چرا کمبود دارو اتفاق می‌افتد

مهر- وقتی صحبت از کمبود دارو می‌شود، باید ببینیم کدام داروها کمیاب‌شده و اساسا چرا این اتفاق افتاده است. زیرا عنوان می‌شود که ۹۷ درصد داروهای مورد نیاز کشور، تولید داخل است.
کمبود دارو در کشوری که حداقل ۹۷ درصد از نیاز داخلی را صنعت داروسازی خودش تامین می‌کند، قدری عجیب و غریب به نظر می‌رسد، زیرا برای ۳ درصد داروهای وارداتی نباید بازار دارویی کشور دچار بحران شود. اگر چنین اتفاقی رخ بدهد، باید بررسی شود که چرا دچار کمبود دارویی از نوع داروهای تولید داخل می‌شویم.
سعید کریمی، معاون درمان وزارت بهداشت، با اشاره به ابلاغ ۷۰۰ دستورالعمل خدمت و ۳۵۰ دستورالعمل دارو گفت: وقتی وزارت بهداشت این دستورالعمل‌ها را ابلاغ می‌کند، بیمه‌ها باید بر اساس همین دستورالعمل‌ها خرید کنند. این در حالی است که بررسی‌ها نشان می‌دهد، بیمه‌ها کمتر از ۲۰۰ راهنمای بالینی را در خریدهای خود لحاظ می‌کنند و همین موضوع باعث می‌شود شاهد تجویزهای بی‌رویه دارو در نسخه‌های بیماران باشیم. معاون درمان وزارت بهداشت، با عنوان این مطلب که راهنماهای بالینی خط قرمز ما است، گفت: خارج از دستورالعمل رفتار کردن، به معنای عبور از خط قرمز است. در همین حال، به نظر می‌رسد بیشترین چالش بازار دارویی کشور، ناشی از تجویزهای بی‌رویه دارو در نسخه بیماران است و این چالش، متوجه دو طرف موضوع، یعنی پزشک و بیمار است، زیرا هنوز خیلی از بیماران در مواجهه با پزشک، درخواست‌های غیرمنطقی برای تجویز دارو دارند و پزشک هم می‌پذیرد. از سوی دیگر، برخی پزشکان بدون توجه به راهنماهای بالینی، نسخه بیماران را از انواع و اقسام دارو، پُر می‌کنند، در حالی که شاید نیاز نباشد. این در حالی است که میزان فروش داروهای بدون نسخه نیز در کشور ما بالاست و همین موضوع می‌تواند بر روند کمبود دارو تاثیرگذار باشد. مسوول فنی داروخانه‌ای در مرکز شهر تهران، به مهر گفت: کمبود اقلام دارویی که در داخل تولید می‌شود، اغلب به خاطر نبود دارو نیست بلکه تجویز بیش از حد معمول این قبیل داروها، منجر به کمبود کاذب می‌شود. این مسوول فنی داروخانه ادامه داد: این نوع کمبود در سطح داروخانه‌ها، نشان از این واقعیت دارد که دارو کم نیست بلکه تجویزها بی‌رویه و غیرمنطقی است. از سوی دیگر، بهرام عین‌اللهی وزیر بهداشت، در واکنش به کمبودهای دارویی گفت: نزدیک به ۱۵ هزار داروخانه در کشور داریم که هر دارویی به هر داروخانه‌ای داده نمی‌شود. یک سری از داروها به همه داروخانه‌ها داده می‌شود اما یک سری از داروهای خاص مانند داروهایی که افراد سرطانی و پیوندی استفاده می‌کنند، فقط به برخی از داروخانه‌های خاص و منتخب داده می‌شود. در عین حال، سازمان غذا و دارو به عنوان متولی مدیریت بازار دارویی کشور، همیشه تلاش کرده تا کمبود اقلام دارویی را در سطح معمول نگه دارد. اما برای اینکه بازار دارویی کشور دچار بحران نشود، ابزارهای دیگری نیز لازم است که خارج از توان مدیریتی سازمان غذا و دارو قرار دارد که از جمله آنها می‌توان به تامین نقدینگی شرکت‌های دارویی، داروخانه‌ها و بیمارستان‌ها اشاره کرد که در حیطه وظایف سازمان برنامه و بودجه و بانک مرکزی است. در واقع، اگر حلقه‌های زنجیره تامین دارو از یکدیگر جدا نشوند، می‌توان امیدوار بود که بازار دارویی کشور به ثبات و آرامش برسد.
اجرای طرح دارویاری که مورد قبول صنعت داروسازی کشور بوده و معتقدند با اجرای این طرح، رانت ارز ترجیحی برچیده شده است، حالا نیازمند حمایت سازمان برنامه و بودجه و بانک مرکزی است تا بتواند به مسیر خودش ادامه دهد. از سوی دیگر، تجویز منطقی دارو و توجه به راهنماهای بالینی در نسخه‌نویسی پزشکان، تا حدود زیادی می‌تواند به آرامش و ثبات در بازار دارویی کشور کمک کند و اینگونه نیست که فقط ظرفیت تولید دارو بالا برود، بدون اینکه بخواهیم به ابزارهای دیگر بی‌توجه باشیم. براساس نتایج یک مطالعه، پزشکان عمومی در تمام مقالات سهم بالایی در تجویز غیرمنطقی دارو دارند و در بین متخصصان، میانگین اقلام نسخ کاردیولوژیست‏‌ها بالاتر است. به‌طور متوسط در ایران، اقلام تجویز در نسخ در فاصله بین ۷/۲ الی ۴ قرار دارند که بالاتر از میانگین جهانی است. همچنین مطالعه‌‏ای در سال ۲۰۱۹، روند ۱۷ ساله تجویز اقلام در نسخ دارویی را بررسی کرده و نشان داده که روند تجویز آنتی‌‏بیوتیک‏‌ها در نسخ به‌طور فزاینده‌‏ای مشاهده شده و از حدود ۳۰ درصد به ۶۰ درصد افزایش پیدا کرده است. همچنین در این مقاله مصرف آنتی‏‌بیوتیک در ایران سه برابر کشورهای OECD است. بنابراین وزارت بهداشت با نظارت دقیق بر اجرای راهنماهای بالینی، علاوه بر اینکه می‌تواند روند تجویز دارو را منطقی کند، تاثیر بسزایی در کاهش کمبودهای دارویی خواهد داشت.