وضعیت اضطراری تامین نهاده‌ها

گروه بازرگانی- دپوی بخشی از کالاهای اساسی از جمله نهاده‌های دامی در بنادر از یک سو و عدم رغبت رانندگان برای حضور در بنادر برای حمل کالاهای ترخیص‌شده به دلیل گرمای بیش از اندازه هوا از سوی دیگر از جمله موضوعاتی است که باعث شده بازار نهاده‌های دامی و محصولات پروتئینی اوضاع مناسبی نداشته باشد و در بازارهایی همچون روغن شاهد افزایش قیمت‌های قابل توجهی باشیم.
در حال حاضر در مجموع بیش از ۲/۱ میلیون تن روغن خام و دانه‌های روغنی در گمرک و بنادر دپو شده است. بررسی وضعیت انباشت روغن و مواد اولیه تولید روغن در گمرک و بنادر از این حکایت دارد که در حال حاضر ۳۷۵ هزار تن روغن خام و بیش از ۷/۴۷۳ تن دانه‌های روغنی در گمرک و بنادر دپو شده است. در کنار آن‌حجم قابل توجهی از روغن و دانه‌های روغنی نیز توسط شناورها به بنادر رسیده که یا در حال تخلیه است یا اینکه در کنار اسکله منتظر مانده‌اند که در مجموع به حدود ۳۸۵ هزار تن می‌رسد.
بر این اساس، در حال حاضر مجموع روغن و دانه‌های روغنی موجود در بنادر و در شناورها به بیش از ۲/۱ میلیون تن می‌رسد و این در حالی است که جریان تامین ارز برای ورود روغن و ترخیص از گمرک همواره مطرح بوده است. از سوی دیگر بررسی بازار روغن از سال گذشته با افزایش قیمت و البته کمبود در مقاطعی مواجه بود و صف‌های طولانی جهت تامین روغن به ویژه روغن جامد تشکیل می‌شد.
در همین رابطه بررسی روند قیمتی روغن در گزارشی که اخیرا مرکز آمار در مورد وضعیت قیمت کالاهای خوراکی در خرداد منتشر کرد نشان می‌دهد که قیمت این کالا بین ۸۹ تا بیش از ۱۴۱ درصد نسبت به پارسال گران شده است، به طوری که هر بطری ۹۰۰ گرمی روغن مایع در خرداد سال گذشته حدود ۸۸۰۰ تومان قیمت داشته اما در اردیبهشت امسال دو برابر گران شده و به طور متوسط ۱۶ هزار و ۳۰۰ تومان قیمت خورده است. قیمت روغن مایع در خرداد سال جاری به طور متوسط ۱۶۶۰۰ ثبت شده ولی همین کالا تا بیش از ۲۲ هزار و ۵۰۰ تومان فروش رفته است.
بر این اساس قیمت روغن مایع نسبت به اردیبهشت امسال دو درصد و خردادسال گذشته ۸۹ درصد افزایش دارد. در رابطه با روغن نباتی جامد نیز افزایش ۲/۱۴۱ درصدی قیمت نسبت به خرداد پارسال داشته است؛ به گونه‌ای که قیمت هر کیلو در خرداد سال گذشته ۹۳۰۰ تومان بوده که به ۲۲ هزار و ۳۰۰ تومان در خرداد ماه امسال افزایش داشته است. همچنین روغن جامد برای هر کیلو در خرداد سال جاری به طور متوسط ۲۲ هزار و ۴۰۰ تومان بوده اما تا ۳۰ هزار تومان هم قیمت خورده است.
وعده تسریع در ترخیص کالاهای اساسی
در همین راستا و به دلیل رسوب کالاهای اساسی در بنادر و گمرکات کشور و عدم اقبال کامیون‌داران به حضور در بندر امام خمینی (ره) برای بارگیری و حمل کالاهای اساسی، طی روزهای اخیر کمیسیون کشاورزی مجلس جلسه‌ای با رییس کل گمرک ایران (دستگاه متولی ترخیص کالاهای اساسی) رییس سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای و مدیران عامل شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران و سازمان بنادر و دریانوردی (معاونان وزیر راه‌و‌شهرسازی به عنوان دستگاه‌های متولی تخلیه، بارگیری و حمل داخلی کالاهای اساسی) و مدیران عامل شرکت‌های بازرگانی دولتی و پشتیبانی امور دام (به عنوان اصلی‌ترین صاحبان کالاهای اساسی وارد شده در بنادر) برگزار کرد.
در این نشست با اشاره به مصوبه یک ماه گذشته ستاد تنظیم بازار در خصوص ترخیص ۹۰ درصدی کالا از گمرک قبل از اظهار، مقرر شد هم برای تسریع در ترخیص کالاهای اساسی و هم افزایش سهم ریل از حمل بار به جای حمل‌ونقل جاده‌ای، بخشی از کالاهای اساسی دپوشده در انبارهای بنادر و گمرکات با ریل به داخل کشور حمل شوند. همچنین سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای مأمور شد تا تسهیلات ویژه‌ای در اختیار رانندگان و کامیون‌داران گذاشته شود تا رغبت بیشتری به حضور در بندر امام خمینی (ره) و بارگیری کالاهای اساسی به سمت مقاصد مخالف داشته باشند. گفته می‌شود در سال جاری به دلیل کاهش تولید کالاهای اساسی در داخل در پی خشکسالی سال آبی جاری و همچنین شیوع کرونا، واردات کالاهای اساسی از نظر حجم و وزن، رشد بیشتری داشته است، اما به دلیل گرمای بی‌سابقه هوا در خوزستان، تعداد کامیون‌هایی که هر روز وارد بندر امام خمینی (ره) می‌شوند، نسبت به سال گذشته بین ۴۰ تا ۵۰ درصد کاهش یافته است.
چالش بازار نهاده تشدید شد
از جمله حوزه‌هایی که به دلیل مشکلات حوزه حمل، دچار اختلال شده، صنعت دام و طیور است. به عنوان نمونه، مجید محسنیان رییس هیات‌مدیره کانون سراسری مرغ تخم گذار ایران اوایل تیرماه با انتقاد از مشکلات ایجادشده در حمل نهاده‌های دامی اعلام کرد: حواله‌های تحویل کنجاله سویا و ذرت طبق برنامه و سهمیه‌بندی از بازارگاه صادر و وجه آن با تمام مشکلات نقدینگی حتی دو هفته قبل از صدور حواله در سامانه مذکور واریز می‌شود اما مشکلات حمل‌ونقل از بنادر جنوبی به مقصد استان‌ها بسیار جدی است.
به گفته وی، با اینکه مرغداران به ناچار، درخواست غیرقانونی رانندگان کامیون‌ها که تا ۵۰۰ تومان به ازای هر کیلو حمل نهاده مطالبه می‌کنند را می‌پذیرند ولی کمبود کامیون و تریلر و یا عدم تمایل رانندگان به فعالیت در این حوزه به یک معضل تبدیل شده است.
عضو هیات‌مدیره اتحادیه واردکنندگان نهاده‌های دام و طیور ایران هم مشکل حمل کالاهای اساسی را ناشی از عدم هماهنگی بین دستگاه‌ها عنوان کرده و گفته بود: بخشی از تبعات ناهماهنگی‌ها و به ویژه کندی در فرآیند تامین کالاهای اساسی به واردکنندگان نهاده‌های دامی تحمیل و موجب می‌شود اقلامی که به بنادر و گمرکات رسیده‌اند با وجود تمامی تلاش مسوولان گمرک و واردکنندگان امکان ترخیص پیدا نکنند. نهاوندی بار دیگر ۱۱ تیر ماه با بیان اینکه کندی در فرآیند تامین کامیون، موجب تشدید تاخیر در بارگیری و تخلیه کالاهای اساسی از بنادر شده، گفته بود: موضوع کمبود کامیون برای تخلیه نهاده‌های دامی در حال حاضر از عوامل اصلی تاخیر در بارگیری نهاده‌ها محسوب می‌شود.
دولتی‌ها کرایه کامیون‌داران را با تاخیر می‌دهند
بابک طالبی معاون حمل‌ونقل سازمان راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای نیز اوایل خردادماه و همزمان با آغاز مشکل کمبود کامیون در بندر امام خمینی (ره) در گفت‌وگو با خبرنگار مهر از حمل ۸۰ میلیون تن کالا در جاده‌های کشور خبر داده و گفته بود از این میزان حمل، صرفا سه میلیون تن آن کالای اساسی بوده که نشان‌دهنده عدم تمایل کامیون‌داران به مراجعه به بنادر برای حمل کالاهای اساسی به دلیل تاخیر در پرداخت کرایه حمل از سوی شرکت‌های پشتیبانی امور دام و بازرگانی دولتی است.
وی بار دیگر دهم تیرماه به خبرنگار مهر از حل نشدن مشکل تاخیر در پرداخت کرایه حمل کالاهای اساسی به کامیون‌داران انتقاد کرده و گفته بود: وقتی رانندگان حمل‌ونقل جاده‌ای ما در گرمای بالای ۵۰ درجه به بندر امام خمینی (ره) می‌روند و ۱۰ تا ۱۴ ساعت در کامیونی که کولر ندارد، معطل می‌شوند حال آنکه کارمندان همان بندر حاضر نیستند پنج دقیقه در آن گرما زیر آفتاب بمانند، با چه منطقی باید آنها را مجبور کنیم که برای جذب بار به بندر امام (ره) بروند؟
۶۵ درصد کالاهای اساسی در بندر امام (ره)
در این خصوص اما روانبخش بهزادیان مدیرکل امور بندری سازمان بنادر و دریانوردی درباره آخرین وضعیت کالاهای اساسی در بنادر کشور گفت: تا پایان ۱۲ تیرماه سال جاری میزان کالاهای اساسی در ۱۱ بندر امیرآباد، نوشهر، انزلی، امام خمینی (ره)، شهید رجایی، چابهار، آستارا، فریدونکنار، لنگه، شهید باهنر، خرمشهر، معادل چهار میلیون و ۵۶۵ هزار و ۱۳۷ تن است. وی ادامه داد: کالاهای اساسی شامل گندم، ذرت، جو، سویا، برنج، شکر، روغن خام و دانه‌های روغنی می‌شود. مدیرکل امور بندری سازمان بنادر و دریانوردی افزود: بیشترین میزان کالاهای اساسی وارداتی در کشور به بندر امام خمینی (ره) با سه میلیون و ۳۶۹ هزار تن اختصاص دارد که معادل ۵/۶۴ درصد کل کالاهای اساسی وارداتی است و ۵/۳۵ درصد مابقی کالاهای اساسی در ۱۰ بندر دیگر کشور دپو شده است. بنادر امیرآباد با ۳۷۵ هزار و ۵۱۲ تن، شهید رجایی با ۲۶۸ هزار و ۲۵۹ تن و نوشهر با ۲۰۶ هزار و ۲۵۶ تن در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
وی درباره تاثیر دستور ستاد تنظیم بازار در خصوص صدور مجوز ترخیص ۹۰ درصدی به صاحبان کالا تصریح کرد: یک ماه از روند اجرایی این مصوبه می‌گذرد حدود ۱۵ درصد افزایش خروج کالا داشتیم، اما از سوی دیگر ورودی کالاهای اساسی هم افزایش داشته است.
بهزادیان یادآور شد: تا پیش از مصوبه ستاد تنظیم بازار مبنی بر ترخیص ۹۰ درصدی کالا قبل از اظهار گمرکی آن، شش میلیون تن کالای اساسی در بنادر دپو شده بود اما با وجود افزایش حجم ورودی کالاهای اساسی، به دلیل اجرای مصوبه ستاد تنظیم بازار، ۵/۱ میلیون تن از کالاهای اساسی دپو شده در انبارهای بندری کاسته شد و حجم کالاهای دپو شده به ۵/۴ میلیون تن رسید. این مقام مسوول در سازمان بنادر و دریانوردی تاکید کرد: در حال حاضر یک میلیون تن کالای اساسی در بندر امام خمینی (ره) ترخیص شده و آماده حمل به داخل کشور است.
علت عدم رغبت رانندگان به حضور در بندر
وی درباره علت عدم رغبت رانندگان به عدم حضور در بندر امام خمینی (ره) گفت: اصلی‌ترین دلیل آن شرایط گرمای هوای بندر امام و آب و هوای این منطقه است، دلیل دوم این است که بنادر هرمزگان و سیستان و بلوچستان با وضعیت قرمز کرونایی مواجه هستند و رانندگان به این دو بندر نمی‌روند، دلیل سوم هم این است که فصل برداشت محصولات در داخل استان‌هاست و رانندگان حاضر به خروج از استان‌های محل اقامت خود نیستند. نرخ کرایه، علت چهارم عدم تمایل رانندگان است.
بهزادیان بیان کرد: مجموعه این عوامل دست به دست هم می‌دهد تا رانندگان به بندر امام خمینی (ره) نیایند؛ ضمن اینکه رانندگان به کرایه حمل کالاهای شرکت پشتیبانی امور دام و GTC (شرکت بازرگانی دولتی) هم اعتراض داشتند که این دو شرکت اعلام کرده‌اند این مشکل مرتفع شده و قرار است کرایه حمل کالاهای مربوط به این دو شرکت در اسرع وقت به رانندگان پرداخت شود تا رانندگان به حمل کالاهای اساسی تمایل پیدا کنند.
وی خاطرنشان کرد: سال گذشته به طور متوسط روزانه ۲۶۰۰ دستگاه کامیون جذب بندر امام خمینی (ره) می‌شد اما امسال به طور متوسط روزانه ۱۳۰۰ کامیون وارد بندر امام می‌شود که در هر حال دو میلیون تن کالا اظهار گمرکی و یک میلیون تن آن ترخیص شده و آماده حمل است اما کامیون برای حمل آن نیست.
کنجاله‌های سویا در حال فاسد شدن هستند
مدیرکل امور بندری سازمان بنادر و دریانوردی درباره احتمال فاسد شدن کالاهای اساسی دپوشده در انبارهای بنادر گفت: متوسط ماندگاری کالای اساسی در بنادر، ۶۵ روز است، اما شرایط آب و هوایی یا نوع کالا در فاسد شدن آن موثر است؛ مثلا کنجاله سویا به شکلی است که اگر در شرایط نگهداری مناسب نباشد، با درجه حرارت بالا بندری، دچار خودسوزی می‌شود و از بین می‌رود.
وی ادامه داد: با توجه به محدودیت ظرفیت انبارهای بندری، مجبوریم بخشی از کالاها را در محوطه بنادر نگهداری کنیم. ما حدود شش میلیون تن ظرفیت نگهداری کالای اساسی در بنادر داریم.
به گفته بهزادیان، در حال حاضر سه میلیون و ۱۸۰ هزار تن کالا در بندر امام موجود است؛ یک میلیون و ۶۴۰ هزار تن هم در کشتی‌های متوقف در لنگرگاه این بندر داریم که هر گاه مشکلات اسنادی این کشتی‌ها برطرف شود، پهلوگیری کرده و اقدام به تخلیه کالا می‌کنند. ۱۳۳ هزار تن دیگر هم در داخل کشتی‌هایی است که در کنار اسکله در حال تخلیه بار هستند که مجموع آنها چهار میلیون و ۷۲۰ هزار تن است اما ظرفیت بندر امام چهار میلیون و ۲۰۰ هزار تن است؛ بنابراین بندر امام (ره) ظرفیت پذیرش این حجم از کالا را ندارد و باید هر چه سریع‌تر کالاهایی که ترخیص شده‌اند، بارگیری و از بندر به سایر مقاصد حمل شوند تا بتوانیم کشتی‌های جدید را پذیرش کنیم.
بسیج کامیون‌ها از سراسر کشور
برای توزیع نهاده‌ها
در این خصوص اما نایب‌‌رییس کمیسیون کشاورزی مجلس از بسیج سه هزار کامیون از سراسر کشور برای حمل نهاده‌های دامی از بنادر خبر داد و گفت: همچنین با هماهنگی راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران (رجا) ۵۰۰ واگن ریلی برای حل مشکل توزیع نهاده‌های دامی به کار گرفته می‌شود. محمدجواد عسکری با بیان اینکه در حال حاضر بیش از چهار میلیون تن نهاده دامی در بنادر کشور وجود دارد، اظهار کرد: این نهاده‌ها یا در حال تخلیه هستند یا در کشتی‌ها در لنگرگاه‌های بنادر پهلو گرفته‌اند. وی ادامه داد: با وجود ورود حجم قابل توجه نهاده دامی به بنادر کشور، مشکلات در تامین نهاده‌های مورد نیاز تولیدکنندگان و آشفتگی در بازار آنها وجود دارد. عسکری با اشاره به سفر چند روز پیش اعضای کمیسیون کشاورزی مجلس به بندر امام (ره)، گفت: در بازدید از بندر امام خمینی (ره) مشخص شد معضل اصلی مربوط به توزیع و حمل‌ونقل نهاده‌های دامی است.
وی افزود: برای رفع این معضل استانداری‌های سراسر کشور را پای کار آوردیم تا با رهسپار کردن کامیون‌ها به بنادر، توزیع نهاده‌های دامی تسهیل شود. عسکری از بسیج سه هزار کامیون از سراسر کشور برای حمل نهاده‌های دامی از بنادر خبر داد و گفت: همچنین با هماهنگی راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران (رجا) ۵۰۰ واگن ریلی برای حل مشکل توزیع نهاده‌های دامی به کار گرفته می‌شود. به گفته وی‌ بخشی از مشکلات توزیع نهاده‌های دامی به سامانه بازرگاه (سامانه توزیع خوراک دام و طیور کشور) مربوط می‌شود که با همکاری وزارت جهاد کشاورزی ایرادات آن در حال مرتفع شدن است.
عسکری همچنین از تذکر به بانک مرکزی برای تامین ارز مورد نیاز نهاده‌های دامی خبر داد و افزود: سهل‌انگاری بانک مرکزی در تامین ارز نهاده‌های دامی محرز و در این بخش دچار تخلف شده است که باید پاسخگوی آن باشد.
نماینده مردم داراب و زریندشت تصریح کرد: علاوه بر بانک مرکزی، خاطیان دیگری نیز در تامین و توزیع نهاده‌های دامی هستند که لیست آنها را برای ارسال به دستگاه‌های امنیتی آماده کرده‌ایم. عسکری ابراز امیدواری کرد که با اقدامات صورت گرفته شاهد حل مشکل توزیع نهاده‌های دامی و رفع دغدغه تامین آنها برای مرغداران و دامداران باشیم.