سیلی به اعتماد عمومی

واکنش حاجی‌زاده به اشتباه فاجعه‌بار پدافند هوایی سپاه:آرزوی مرگ کردم

گروه سیاسی- واقعیت در ماجرای تلخ سقوط هواپیمای اوکراینی چون سیلی به صورت اعتماد عمومی نواخته شد. بعد از سه روز حرف و حدیث بالاخره معلوم شد که گناه نابخشودنی را چه کسانی مرتکب شدند و ستاد کل نیروهای مسلح بروز خطای انسانی را علت اصابت موشک به هواپیما اعلام کرد.
ستادکل نیروهای مسلح در اطلاعیه خود آورد: «در ساعات پس از انجام عملیات موشکی، پروازهای جنگی نیروهای تروریست آمریکایی در پیرامون کشور افزایش یافته و برخی اخبار نیز از مشاهده اهداف هوایی به سمت مراکز راهبردی در کشور به واحدهای دفاعی و اصل و اهداف متعددی در برخی صفحات رادار مشاهده شد که موجب حساسیت بیشتر در مجموعه‌های پدافند هوایی شده است. در چنین شرایط حساس و بحرانی، پرواز شماره ۷۵۲ خطوط هوایی اوکراین از فرودگاه امام خمینی(ره) حرکت کرده و درهنگام چرخش، کاملا در حالت نزدیک‌شونده به یک مرکز حساس نظامی سپاه و در ارتفاع و شکل پروازی یک هدف متخاصم قرار می‌گیرد که در این شرایط بر اثر بروز خطای انسانی و به صورت غیرعمد، هواپیمای یادشده مورد اصابت قرار گرفته که متاسفانه موجب به شهادت رسیدن جمعی از هموطنان عزیز و جان باختن تعدادی از اتباع خارجی می‌گردد.»
سردار امیرعلی حاجی‌زاده، فرمانده هوا و فضا سپاه نیز با بیان اینکه بعد از شنیدن این خبر در غرب کشور پس از اجرای عملیات نظامی علیه پایگاه‌های آمریکایی و زمانی که اطمینان پیدا کردم این اتفاق افتاده آرزوی مرگ کردم، گفت: «همه مسوولیت‌های این کار را می‌پذیریم و هر گونه تصمیمی مسوولان بگیرند ما مطیع اجرای آن هستیم.»
روحانی: پیگرد قانونی این اشتباه نابخشودنی ادامه دارد
حسن روحانی، رییس‌جمهور نیز با انتشار بیانیه‌ای به این رویداد واکنش نشان داد و اعلام کرد: «در نهایت تاسف و بنا بر اعلام ستاد کل نیروهای مسلح، خطای انسانی و شلیک اشتباه پدافند سپاه موجب سقوط هواپیمای اوکراینی و قربانی شدن ۱۷۶ انسان بی‌گناه شده است. تحقیقات تکمیلی برای شناسایی و پیگرد قانونی کلیه علل و مسببان این فاجعه بزرگ و اشتباه نابخشودنی ادامه دارد.»
ظریف: عمیق پشیمانیم
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان نیز در واکنش به تایید ستاد نیروهای مسلح درخصوص سقوط هواپیمای اوکراینی و کشته شدن ۱۷۶ نفر به وسیله شلیک اشتباه پدافند سپاه در توئیتر خود نوشت: «یک روز غم‌انگیز.
نتیجه‌گیری اولیه تحقیقات داخلی توسط نیروهای مسلح: خطای انسانی در زمان بحران ناشی از ماجراجویی ایالات متحده منجر به فاجعه شد. عمیق پشیمانیم، پوزش و عرض تسلیت به مردم ما، به خانواده‌های همه قربانیان و سایر ملل تحت‌تاثیر.»
دستور قضایی
واکنش‌ها به همین جا ختم نشد و سیدابراهیم رییسی، رییس قوه قضاییه نیز در دستوری به رییس سازمان قضایی نیروهای مسلح ضمن اعلام تسلیت مجدد به بازماندگان حادثه سقوط هواپیمای اوکراینی، جمع‌آوری مستندات و اقدامات قضایی مربوط به این حادثه دلخراش را مورد تاکید قرار داد. همچنین محمدجعفر منتظری، دادستان کل کشور در نامه‌ای به دادستان نظامی تهران خواستار ورود به حادثه سقوط هواپیمایی اوکراین و شناسایی علل و عوامل این حادثه شد.
واکنش اوکراین و کانادا
اعلام نتیجه تحقیقات درباره علت سانحه هوایی بعد از مقامات مسوول در ایران با واکنش خارجی‌ها مواجه شد. در همین راستا ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهور اوکراین با ابراز تاسف نسبت به این موضوع گفت: «امروز، صبح خوبی نبود اما حقیقت را به ارمغان آورد. اوکراین خواهان پاسخگویی ایران، بازگشت اجساد جان‌باختگان، پرداخت غرامت به خانواده‌های قربانیان و عذرخواهی رسمی ایران است.»
جاستین ترودو، نخست‌وزیر کانادا هم گفته که پس از اعتراف مسوولان ایران به هدف‌گیری هواپیمای اوکراینی، این کشور باید پاسخگو باشد.
لزوم اعتراف صادقانه
اطلاعیه‌ها و اظهارات مقامات رسمی یا حتی واکنش‌های خارجی تنها یک روی سکه است. روی دیگر این سکه واکنش جامعه و اعتمادی است که از او ضایع شد. ماجرای اخیر تنها نمونه تاریخ از خطاهای انسانی و تبعات مصیبت‌بار آن نیست. جامعه مدنی نیز این را درک می‌کند. همه اما و اگرها در ایران بر سر تاخیر در اطلاع‌رسانی پیرامون این واقعیت است. نگاهی به فضای مجازی و واکنش کاربران معمولی و البته چهره‌های سیاسی روشن می‌کند که گلایه اصلی از سکوت این چند روز و بدتر از آن تلاش‌هایی است که برخی برای کتمان واقعیت کردند.
به عنوان مثال حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس در این باره گفت: «نباید در شرایط جنگی اجازه پرواز داده می‌شد. اما بعد از اصابت موشک به هواپیمای اوکراینی اگر این موضوع صادقانه اعلام و اعتراف می‌شد، اثر منفی‌اش کمتر می‌شد. نه اینکه فضای بین‌المللی حاکم شود و کشورهای مختلف خودشان را درگیر کنند؛ آمریکایی‌هایی که عامل همه مصیبت‌ها هستند خودشان را به عنوان کشوری انسان‌دوست نشان دهند و خواهان دخالت در تحقیقات شوند و بعد از آن، این اعتراف صورت بگیرد که خطای انسانی بوده است.»
درخواست استعفا
روشن است که اعتراف صادقانه به تنهایی کارساز نیست و بروز چنین اتفاقی در هر جای دیگر از دنیا قطعا با استعفای مسببان همراه می‌شد. در ایران اما از این رسم‌ها نیست و آقایان اصلا به روی خود نمی‌‌آورند. این موضوعی است که محمدرضا عارف، رییس فراکسیون امید به آن توجه کرد و ضمن انتقاد شدید از عدم صداقت برخی مسوولان با مردم، خواستار استعفا، برکناری و برخورد در خور با مقصران، پنهان‌کاران و ناصادقان با ملت شد.
شهیندخت مولاوردی، معاون سابق رییس‌جمهور و فعال سیاسی نیز در توئیتر خود نوشت: «آرزو به دلمان ماند حداقل یک نفر در این شرایط استعفا دهد؛ کمترین پاسخی که برای تشفی خاطر و تسکین افکار عمومی در این لحظات می‌توان داد چسبیدن به این میزها و عناوین چه ارزشی دارد در برابر فوران خشم و سرخوردگی و احساس تحمیق یک ملت؟!»
علی نجفی‌خوشرودی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز تاکید کرد: «استعفا کمترین کاری است که مقصران حادثه اصابت به هواپیمای اوکراینی باید انجام دهند. آقایان نقش تکنولوژی‌های مدرن و رسانه‌های آزاد در راستی‌آزمایی پیرامون چگونگی سقوط هواپیما را دست‌کم گرفته‌اند اما با توجه به جان باختن تعدادی از اتباع کشورهای دیگر، این مساله بازتاب بین‌المللی گرفت.»
نقد پنهان‌کاری
محور اصلی گلایه‌ها در فضای مجازی و حقیقی اما همان مخفی‌کاری مسوولان بود. در همین راستا حسین مرعشی، سخنگوی حزب کارگزاران سازندگی با اشاره به اینکه پرده‌پوشی و پنهان‌کاری علت سقوط هواپیمای اوکراینی کار بسیار زننده و ناپسندی بود، گفت: «آیا نمی‌شد به سازمان هواپیمایی اعلام می‌کردند که در ساعات انجام عملیات علیه آمریکا، پروازی در تهران انجام نشود؟ مسببان این اتفاق ناگوار باید حتما استعفا دهند و اگر استعفا ندهند، برکنار شوند و با آنها حتما برخورد شود تا مردم احساس نکنند کشور حساب و کتاب ندارد.»
بهرام پارسایی، نماینده شیراز در مجلس نیز با بیان اینکه آقای روحانی و بقیه عزیزان به دنبال بیانیه دادن نباشند، گفت: «یک جو بی‌اعتمادی به علت تناقض‌گویی چند روز گذشته پیش آمده است، ابتدا آمدند و گفتند به ۱۲ دلیل امکان ندارد موشک به هواپیما خورده باشد اما این اتفاق افتاده است. این مسوولانی که خطا کردند در هر رده‌ای که هستند یا استعفا دهند یا عزل شوند و بعد از آن باید پاسخگوی این بی‌دقتی و خطای نابخشودنی باشند.»
بی‌اعتمادی به مسوولان
اصلی‌ترین آفت این رویداد برای مسوولان افزایش بی‌اعتمادی بود. بعد از چند روز شبهه و ابهام و در شرایطی که آقای مشاور رییس‌جمهور به خبرنگاران هشدار می‌داد چه بگویند و چه نگویند، یکباره معلوم شد که حق با چه کسانی بوده و تئوری‌های توطئه بی‌اساس بوده است. در این شرایط سخت است اگر از جامعه خواسته شود که خیلی زود آن همه پنهان‌کاری را نادیده بگیرد و باور کند که مثلا حسن روحانی به عنوان عضو شورای‌عالی امنیت ملی از واقعیت امر بی‌اطلاع بوده است.البته آقایان مثل همیشه توجیهاتی دارند. چنانچه علیرضا معزی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رییس‌جمهوری در توئیتی نوشت: «تا عصر جمعه آنچه برای روحانی قطعیت داشت منحصر به اطلاعات فنی بود و گزارش ستاد کل نیروهای مسلح عصر دیروز به رییس‌جمهوری ارائه شد. بلافاصله جلسات مرتبط از جمله جلسه شبانه شورای‌عالی امنیت ملی تشکیل و بیانیه ایشان نیز در ساعات پایانی دیشب آماده بود و پس از اطلاعیه ستاد کل منتشر شد.»
روشن است که در این شرایط پرسیده می‌شود چرا واقعیت‌ها زودتر اعلام نشد؟ حتی جای تعجب نیست اگر گمان شود که در صورت باز نشدن پای خارجی‌ها به قضیه، واقعیت امر هیچ‌وقت برملا نمی‌شد! این را نه فقط کاربران فضای مجازی که سیاسیون نیز می‌گویند. نه فقط اصلاح‌طلبان که اصولگرایان نیز همین اعتقاد را دارند. شاهد آنکه، احمد توکلی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با تاکید بر اینکه از شدت عصبانیت توان سخن گفتن ندارد، گفت: «کسی که این کار را کرده باید فورا اعلام می‌کرد و مجازاتش را دریافت می‌کرد. اگر در ابتدا و از اول این موضوع مطرح می‌شد فقط یک اشتباه صورت می‌گرفت. وقتی چند روز این موضوع را کتمان کردند، اشتباه بزرگ‌تری مرتکب شدند. الان مردم مسوولان را دروغگو می‌دانند.»
عبدالکریم حسین‌زاده، نایب رییس فراکسیون امید مجلس نیز با انتقاد از تکذیب سه روزه علت سقوط هواپیمای اوکراینی، خطاب به مسوولان در توئیتی نوشت: «انتظار دارید حرف‌هایتان مورد قبول افکار عمومی قرار بگیرد؟ همه افرادی که در این سه روز به پنهان‌کاری درباره فاجعه هواپیمای اوکراینی مشغول بودند باید از خجالت آب شوند و شرمسار مردم باشند و در کنار مسببان این حادثه استعفا دهند و محاکمه شوند. خدایا ملت را از شر مسوولان بی‌تدبیر حفظ کن. به سهم خودم شرمسارم و عذرخواه مردمم.»
علیرضا رحیمی، عضو هیات رییسه مجلس نیز در صفحه توئیتر خود نوشت: «‏تاخیر در اعلام شلیک به هواپیمای بوئینگ اوکراینی و تلاش برای قلب حقیقت علاوه بر توهین به مردم شوک بی‌اعتمادی به گزارشات حوادث را در پی داشت. شهدای این فاجعه اسفناک مظلومیت مضاعف پیدا کردند و داغ خانواده‌های مصیبت‌دیده افزون شد. محاکمه و مجازات مسببان و عاملان این فاجعه مورد مطالبه است.»
سیدمحمد صدر، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: «چرا واقعیت آن‌طور که باید و شاید از ابتدا به مردم گفته نشد؟ حکومت ما و جمهوری اسلامی است و لازمه اسلامی بودن صداقت، درستی و راستی است. اینکه شلیک به سوی این هواپیما تکذیب می‌شود و سرانجام اعلام می‌شود که به اشتباهی صورت گرفته است بسیار باعث تاسف است.»
لزوم برخورد با مسببان
گفتنی است، برخی از سیاسیون نیز در اولین واکنش‌های خود به ضرورت برخورد با مسببان اشاره کردند. از جمله این افراد علاء‌الدین بروجردی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس است که گفت: «باید مشخص شود که چرا اطلاع‌رسانی در مورد علت سقوط هواپیمای اوکراینی با تاخیر بوده، این خطای بزرگی است که باید عاملان آن معرفی و مجازات شوند.»
محمدرضا تابش، نایب‌رییس فراکسیون امید نیز بیان کرد: «می‌خواهیم به فوریت، علت حادثه و مقصرین به پیشگاه ملت معرفی و مجازات شوند. مقامات و مسوولان نظامی و اجرایی که از دقایق اولیه حادثه می‌دانستند چه رخ داده باید مجازات شوند. انتساب هر موضوع و قضیه‌ای به دشمن کارساز نیست ما باید به فکر چاره‌جویی‌های اساسی برای اعمال مدیریت‌های کارآمد باشیم.»
مجید انصاری، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز‌ با تاکید بر اینکه فاجعه مضاعف نحوه برخورد مسوولان با حادثه و اطلاع‌رسلانی درباره آن بود، گفت: «اگر مسوولان برای بررسی موضوع سقوط هواپیمای یادشده نیاز به زمان داشتند باید اطلاع‌رسانی می‌کردند. اولا موظف بودند با فاصله کم از زمان سقوط هواپیما نتیجه را اعلام کنند و ثانیا خیلی صریح و شفاف باید با پذیرش تقصیر از همه مردم عذرخواهی می‌کردند. باید با قاطعیت درباره هر دو مساله یعنی مسببان سقوط هواپیما و مسببان اطلاع ناقص رسیدگی شود؛ با افراد خاطی طبق مقررات برخورد شود و مجازات شوند تا حداقل اعتماد مخدوش شده جامعه ترمیم شود.»
در این میان روز گذشته شاهد اجتماع برخی از مردم تهران مقابل دانشگاه امیرکبیر بودیم.
صدها نفر از مردم تهران به خاطر اعلام دیرهنگام دلیل سقوط هواپیمای اوکراینی که منجر به جان باختن حدود ۱۴۷ نفر از هموطنان ما شد، مقابل دانشگاه امیرکبیر در خیابان حافظ اجتماع کردند.
حضور زیاد مردم به‌ویژه جوانان موجب شده بود سیل جمعیت به سمت چهارراه ولیعصر حرکت کنند.
جمعیت بسیاری از تقاطع خیابان طالقانی و حافظ تا تقاطع انقلاب و حافظ و به سمت چهارراه ولیعصر حضور داشتند و هر لحظه بر تعداد آنان افزوده می‌شد. تعدادی از اجتماع‌کنندگان شمع روشن کرده و عکس جان‌باختگان را در دست داشتند.
برخورد حقوقی
در این ماجرا اما نمی‌توان و نباید ابعاد حقوقی را در نظر گرفت. سوال اینجاست که در گام اول چه اقدامی باید انجام شود؟ محمد کاظمی، عضو کمیسیون قضایی مجلس در این‌باره بر لزوم پیگرد قضایی افراد خطاکار تاکید کرد و گفت: «عجالتا فرماندهان فرد خطاکار استعفا دهند. به هر حال این موضوع یک خطای انسانی است ضمن اینکه خطاکار باید براساس مقررات تحت تعقیب قضایی قرار گیرد بلکه عجالتا فرماندهانی که بالای دست آن فرد خطاکاری بودند که دقت لازم را نداشته و آموزش کافی هم ندیده، مشخص شوند و از سمت خود استعفا دهند تا این موضوع بتواند التیامی باشد بر داغ خانواده قربانیان این حادثه تلخ.»

دستور رهبری به ستاد کل نیروهای مسلح در پی سقوط هواپیما
لزوم پیگیری کوتاهی‌ها یا تقصیرهای احتمالی و مراقبت از عدم تکرار
در پی اطلاع از نتایج تحقیقات ستاد کل نیروهای مسلح درباره سقوط هواپیمای مسافربری اوکراینی، رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی با ابراز همدردی عمیق و مجدد با خانواده‌های داغدار، ستاد کل نیروهای مسلح را مامور پیگیری کوتاهی‌ها یا تقصیرهای احتمالی در این حادثه و مراقبت برای عدم امکان تکرار چنین سانحه‌ای کردند.
متن پیام حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به این شرح است:
«با اطلاع از نتایج تحقیقات ستاد کل درباره‌ حادثه هواپیمای مسافربری اوکراینی و اثبات دخالت خطای انسانی در آن، مصیبت درگذشت جان‌باختگان این حادثه‌ اندوهبار برای اینجانب بسیار سنگین‌تر شد. لازم می‌دانم اولا به خانواده‌های معظم این عزیزان بار دیگر همدردی عمیق و تسلیت صمیمانه خود را ابراز کنم و از خداوند متعال برای آنان بردباری و آرامش روحی و قلبی تمنا نمایم. ثانیا به ستاد کل نیروهای مسلح موکدا درباره‌ پیگیری کوتاهی‌ها یا تقصیرهای احتمالی در این حادثه دردناک سفارش کنم. ثالثا مراقبت و پیگیری‌های لازم برای عدم امکان تکرار چنین سانحه‌ای را از مدیران و مقامات ذی‌ربط مطالبه نمایم. پروردگار عزیز و کریم به درگذشتگان لطف و رحمت و به داغداران صبر و اجر عنایت فرماید.»