شبح پوتین بر سر امنیت اروپا

مناسبات جدید امنیتی نوردیک در حالی رقم می‌خورد که مقابله با روسیه اصلی‌ترین هدف آن است

عرفان ناظریه- نظام بین‌الملل در حال تجربه دوران بسیار پیچیده و دینامیکی است. دورانی که با شناسه‌هایی همچون کلان رقابت‌‌ ایالات متحده آمریکا و جمهوری خلق چین از طرفی و درگیری غرب و روسیه در زمین اوکراین از طرفی دیگر، شناخته می‌شود. در همین راستا منازعه روسیه و اوکراین که اولین جنگ گسترده در قاره اروپا پس از جنگ جهانی دوم به حساب می‌آید، معادلات و مناسبات امنیتی و دفاعی کشورهای مختلف اروپایی (به لحاظ ساختار سیاسی و راهبردهای امنیتی) را دستخوش تغییر کرده و حتی آن دسته از کشورهایی که تاکنون سعی داشتند در نظر و عمل خود را بی‌طرف نشان دهند تا از گزند تهدیدات و خطرات جنگِ میان قدرت‌ها در امان باشند، حال اندیشه‌های دیگری در سر دارند.
به همین جهت می‌توان گفت، تصمیم سه کشور حوزه نوردیک (سوئد، نروژ و فنلاند) برای ایجاد کریدور حمل‌و‌نقل نظامی قطب شمال یکی از تکه پازل‌های همین مناسبات و معادلات جدید است. تاکتیکی که باید آن را در جهت راهبرد دفاعی جدید این کشورها یعنی آمادگی از قبل برای مقابله و دفاع در برابر تهاجم احتمالی روسیه مشاهده کرد.
این کریدور چیست؟
در همین راستا سایت تحلیلی
The Defense Post، اخیرا طی خبری آورد که کشورهای فنلاند، نروژ و سوئد تصمیم به تاسیس و توسعه یک کریدور مشترک نظامی به عنوان بستری برای حمل‌و‌نقل و هدایت تجهیزات و نفرات خود گرفته‌اند. در همین راستا یوناس گار استوره، نخست‌وزیر نروژ طی سخنانی مشترک با همتایان سوئدی و فنلاندی خود با استقبال از این اقدام، آن را یک نقطه‌ عطف مهم در مناسبات امنیتی منطقه نوردیک دانسته و اعلام کرد که طی توافقات حاصله، قرار است که این کریدور در امتداد شمال نروژ، شمال سوئد و شمال فنلاند شکل بگیرد. در واقع شهرک نارویک که در شمال نروژ قرار دارد این پتانسیل را دارد که به عنوان بندرگاه و راه ریلی اصلی برای اتصال به سوئد و قطبی مهم برای همکاری‌های لجستیکی و پشتیبانی در منطقه نقش بازی کند.همچنین نخست‌وزیر نروژ در ادامه صحبت‌های خود افزود این کریدور به ما کمک می‌کند که از ارسال و جابه‌جایی سریع پرسنل و تجیهزات و ادوات از بندرهای نروژ به سمت سوئد و فنلاند اطمینان حاصل کنیم.
از طرفی دیگر دولت نروژ نیز طی بیانیه‌ای اعلام کرد که مسوولیت راهبری برای تاسیس این کریدور بر عهده وزرای دفاع کشورهای مذکور خواهد بود. این بیانیه ادامه داد که کشورهای مذکور به همراه یکدیگر تنگناهای (امنیتی) را شناسایی خواهند کرد و در این راستا با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های حیاتی و به‌روز کردن قوانین و مقررات، فعالیت‌های پویا، سریع و موثر نظامی را تضمین می‌کنند.
اهمیت تاسیس این کریدور
همان‌طور که در مقدمه گزارش ذکر شد، مناسبات امنیتی مناطق و کشورهای مختلف در زیر سایه تحولات نظام بین‌الملل و رویدادهایی مانند منازعه اوکراین و روسیه دستخوش تغییر شده و این موضوع به کشورهایی که تاکنون به دنبال بی‌طرفی و قرار نگرفتن ذیل تعهدات نظامی- امنیتی نیز بودند هم سرایت کرده است.
در همین راستا پس از حمله روسیه به اوکراین فنلاند و سوئد پس از دهه‌ها پیگیری چنین سیاست و راهبردی، تغییر موضع دادند به گونه‌ای که هلسینکی در سال 2023 میلادی و استکهلم در سال‌جاری میلادی به سمت عضویت در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی موسوم به ناتو حرکت کردند.
از طرفی دیگر باید به افزایش ضریب اهمیت ژئوپلیتیکی منطقه قطب شمال نیز توجه کرد. در سال‌های اخیر به واسطه مساله گرمایش جهانی، یخ‌های قطب شمال شروع به ذوب شدن کرده است و این می‌تواند باعث شکل‌گیری مسیرها و منابع جدیدی برای کشتیرانی و حمل‌و‌نقل دریایی چه در بعد اقتصادی- تجاری و چه در بعد نظامی- دفاعی- امنیتی در محدوده قطب شمال شود.
در همین راستا، ماه مارس گذشته بود که ناتو در راستای رزمایش «مدافع ثابت‌قدم»، دست به مدل‌سازی بازی جنگ در این منطقه زد. رزمایش مذکور که به مدت چهار ماه و به رهبری ایالات متحده آمریکا برگزار شد، بزرگ‌ترین تمرین نظامی مشترک اعضای ناتو از زمان جنگ سرد بود. در همین راستا واشنگتن با ارسال تیم رزمی تیپ سوم پیاده‌لشگر 10 کوهستان ارتش خود به منظور تمرین اقدامات ذیل «واکنش سریع» در این ائتلاف شرکت کرد.
از طرفی دیگر روسیه هم در این منطقه دستی بر آتش داشته و تلاش می‌کند تا گوی رقابت را در برابر رقبای خود از دست ندهد. روسیه تحت هدایت پوتین دست به افزایش قابلیت‌های نظامی خود در قطب شمال زده است؛ منطقه‌ای که محل اسکان ناوگان شمالی نیروی دریایی روسیه بوده که با زیردریایی‌های متعدد مجهز به کلاهک‌های هسته‌ای مجهز و تسلیح شده است.
به هرحال در انتها به نظر می‎رسد که می‌توان نتیجه‌گیری تبعات این کریدور را از دو حیث بررسی کرد. نخست اینکه چنین کریدوری ابتکار برخی کشورهای نوردیک برای آماده شدن برای تهاجم احتمالی روسیه بوده و از این جهت برای آنها بسیار حائز اهمیت است. دوم اینکه این کریدور می‌تواند دست ناتو را برای جابه‌جایی نیروها و تجهیزات خود برای رقابت استراتژیک با روسیه در منطقه قطب شمال در آینده باز‌تر کرده و آنها را در این رابطه کمک کند.