چرا کویت برای بهره‌برداری از آرش عجله می‌کند؟

هستی عبادی- در حالی جواد اوجی وزیر نفت از پیگیری تامین حقوق و منافع ایران در میدان مشترک گازی آرش خبر داده که چند روز پیش وزیر انرژی کویت برای چندمین بار اعلام کرد این کشور بدون انتظار برای تعیین مرز با ایران، حفاری و تولید در میدان گازی الدره (آرش) را آغاز خواهد کرد.
این چندمین بار است که سعد البراک وزیر نفت کویت مواضع خود را تکرار می‌کند. پیش از این سالم عبدالله الجابر الصباح وزیر خارجه کویت مدعی مالکیت انحصاری کویت و عربستان بر میدان گازی الدره شده بود. او در نشستی در مجلس امت این کشور ادعا کرده بود که منابع میدان الدره، ثروت مشترک کویت و عربستان است ولاغیر. وزارت خارجه کویت بیانیه بسیار روشنی درخصوص میدان الدره صادر کرده است.
اختلاف بر سر این میدان نفتی-‌گازی میان ایران و کویت به دهه ۱۹۶۰ مربوط می‌شود که هر یک از این کشورها حقوق حفاری برای کشف گاز را به دو شرکت مختلف واگذار کردند. در سال ۲۰۱۱، ایران حفاری در این میدان را از سر گرفت و این باعث شد که کویت و عربستان درباره ترسیم مرزهای دریایی خود و ترسیم میدان‌های نفتی مشترک به توافق برسند. سپس به مدت چند سال ایران و کویت مذاکراتی برای حل اختلافات بر سر منطقه کمربند ساحلی در مرز دریایی دو کشور اجرا کردند که نتیجه‌ای در پی نداشت.
در ۲۱ مارس ۲۰۲۲ عربستان و کویت، توافقی را برای توسعه این میدان گازی امضا کردند که به موجب آن شرکت نفت کویت و شرکت آرامکو اقدامات لازم را برای توسعه این میدان گازی و استخراج آن انجام می‌دهند.
بر اساس برآوردها حجم گازی که از میدان گازی آرش قابل استخراج است بسیار زیاد است. میدان گازی آرش-‌الدره در آب‌های مرزی بین ایران و منطقه سابقا بی‌طرف بین کویت و عربستان واقع شده است و بر این اساس و طبق این مرز، حدود ۴۰ درصد تاسیسات نفتی و گازی موجود میدان آرش-الدره در آب‌های سرزمینی ایران قرار دارد. اهمیت میدان آرش علاوه بر حضور لایه‌های نفتی و گازی با مقدار زیاد میعانات گازی، حفظ حاکمیت کشورمان بر آب‌های این منطقه است.
جواد اوجی وزیر نفت می‌گوید که ایران هر گونه تضییع حقوق خود را بر‌نمی‌تابد و همواره از حل و فصل دوستانه مسائل مرزی و دریایی با همسایگان پشتیبانی می‌کند. او تاکید کرده که درباره بهره‌برداری از میدان‌های مشترک نفت و گاز همیشه راه مذاکره و تفاهم با همسایگان را در پیش گرفته‌اند. درباره میدان آرش نیز ایران خواهان بهره‌برداری یکپارچه و مشترک است. با این حال چنانچه تمایلی به تفاهم و همکاری وجود نداشته باشد ایران تامین حقوق و منافع و بهره‌برداری و اکتشاف از منابع یاد‌شده را در برنامه قرار می‌دهد و هر گونه تضییع حقوق خود را بر‌نمی‌تابد.
ترس کویت و عربستان از نابلدی ایران
محمود خاقانی کارشناس حوزه نفت و انرژی و مدیرکل پیشین امور خزر و آسیای میانه وزارت نفت ایران اما نظر دیگری دارد. او در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» می‌گوید: به نظر می‌رسد کویت و عربستان – ‌بر اساس برخی شنیده‌ها- نگران هستند که طرف ایرانی با توجه به اینکه تجربه خوبی در حفاری دریایی دارد، اگر بخواهد در آرش حفاری کند ممکن است به مخزن صدمه وارد کند. به همین دلیل هم شرکت شل و برخی دیگر از شرکت‌های چند‌ملیتی با کویت و عربستان وارد مذاکره شده‌اند که حفاری این میدان را شروع و دقت کنند که مخزن میدان صدمه نبیند. وی افزود: یکی از نگرانی‌های کویت و عربستان -‌به طوری که در بازار شنیده شده- این نداشتن تکنولوژی و تخصص ایرانی‌ها در حفاری این مخزن است، به همین دلیل هم که عربستان و کویت اصرار دارند تا حفاری این میدان را با شرکت‌های چند‌ملیتی شروع کنند. خاقانی گفت: به نظر من کسانی که اعلام می‌کنند کویت و عربستان تاکید دارند که ایران مرز دریایی خود را تعیین کند، به دنبال بهانه برای معطل کردن طرف ایرانی هستند، تا کویت و عربستان بتوانند بهره‌برداری از این میدان را شروع کنند. برای تعیین تکلیف این میدان، نیاز به یک دیپلماسی انرژی بسیار پیچیده است؛ متاسفانه طرف ایرانی به جای اینکه وارد گفت‌وگو شود، همواره از زبان تهدید استفاده می‌کند که این تهدید کارایی هم ندارد. در حالی که ایران باید مصلحت را در دیپلماسی انرژی و مرزهای دریایی در خلیج‌فارس به کار گیرد.
او تاکید کرد: وقتی کشوری ضعیف می‌شود اتفاقات تلخی خواهد افتاد. امروز می‌بینیم که ترکمنستان گفته «می‌خواهم با همکاری آذربایجان از عرض دریایی خزر خط لوله بکشم و گاز ترکمنستان را به اروپا ببرم»؛ طبیعی است که اکنون همه در بازار جهانی انرژی به دنبال گاز هستند، اما ما به جای استفاده از منابع خود فقط وقت تلف می‌کنیم.
این کارشناس ارشد انرژی خاطرنشان کرد: امروز می‌بینیم که چین در خاورمیانه و خلیج‌فارس در شرایطی است که چند سال پیش آمریکا قرار داشت. چین به دنبال تامین امنیت خرید انرژی خود از خلیج‌فارس است. اگرچه تامین انرژی از اهداف آمریکا در منطقه خلیج‌فارس است، اما این کشور، چون خودش بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت و گاز است، انرژی اولویت این کشور نیست.
خاقانی در پاسخ به این سوال که «‌آیا می‌توان سرنوشت پارس‌جنوبی را برای میدان آرش و سایر میادین مشترک متصور شد؟» توضیح داد: متاسفانه ما در پارس‌جنوبی هم به درستی عمل نکردیم؛ الان هیچ کس این حرف را نمی‌زند که چرا فاز ۱۲ زود تخلیه شد. فاز ۱۱ یک تکنولوژی بسیار پیچیده دارد و این نگرانی وجود دارد که سرنوشت فاز۱۱ هم همانند فاز ۱۲ شود.
این کارشناس انرژی افزود: مشکل اصلی ما این است که یک برنامه کلان انرژی نداریم؛ به نظر من صاحب‌نظران باید وارد صحنه شوند و اجازه ندهند که لایحه برنامه هفتم تصویب شود. آقایان می‌گویند ما می‌خواهیم بخش بالادستی صنعت نفت را به بخش خصوصی دهیم؛ بفرمایند کدام بخش خصوصی؟ الان فقط اتاق بازرگانی داریم که مثلا بخش خصوصی است. مگر بخش خصوصی می‌تواند درباره منابع مشترک که خیلی هم پیچیده است و مذاکرات بسیار جدی نیاز دارد، کاری از پیش ببرد؟ حتی شرکت‌های بزرگی مثل شل هم به عنوان بخش خصوصی وارد چنین مذاکراتی نمی‌شوند، بلکه شرکت‌هایی هستند که با توجه به سیاست‌های دولت‌های خود در منطقه عمل می‌کنند. او گفت: به نظر من اقدامات دولت بیشتر بیانگر این است که قصد دارد، بخش خصوصی را از بین ببرد و خودش مستقر شود. به همین دلیل هم براساس لایحه برنامه هفتم توسعه پیشنهاد شده که درآمدهای نفتی به جای خزانه به صندوق ذخیره ارزی واریز شود.