طلاق برای معیشت

گروه جامعه- طلاق‌های صوری پیش از این اگر فقط سازمان نظام‌وظیفه را نگران می‌کرد، حالا دیگر بحث داغ سازمان تامین اجتماعی نیز شده است. سازمان تامین اجتماعی دلواپس مستمری‌هایی شده است که به زنان به اصطلاح مطلقه می‌پردازد. انتقاد سازمان‌ها و نهادهای دولتی نسبت به چنین شیوه‌ای از قانون‌شکنی هر روز افزایش پیدا می‌کند. این سازمان‌ها و نهادها اما همواره در پی آنند که راهکاری بیابند برای جلوگیری از دور زدن قوانین که البته منطقی است و نقدی بر آن نیست. اما چه ماجرایی در جامعه پیش آمده که قشر وسیعی در پی دور زدن قانون و شکستن چارچوب‌های از پیش تعیین شده‌اند. قانون‌شکنی و دور شدن از قوانین تعریف شده بی‌تعارف تبدیل به یکی از روش‌های ادامه حیات در جامعه امروز شده است.
پذیرش طلاق توافقی برای یک زن موضوع ساده‌ای نیست که به سادگی به آن تن دهد. هرچند برخی تصور می‌کنند این تصمیم به سادگی و برای دستیابی به سود و منفعت مالی اجرا می‌شود. هر قدر هم که بگوییم زنان نسبت به عواقب خطرناک چنین موضوعی آگاهی کافی ندارند اما به قطع می‌دانند دیگر جایی در شناسنامه همسرشان نخواهند داشت. طلاق خودخواسته برای دریافت مستمری پدر فوت شده حاصل فقری است که مدام چنگ در زندگی مردم می‌زند؛ فقری که برای فرار از آن گاه از چاله بیرون می‌آیند و به چاه می‌افتند. ترس مدام از فروپاشی واقعی زندگی موضوعی است که خواسته و ناخواسته گریبان زنی را می‌گیرد که برگه‌های طلاق را به امید زندگی بهتر با همسرش امضا می‌کند؛ امضایی که حاصل تصمیمات نادرست و عدم برنامه‌ریزی تصمیم‌گیران اقتصادی است. هیچ زنی حاضر نیست زندگی آرام خود را قربانی کند تا شاید نیازهای اولیه زندگی را بهتر و با امنیت بیشتری فراهم کند.
واکنش ابتکار به طلاق‌های صوری برای دریافت مستمری
معصومه ابتکار، معاون رییس جمهور در امور زنان و خانواده درباره طلاق‌های صوری زنان برای دریافت مستمری روز گذشته به ایلنا گفت: این اصلا اتفاق خوبی نیست و باید مراقبت و نظارت بیشتری صورت گیرد. همچنین این اقدام از سوی برخی زنان می‌تواند تبعات زیادی داشته باشد، چراکه این کار یک فریب و تخلف بزرگ قانونی است. امیدواریم آموزش‌های لازم به زنان ارائه شود تا شاهد این نوع تخلفات نباشیم.
معاون رییس‌جمهور در امور زنان و خانواده درباره اظهارات اخیر رییس قوه قضاییه درباره کاهش زندانیان مهریه نیز افزود: در حال حاضر قوانین و مقرراتی در خصوص مهریه وجود دارد و ما امیدواریم چنانچه قرار است در رویه قانون تغییری ایجاد شود با بررسی کامل و همه‌جانبه باشد، چراکه مساله مهریه، موضوعی است که مربوط به خانواده است و باید همه جوانب آن بررسی شود.
ابتکار تصریح کرد: نباید در این خصوص افراط و تفریط داشته باشیم و سیاست‌هایی را اتخاذ کنیم که زنان در بحث مهریه آسیب ببینند. بنابراین تقاضای من این است، حتما بررسی‌های لازم قبل از هر گونه تصمیم در این خصوص صورت گیرد. نباید به دلیل یکسری فشارها در این خصوص در تصمیم‌گیری‌ها تعجیل کرد، درست است که در حال حاضر یکسری افراد به دلیل مهریه مشکل دارند و در زندان هستند، اما این مساله آن وسعت و گستردگی را ندارد که بخواهیم به دلیل آن یک سیاست کلان ملی را تغییر دهیم.
تبدیل خطرناک جامعه به چشم و گوش سازمان‌ها
ماجرای طلاق‌های صوری اما رشته درازی دارد و واکنش‌های گسترده‌ای نسبت به آن مطرح شده است. برای مثال ناهید حیدری، مدیرکل تامین اجتماعی غرب تهران ۱۸ خرداد سال‌جاری در مصاحبه‌ای که با خبرگزاری ایرنا داشت با ابراز نگرانی از افزایش طلاق‌های صوری گفته بود، در صورتی که دختری ازدواج نکرده باشد می‌تواند از مستمری پدر متوفی خود استفاده کند، اما وقتی ازدواج کرد از شمول پدر و مادر خارج می‌شود. به همین علت، عده‌ای مبادرت به طلاق صوری می‌کنند تا بتوانند از این مستمری استفاده کنند، در حالی که حق بیمه تامین اجتماعی و مستمری آن، حق بیمه‌شدگان و حق‌الناس است و بار معنوی دارد. به لحاظ وجدانی هم صحیح نیست. علاوه بر بازرسان تامین اجتماعی، مردم هم در حکم بازرسان ما هستند. مردم به ما اطلاع دهند، به محض آنکه به این جمع‌بندی برسیم که طلاق صوری انجام شده، مستمری را قطع می‌کنیم.شرایط کنونی جامعه به سمتی پیش می‌رود که مسوولان هر بخشی اسرار به خبرچین تربیت کردن جامعه دارند. عجیب است که سعی در آن داریم که نقص‌های قانونی را با چنین فراخوان‌های ضمنی پوشش دهیم. شکی در آن نیست که طلاق‌های صوری به شکل عمومی آثاری دردآور نه تنها در پهنه اقتصاد کشور بلکه در سلامت روان جامعه ایجاد می‌کند. این موضوع اما بیماری لاعلاجی نیست که خلاص کردن بیمار با اتانازی بهترین گزینه برای حل مساله باشد. نقش‌آفرینی منفی در اخلاق اجتماعی شاید از بدترین اقداماتی باشد که این روزها مسوولان بخش‌های مختلف هریک با شیوه خود به آن دامن می‌زنند. به راستی چرا باید شرایطی فراهم شود که شهروندان چشم و گوش نهادها و سازمان‌های مختلف شوند. مگر نه اینکه این شیوه در نهایت حاصلی ندارد مگر ترویج احساس عدم امنیت در جامعه و دوری شهروندان از یکدیگر. چنین ثمره‌ای البته در خوشبینانه‌ترین حالت و به دور از شرایطی است که بستر مناسب برای دشمنی افراد با یکدیگر فراهم شود. افزون بر آن گویا فریضه‌های دینی مبنی بر عدم تجسس در زندگی خصوصی افراد به سادگی فراموش شده و هیچ توجهی نیز به آنها نمی‌شود. طلاق از آن دست رفتارهای اجتماعی نیست که همواره مشهود باشد. چنین اظهارنظرهایی این اجازه را به افراد می‌دهد تا به شکل قانونی و با پشتوانه در زندگی افراد سرک کشیده و به خود اجازه اظهارنظر دهند.
راهی برای حال بهتر جامعه
در همین راستا سیدمحمدعلی جنانی، مدیرکل امور فنی و مستمری‌های تامین اجتماعی نیز چندی پیش با بیان اینکه عده‌ای از دختران هم که شاغل هستند و شرایط دریافت مستمری پدر مرحوم‌شان را ندارند، برای دریافت مستمری شغل‌شان را ترک می‌کنند. این دختر خانم وقتی می‌بیند دستمزدی که از کارفرما دریافت می‌کند با مستمری پدرش برابری می‌کند، شغلش را ترک می‌کند و در خانه می‌نشیند. قانون حمایت از خانواده، همانطور که از نامش برمی‌آید، از زوجین حمایت می‌کند و البته پشتوانه حمایتی آن از جنس مونث قوی است تا جایی که پیشگیری از طلاق را دشوار می‌کند. قانونگذار چون زن را آسیب‌پذیر می‌داند، حمایت‌هایی از وی کرده است که همین حمایت‌ها سرمنشأ سوءاستفاده از سازمان تامین اجتماعی شده است.کاش فریادی به بلندی فریاد چرا نقض قانون می‌کنید و مستمری می‌گیرید از سوی مسوولان بلند می‌شد و می‌گفت؛ کاش فقر و مشکلات اقتصادی تا این حد عمیق نبود. روشن است حمایت‌های اجتماعی تعریف شده راه نجات این بحران گسترده است اما گویی پاک کردن صورت مساله ساده‌ترین راهی است که مسوولان دست به دامن آن شده‌اند تا فرار کنند از هر آسیبی که حاصل مشکلات اقتصادی است. در این میان البته کم نیستند کارشناسانی که پیش از این بویی از حقوق برابر زن و مرد نبرده بودند و حالا فریادشان بلند است که پرداخت مستمری پدر فوت شده به اناث خانواده به دور از روند برابری زنان و مردان است. به اعتقاد آنها چنین شیوه‌ای منجر به آن می‌شود که زنان ضعیف شمرده شوند.