهان چندان جالب نیست و جایگاهی در خور ندارد.
هر چند امروزه تنوع محصولات در ایرانخودرو و سایپا زیاد است اما کارشناسان معتقدند که با استانداردهای روز دنیا فاصله دارد. در کنار این موارد، میبینیم که تا چند دهه قبل یا همان زمانی که اولین خودرو وارد کشور شد به ذهن کسی هم نمیرسید که روزی برسد خودرو که باعث آسانشدن ترددها شده، متهم اول آلودگی هوا شود به طوری که اکنون میلیاردها خودرو در سراسر دنیا تردد میکنند و به معضلی به نام آلودگی هوا دامن میزنند.
امروزه آلودگی هوا به یکی از معضلات اصلی کلانشهرها در دنیا تبدیل شده و انگشت اتهام نیز به سمت خودروها گرفته شده است چون کارشناسان معتقدند که آنچه در حال حاضر به عنوان آلودگی هوا از آن یاد میشود، بیشتر ذرات معلق هستند، ذراتی که ۷۰ درصدشان از طریق خودروها ایجاد میشود بنابراین استاندارد بودن خودرو در کاهش آلودگی هوا نقش بسزایی دارد البته نباید نقش سوخت را در این روند فراموش کرد که خود مقوله جداگانهای است.
سالانه بیش از هفت میلیون نفر در جهان به دلیل آلودگی هوا با مرگ زودرس مواجه میشوند. مطالعات نشان میدهد در ایران هر سال حدود ۴۰ هزار نفر در کشور به دلیل مواجهه با غلظت آلایندگی ذرات معلق کمتر از ۵/۲ میکرون (PM5/2) در هوا جان خود را از دست میدهند.
بر این اساس برای جلوگیری از این وضعیت، قانون هوای پاک با هدف کاهش آلودگی هوا و عوارض ناشی از آن در ۲۵ تیرماه ۱۳۹۶ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و از سوی رییسجمهوری وقت برای اجرا ابلاغ شد. این قانون براساس ۳۴ ماده ۲۱ دستگاه اجرایی مختلف از جمله وزارت کشور، وزارت نفت، وزارت نیرو، نیروی انتظامی، شهرداری، صداوسیما و… را مکلف کرده که هر یک به تناسب وظایف خود، اقداماتی را برای کنترل آلودگی هوا در کشور اجرایی کنند.
داریوش گلعلیزاده معاون مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان حفاظت محیطزیست چندی پیش گفته بود که وضعیت آلودگی هوا از دهه ۷۰ در کشور نگرانکنندهتر شده است. هرچند اقداماتی برای مبارزه با آلودگی هوا از جمله ارتقا سوخت و استاندارد خودروها انجام شده اما سرعت انجام این اقدامات به ویژه در پاییز و زمستان متناسب با سرعت انتشار آلودگیها نبوده است.
بر اساس ماده ۴ قانون هوای پاک مقرر شد که خودروسازان با توجه به اعلام سازمان حفاظت محیطزیست تولیدات خود را مطابق با استانداردهای آلایندگی یورو ۵ کنند همچنین بر اساس یکی از مواد آییننامه اجرایی این قانون که در سال ۹۷ توسط هیات وزیران تصویب شد، شمارهگذاری هر سه دستگاه خودرو دیزلی نو با استاندارد آلایندگی یورو ۵ منوط به اسقاط یک یا چند دستگاه خودرو دیزلی با مجموع ظرفیت گواهی اسقاط مشابه است، اما نه تنها این مواد از قانون هوای پاک به درستی اجرا نشد بلکه به دلیل مانعتراشیهای خودروسازان اجرای ماده ۴ از قانون هوای پاک به تعویق افتاد و تا سال ۹۹ نیز تعدادی از خودروها بر اساس مجوز سازمان حفاظت محیطزیست و موافقت هیات دولت، برخلاف قانون هوای پاک با استاندارد یورو ۴ شمارهگذاری شدند.
با توجه به وضعیت نگرانکننده هوا و نقش پررنگ خودرو در به وجود آمدن این شرایط، البته آذرماه ۱۳۹۴ پویش «سهشنبههای بدون خودرو» از شهر اراک آغاز شد و اکنون بیش از ۲۰۰ شهر به این پویش پیوستهاند، اما باید دید تا چه حدی این پویش درست اجرا میشود و در کاهش آلودگی هوا و کمتر استفاده کردن از خودرو تاثیر داشته است که شواهد نشان میدهد نه این پویش و نه قانون هوای پاک به درستی اجرا نمیشوند، چون هیچ خبری از بهتر شدن هوا و کاهش آلودگی در کلانشهرهایی مانند تهران، البرز، اصفهان و یا اراک نیست.
اما این شرایط در دنیا متفاوت است، در واقع استفاده از خودروی شخصی در سالهای اخیر افزایش چشمگیری داشته و به گفته محققان افزایش چاقی در افراد نیز در این سالها شایع شده و کمتحرکی به بیماریهای مهلک قند و دیابت منجر شده است. رشد بیش از حد خودروهای شخصی همواره عامل اصلی آلودگی هوای شهرهای بزرگ و کوچک شمرده میشود که مرگومیر ناشی از آلودگی هوا در شهرها بسیار تکاندهنده است، اما به نظر میرسد در چند سال اخیر دنیا تکانی به خود داده و به سمت کمتر استفاده کردن از خودروهای شخصی پیش میرود.
در واقع جامعه جهانی تصمیم گرفت تا فکری برای این وضعیت بیندیشد و بر این اساس تلاشها برای کمتر استفاده کردن از خودروی شخصی شکل گرفت، سپتامبر ۲۰۱۳ بود که مردمان محله هنگونگ دونگ در شهر سوون کرهجنوبی تصمیم گرفتند که محله خود را برای یک ماه خالی از خودرو کنند و در این مدت از خودرو استفاده نکنند. به دنبال تصمیم بود که ساکنان محله خودروهایشان را به پارکینگهایی در دیگر نقاط شهر بردند و خود به شیوهای دیگر زندگی کردند و فستیوال اکومبیلیتی شکل گرفت.
اگرچه این فستیوال در سالهای اخیر شکل گرفته اما یک روز بدون خودرو از سالها پیش در گوشه و کنار جهان وجود داشته است. ۲۲ سپتامبر روز جهانی بدون خودرو نامگذاری شده است. سابقه چنین روزی در جهان به سال ۱۹۵۶ و به کشورهای هلند و بلژیک بازمیگردد که به مرور پررنگ و پررنگتر شد به طوری که در نشستی در تولدوی اسپانیا ساختار نظاممندی برای روز بدون خودرو پیشنهاد داده شد.
طی دو سال اول بعد از این نشست، این برنامه در شهرهای ریکیاویک ایسلند، بث در انگلیس و لاروشل فرانسه اجرا شد. یک نهاد مدنی به طور غیررسمی مسوولیت حمایت و پشتیبانی از برگزاری روز بدون خودرو را در جهان به عهده گرفت. بعد از آن اولین کمپین در شهر، بدون ماشین من را راهاندازی کرد و بعد از آن کمپینهایی از این دست سراسر اروپا را فرا گرفت. در سال ۲۰۰۰، روز بدون خودرو به روزی جهانی تبدیل شد.
بوگوتا، پایتخت کلمبیا در حال حاضر بزرگترین روز بدون خودرو را در جهان اجرا میکند. این برنامه در یکی از روزهای کاری هفته و در تمامی شهر به طور کامل اجرا میشود. در جاکارتا، پایتخت اندونزی و یکی از شلوغترین شهرهای جهان نیز از سال ۲۰۰۷ این طرح در تعدادی از خیابانهای اصلی شهر اجرا میشود و از ورود خودروها به این خیابانها جلوگیری میشود، شهرهای بسیار دیگری نیز روز بدون خودرو را با درجات مختلفی از سختگیری اجرا میکنند اما در ایران این روز چگونه میگذرد؟ آیا کسی به آن اهمیت میدهد؟ آیا در این روز خودروی شخصی کمتری وارد معابر شهری میشود؟ اصلا آیا کسی خبر دارد که چنین روزی در جهان وجود دارد؟
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد