فرش قرمز تهران زیر پای چاوش‌اوغلو

دکتر صلاح الدین هرسنی*
وزیر خارجه ترکیه به همراه رییس سازمان اطلاعات این کشور دیروز وارد تهران شد. مولود چاوش‌اوغلو در این سفر یک روزه با حسن روحانی رییس‌جمهور و سپس با محمدجواد ظریف، همتای ایرانی خود رایزنی و گفت‌وگو کرد. اگرچه گفته شده این سفر در ادامه گفت‌وگوها و رایزنی‌های مستمر بین مقامات دو کشور صورت گرفته است اما باید پرسید چاوش‌اوغلو‌ در تهران به دنبال چیست؟
بدون تردید تعقیب اهداف راهبردی بر سر مسایل منطقه به‌ویژه سوریه و همچنین اهداف اقتصادی و فرهنگی دلایل اصلی سفر وی به تهران است. در آنچه به هدف راهبردی مربوط است، ترکیه راهبرد تنش صفر به جای صد با همسایگان را تعقیب می‌کند چراکه این کشور بعد از ناکامی در پروژه براندازی بشار اسد در نظام سیاسی سوریه و همچنین تنش با روسیه که محرک آن، سقوط جنگنده روسیه در خاک ترکیه بود به شدت در منطقه منزوی شد. حتی ماجراجویی‌های ترکیه در سوریه سبب شده بود که هم بر سر ماجرای کردها با آمریکا از یک طرف و هم با روسیه و ایران از طرف دیگر اختلاف پیدا کند. این انزوا سبب شد سیاست خارجی ترکیه دستخوش چرخش اساسی شود. در راستای چنین چرخشی هم باید به تنش صد با همسایگان پایان می‌داد و هم باید از آن انزوا رهایی می‌یافت. تردیدی نیست که نزدیکی به ایران پاسخی به این هدف و منویات ترکیه است. در بعد دیگر این سفر نوع راهبرد‌های دو کشور برای آینده بحران سوریه را مشخص می‌کند. آنچنان که پیداست ترکیه و ایران درباره سوریه اختلاف نظر دارند. ترکیه خواهان کناره‌گیری بشار اسد، رییس‌جمهور سوریه از قدرت است و از مخالفان مسلح بشار اسد حمایت می‌کند. در مقابل، ایران از دولت بشار اسد در سوریه پشتیبانی می‌کند. به واقع نزدیکی ترکیه به ایران سبب خواهد شد که نگاه ترکیه نسبت به سوریه تغییر کند و مواضعش با ایران معتدل و همسو شود. در این راستا نزدیکی مناسبات ترکیه و روسیه تا اندازه‌ای به تغییر مواضع و همسویی کمک خواهد کرد. اما در آنچه به هدف اقتصادی مربوط است، مساله بیشتر بر سر صنعت نفت و گردشگری است. ترکیه واردکننده گاز و نفت ایران است و سالانه میزبان بیش از یک میلیون گردشگر ایرانی است. ضمن آنکه نباید از تاثیرتنش در روابط این کشور و اتحادیه اروپا و تعلیق الحاق و عضویت ترکیه به این اتحادیه، در علت این سفر غافل ماند. به واقع مقامات آنکارا نزدیکی به ایران را آلترناتیوی برای مناسبات با اتحادیه اروپا می‌دانند. بدیهی است این مناسبات و نزدیکی با تهران می‌تواند ترکیه را از محدودیت و تنگناهای اتحادیه اروپا عبور دهد. نظر به تحولی که در سیاست خارجی ترکیه وقت بروز یافته است باید دید تا چه میزان راهبرد اعلامی رهبران حزب عدالت و توسعه با راهبرد اعمالی‌شان همسو خواهد شد و اساسا اینکه آیا تعقیب راهبرد تنش صفر به‌جای صد با همسایگان آنچنان که ییلدریم بر طبل آن می‌کوبد تا چه میزان به واقعیت نزدیک خواهد شد؟ واقعیت آن است که بلندپروازی‌ها، بی‌رسمی‌ها، کیش شخصیت، خودکامگی‌های، عوام‌فریبی‌ها، دموکراسی‌گریزی‌ها و رفتار‌های گریز از مرکز اردغان با توجه به سابقه نه‌چندان درخشان کنش‌ها و الگوهای رفتاری‌اش، چنین تحولی را تایید نمی‌کند و واقعیت‌های چنین تجدیدنظری را به حبابی بدل می‌کند که عمرش طولانی نیست.
* مدرس علوم سیاسی و روابط بین‌الملل
S.Harsani.k@gmail.com