گسست استراتژیک

گروه جهان- تصمیم دولت رجب طیب اردوغان برای خرید سامانه پدافند هوایی اس-۴۰۰ از روسیه و استقرار آن در ترکیه تنش‌ها میان آنکارا و واشنگتن را به نقطه بحرانی رساند، اما حال به نظر می‌رسد با آزمایش این سامانه دفاعی در ترکیه، این کشور از خط قرمز آمریکا عبور کرده و این امر می‌تواند مرحله‌ای در گسست استراتژیک بین ترکیه با آمریکا و ناتو را رقم بزند.
اردوغان در پی سلطه‌گری خود در آسیا و اروپا هم به دنبال معامله با روسیه است و هم نمی‌خواهد شریک استراتژیک خود یعنی آمریکا را از دست بدهد به باور تحلیلگران این تصمیم نه به معنای پشت کردن دائمی ترکیه به ناتو و آمریکاست و نه به معنای وابستگی مطلق به روسیه، چرا که بی‌خطرترین و کم‌هزینه‌ترین راهبرد برای سیاست خارجی ترکیه با توجه به وضعیت بی‌ثبات اقتصادی در این کشور این است که به بازی توازن قدرت میان مسکو و واشنگتن همچنان ادامه دهد.
ضمن اینکه تصمیم ترکیه را شاید بتوان واکنشی به تغییر و تحولات جاری در نظام بین‌الملل در سایه بازگشت خیره‌کننده روسیه به خاورمیانه، افول نسبی اعتماد بازیگران منطقه‌ای به آمریکا در تامین منافع‌شان و نیز لزوم یافتن جایگزین‌های دیگر برای این نیازها و منافع استراتژیک دانست.
دولت ترکیه برای نخستین بار باوجود مخالفت‌های جدی آمریکا، سامانه موشکی‌ اس-۴۰۰ را در پایگاه هوایی آنکارا آزمایش کرد. سامانه دفاعی اس-۴۰۰ قرار است توسط یک جنگنده اف ۱۶ مورد آزمایش قرار گیرد. هدف از این آزمایش، بررسی ارتباط بین سیستم‌های موشکی و هواپیماهاست.
آزمایش سامانه موشکی اس-۴۰۰ در حالی عملیاتی شد که رجب طیب اردوغان پس از دیدار با دونالد ترامپ در ماه جاری در واشنگتن تاکید کرد که از سیستم روسی اس-۴۰۰ چشم‌پوشی نمی‌کند، اما می‌خواهد سیستم دفاع راکتی پاتریوت ایالات متحده آمریکا را هم خریداری کند. تصمیم دولت اردوغان برای خرید و استقرار سامانه دفاع موشکی اس-۴۰۰ روسیه بی‌گمان یکی از پرمخاطره‌ترین تصمیم‌هایی است که رییس‌جمهور ترکیه در طول دوران زمامداری‌اش در عرصه سیاست خارجی اتخاذ کرده است.
رابطه ترکیه و آمریکا دو کشور عضو ناتو در پی خرید سامانه دفاعی اس-۴۰۰ با تنش روبه‌رو شده است و آمریکا نگران دستیابی روسیه به اطلاعات حساس سیستم جنگنده‌های اف ۳۵ است. آمریکا برای جلوگیری از دستیابی ترکیه به سامانه اس-۴۰۰، برنامه فروش جنگنده‌های اف ۳۵ به آنکارا را متوقف کرده است.
تحویل جدیدترین سیستم موشکی روسیه،
اس-۴۰۰ که باعث ایجاد بحران در روابط ترکیه و ایالات متحده شد، از اواسط ماه ژوئیه آغاز شد. به گفته رییس‌جمهور ترکیه، اس-۴۰۰ در آوریل ۲۰۲۰ به طور کامل عملیاتی خواهد شد. واشنگتن با تهدید به تاخیر در ارسال جنگنده‌های اف‌ ۳۵ و یا حتی لغو آن و همچنین تهدید به اعمال تحریم‌هایی علیه ترکیه، خواستار امتناع از این معامله در ازای به دست آوردن سیستم‌های پاتریوت آمریکایی شد، اما ترکیه با وجود همه این تهدیدها به خرید این سامانه‌های دفاعی ادامه می‌دهد. واشنگتن بر این باور است که این سیستم‌ها با معیارهای امنیتی ناتو که ترکیه عضوی از آن است، مغایرت دارد.
این در حالی است که دیروز مدیرعامل کمپانی روسوبورواکسپورت روسیه اعلام کرد مسکو قرار است به ترکیه درباره خرید دومین محموله سامانه‌های دفاعی هوایی اس-۴۰۰ گزینه‌هایی را ارائه کند. الکساندر میخیف گفت: با توجه به گزینه جدید، گفت‌وگوهایی درباره خرید دومین محموله اس-۴۰۰‌های روسی با ترکیه صورت گرفته است. ما تجهیزات تکنیکی را به طرف ترکیه‌ای منتقل کرده‌ایم و سومین بخش از موشک‌های اس-۴۰۰ به این کشور تحویل داده شد.
به گفته این مقام مسوول روسی، حمایت تکنیکی برای این پروژه شامل بومی‌سازی نسبی تولید قطعات سیستم‌های اس-۴۰۰ می‌شود. مسائل تکنیکی با ترکیه حل و فصل شده و گفت‌وگوها برای مساله مالی در جریان است. در سال جاری میلادی، روسیه قرارداد تامین سامانه‌های اس-۴۰۰ را با ترکیه به ارزش ۵/۲ میلیارد دلار کامل کرد.
عبور از خط قرمز واشنگتن
کریستوفر وان هولن سناتور آمریکایی در واکنش به اقدام ترکیه برای آغاز آزمایش سیستم راکتی ضدهوایی اس-۴۰۰ روسی اعلام کرد: ترکیه با به‌کارگیری این موشک‌ها از خط قرمز آمریکا گذشت.
کریس ون هولن در واکنش به آزمایش اس-۴۰۰ گفت: رییس‌جمهوری ترکیه با آزمایش موشک‌های اس-۴۰۰ هشدارهای تهدیدآمیز ترامپ را نادیده گرفت. به گفته این قانونگذار آمریکایی، اکنون دونالد ترامپ رییس‌جمهور کشورش موظف است تحریم‌هایی را علیه ترکیه اعمال کند. او در ادامه اضافه کرد: اکنون ترامپ مجبور است ترکیه را مجازات کند. این سناتور ایالت مریلند در صفحه توئیتری خود نوشت: اردوغان دو هفته بعد از سفر به کاخ سفید با آزمایش سامانه موشکی اس-۴۰۰ از خطوط قرمز ناتو عبور کرد. هولن در ادامه نوشت: رفتارهای جدید ترکیه ترامپ را ملزم به تحریم می‌کند.
از طرفی رییس‌جمهور ترکیه اخیرا در گفت‌وگو با رویترز درباره سامانه پدافند هوایی اس-۴۰۰ اظهار کرد: این اقدام برای صلح منطقه ضروری بود. این سامانه تهاجمی نبوده و دفاعی است و ما نیز به چنین پدافندی نیاز داشتیم.
بر اساس اطلاعات رسانه‌های روسی، ترکیه همچنین با روسیه برای خرید جنگنده‌های سوخو-۵۷ که نسل پنجم جنگنده‌های روسی است مذاکره می‌کند.
چرایی اولویت اس-۴۰۰ بر پاتریوت
سامانه دفاع موشکی اس-۴۰۰ یک سامانه پدافند متحرک زمین به هوای فوق پیشرفته با قابلیت حمل و پرتاب چهار نوع موشک مختلف است به گونه‌ای که موشک‌های دوربرد این سیستم تا ۴۰۰ کیلومتر برد دارند و موشک‌های میان‌برد آن قادرند کلیه اهداف در ارتفاع بسیار پایین را شکار و ساقط کنند.
این در حالی است که سامانه پاتریوت ساخت کمپانی ریتون آمریکا اساسا یک سیستم دفاع موشکی میان‌برد تلقی می‌شود و تنها از یک نوع موشک با برد حدود ۱۰۰ کیلومتر برای رهگیری و انهدام اهداف مختلف برخوردار است.
از این رو سامانه اس-۴۰۰ را می‌توان جزو پیشرفته‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی در جهان و البته گزینه‌ای قابل اتکا برای ترکیه در برابر سیستم پاتریوت دانست.
مشکل از نگاه واشنگتن اینجاست که اس-۴۰۰ با برخورداری از رادارهای شناسایی بسیار قوی و دقیق به احتمال زیاد قادر است هواپیماهای پنهانکار فوق مدرن مانند اف ۲۲ رپتور و اف ۳۵ را شناسایی و حتی ساقط کند.
مشکل زمانی حادتر می‌شود که بدانیم ترکیه یکی از ۹ کشوری است که در پروژه ساخت و تولید مشترک جنگنده‌های اف ۳۵ مشارکت فعال دارد و آنکارا سفارش ساخت و خرید ۱۰۰ فروند از این جنگنده را به آمریکا داده است. بر این اساس استدلال پنتاگون این است که چنانچه سامانه اس-۴۰۰ در ترکیه مستقر و فعال شود، این امکان وجود دارد که داده‌های الکترونیکی و اطلاعات محرمانه از فناوری به کار رفته در جنگنده‌های اف ۳۵ و نحوه عملیات‌شان توسط رادارهای این سامانه روسی ثبت و ضبط شده و در اختیار مسکو قرار گیرد.
معمای اس-۴۰۰ سوال بزرگی را در ذهن تداعی می‌سازد: ترکیه تا کی می‌تواند به این بازی بالانس قدرت بین روسیه و آمریکا ادامه دهد آن هم در شرایطی که ملی‌گرایی اسلامی و احساسات ضدآمریکایی در کشور دائما در حال افزایش است.
این در حالی است که سناتور جمهوریخواه آمریکایی دیروز اعلام کرد به درخواست کاخ سفید و به سبب حضور همزمان رییس‌جمهور ترکیه در آمریکا، جلوی تصویب قطعنامه به رسمیت شناختن نسل‌کشی ارمنی‌ها در سنا را گرفته است.
لیندسی گراهام، سناتور جمهوریخواه آمریکایی در مصاحبه‌ای با پایگاه آکسیوس فاش کرد جلوی تصویب قطعنامه به رسمیت شناختن نسل‌کشی تاریخی ارمنی‌ها در مجلس سنا را که قبلا از سوی مجلس نمایندگان آمریکا به تصویب رسیده بود، به این سبب که با حضور رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهور ترکیه در آمریکا به هدف دیدار با دونالد ترامپ همزمان شده بود، گرفته است.
گراهام با توضیح درباره درخواست مقام‌های ارشد کاخ سفید از او برای اعتراض کردن به این قطعنامه در سنا اظهار کرد: من خطاب به آنها گفتم حتما این کار را می‌کنم. تنها دلیل اینکه من دست به چنین اقدامی زدم این بود که اردوغان در آن زمان در شهر حضور داشت.
او ادامه داد: عامل اصلی زمانبندی نامناسب بود. من تلاش داشتم اگر ممکن باشد روابط آمریکا و ترکیه را نجات دهم. این سناتور در ادامه صحبت‌هایش گفت: قطعا فکر می‌کردم حالا که رییس‌جمهور ترکیه در شهر حضور دارد احتمالا این کار (تصویب قطعنامه) فراتر از تحمل بازار اثر خواهد گذشت.