۱۵‌میلیون ایرانی تحت‌تاثیر مواد‌مخدر «گل» در رتبه سوم

«جهان‌صنعت»- افزایش مصرف مواد صنعتی، کاهش سن آغاز مصرف و رشد تعداد زنان و جوانان معتاد نشانه‌هایی از گسترش و تغییر الگوی اعتیاد در کشور است. براساس داده‌های رسمی، میانگین سن شروع اعتیاد در ایران به حدود ۲۴‌سال رسیده، هرچند این عدد از میانگین جهانی (۱۹‌سال) بالاتر است اما روند نزولی آن در ایران زنگ خطر جدی برای آینده جامعه به‌شمار می‌رود.
براساس آمارهای رسمی، بیش از ۴‌میلیون و ۴۰۰‌هزار نفر در کشور به شکل مستمر یا غیرمستمر مواد‌مخدر مصرف می‌کنند. با در نظر گرفتن خانواده‌ها، حدود ۱۵‌میلیون نفر از ایرانیان به صورت مستقیم یا غیرمستقیم تحت‌تاثیر مصرف مواد‌مخدرند یعنی چیزی در حدود یک‌ششم جمعیت کشور. از سوی دیگر تعداد معتادان متجاهر به حدود ۷۰‌هزار نفر می‌رسد و نرخ شیوع اعتیاد در جمعیت فعال کشور ۵‌درصد اعلام شده است. این نرخ در میان کارگران به ۲۲‌درصد و در دانش‌آموزان به ۲درصد می‌رسد؛ آماری که نشان‌دهنده گسترش این آسیب در قشرهای مولد جامعه است.
یکی از تغییرات مهم در الگوی مصرف، رشد سریع مصرف ماده‌ مخدر «گل» است. این ماده که در دهه‌۹۰ در رتبه ۶ یا ۷ مصرف قرار داشت، اکنون پس از تریاک و شیشه، سومین ماده پرمصرف در کشور شده است. طبق آمار ستاد مبارزه با مواد‌مخدر، در گروه سنی نوجوانان (۱۵ تا ۱۸سال)، ۶۶‌صدم درصد مصرف گل و ۲۵صدم درصد مصرف حشیش ثبت شده است. این آمار در میان جوانان به ترتیب 3/3درصد و 5/2‌درصد می‌رسد. ناگفته نماند که این اعداد مربوط به درصد مصرف‌کنندگان مواد‌مخدر هستند، نه کل جمعیت.
نگاهی به سیاست‌های کلان توسعه در ایران نشان می‌دهد که تا برنامه سوم توسعه، اعتیاد یا اصلا در متن برنامه‌ها نبود یا به‌طور کلی به آن اشاره شده بود. از برنامه چهارم توسعه توجه ساختاری به مساله اعتیاد آغاز شد. برنامه ششم توسعه جدی‌ترین رویکرد را در این زمینه داشت و هدف کاهش ۲۵‌درصدی آسیب‌های اجتماعی را در دستور کار قرار داد. با این حال نبود شاخص‌های دقیق، ضعف در ارزیابی و استفاده نکردن از تجارب پیشین باعث شد این هدف نیز محقق نشود. کارشناسان معتقدند نظام برنامه‌ریزی در ایران به دلیل محدودیت‌های زمانی در تدوین برنامه‌ها، فرصت بازنگری و اصلاح سیاست‌های پیشین را ندارد.
یکی از پرچالش‌ترین بخش‌های مقابله با اعتیاد، عملکرد مراکز ماده ۱۶ یا همان مراکز درمان اجباری است.گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد که این مراکز بیشتر از آنکه به درمان پایدار معتادان بپردازند، به پاکسازی ظاهری شهرها از حضور معتادان تمرکز کرده‌اند. جمع‌آوری و رهاسازی مکرر این افراد، چرخه‌ای معیوب ایجاد کرده که نه‌تنها اثربخش نیست بلکه منابع را نیز هدر می‌دهد. در بخش‌های پیشگیری، حمایت اجتماعی و توانمندسازی نیز کاستی‌های جدی مشاهده می‌شود.
برآوردها نشان می‌دهد که مواد‌مخدر سالانه چیزی در حدود ۲۰۰‌هزار میلیارد تومان به اقتصاد کشور خسارت وارد می‌کند؛ هزینه‌هایی که مستقیم یا غیرمستقیم از مصرف، درمان، مقابله، بازداشت و پیامدهای اجتماعی ناشی می‌شود. در سال۱۳۹۹، بیشترین تعداد مرگ‌ومیر ثبت‌شده ناشی از اعتیاد با رقم ۴۶۰۰‌نفر گزارش شده و در سال‌های اخیر نیز به طور متوسط حدود 2هزار نفر سالانه جان خود را از دست می‌دهند.