آب در آسیاب تخریب

سال‌ها قبل به خاطر عبور ریل راه‌آهن از عرصه‌اش، داغ ثبت جهانی را به دلش گذاشتند و حالا در خلوتی کرونا برای زمین کشاورزی در عرصه و حریمش با مته‌ سنگین به دل زمین ضربه می‌زنند، شاید آب باقیمانده از سفره‌های زیرزمینی «نقش رستم» را هم بخشکانند و با خیال راحت نشست‌ها زمین، کعبه زرتشت را به دو نیم کند.
به گزارش ایسنا، از یک سو در بوق و کرنا می‌کنیم که قرار است «نقش رستم» را همراه با «نقش رجب» به پرونده جهانی شده‌ تخت‌جمشید الحاق کنیم و از سوی دیگر مجوز پشت مجوز از دستگاه‌های رسمی و خصوصی است که برای منفعت‌طلبی‌ها تیشه به ریشه نقش رستم می‌زنند.
پاییز سال ۱۳۹۵ با طرح مسیر جدیدی برای عبور راه‌آهن از مقابل نقش رستم و حریم درجه یک تخت جمشید (پارسه) ارائه شد که براساس آن، فاصله راه‌آهن به حدود ۹۰۰ متری نقش رستم برسد، هر چند با دردسرهای فراوان و تعیین حریم برای نقش رستم، مسیری دورتر از آن فاصله تصویبشده کارها را به سرانجام رساند اما داستان نقش رستم به همان جا ختم نشد.
هر چند انتشار خبرهایی از حذف تیرهای برق از مقابل نقش رستم در سال ۱۳۹۲ قدری امیدها را به حفاظت از این محوطه ارزشمند بیشتر کرد، اما فعالیت ادامه‌دار شرکت گاز حتی بعد از کشف سازه‌ای جدید در۲۳ بهمن همان سال در حریم درجه یک نقش رستم و عبور تدریجی ماشین‌های سنگین شرکت گاز از نزدیک‌ترین نقطه‌ این محوطه‌ تاریخی برای اجرای طرح ملی انتقال گاز از جنوب به شمال کشور باز هم ناامیدی‌ را بیشتر کرد.
اگر از تهدیدهای دیگر مانند ساخت کارخانه‌های مختلف و کندوی سیلوی گندم در حریم محوطه میراث جهانی تخت جمشید و نقش رستم بتوان راحت‌تر گذشت اما فرونشست زمین در اطراف نقش رستم و تخت جمشید به دلیل خشکسالی‌ها در طول حدود چهار سال گذشته تا امروز و ترک‌هایی که به کعبه زرتشت هم راه پیدا کردند، دلیلی بر اخطارهایی است که نمی‌گذارد پرونده الحاقی به یونسکو برسد.
و حالا در کنار آن همه هشدار مبنی بر فرونشست زمین در این محوطه‌ها، باز هم کشاورزان درست مانند قدم‌هایی که در نزدیکی تخت جمشید برای کشیدن آب از زمین برداشتند، این بار سراغ نقش رستم رفته‌اند.
بدون هیچ مانعی با مته به جان زمین نقش رستم افتاده‌اند
نخستین هشدار را محمد درویش – یکی از فعالان محیط‌زیست – در صفحه شخصی خود منتشر کرد، در شرایط تعطیلی‌ها برای کرونا، آنها وقت گیر آورده‌اند. بعد از آن دو نفر از فعالان میراثی استان فارس برای بررسی وضعیت سراغ این محوطه رفته‌اند.
اسماعیل کهنسال دانش‌آموخته تاریخ در مقطع کارشناسی ارشد-در گفت‌وگو با ایسنا، توضیح می‌دهد: متوجه شدیم در فضایی خارج از فنس میراث فرهنگی متعلق به نقش رستم و در حدود ۲۰۰ متری این محوطه تاریخی که زمین‌های کشاورزی قرار دارند ماشینی مستقر است که در حال حفر زمین برای ایجاد چاه آب است.
او با اشاره به صحبتی که با افراد در حال کار با مته‌ سنگین در این محوطه داشته، می‌گوید: کارگران در حال کار که از صحبت‌هایشان به نظر می‌رسید مجوز وزارت نیرو را دارند، گفتند حدود یک هفته است که مشغول حفر زمین هستند و تا یکی دو روز دیگر کارشان در این منطقه به پایان می‌رسد.
این فعال میراث فرهنگی استان فارس، به وضعیت تعطیلی کشور برای قطع زنجیره انتقال ویروس کرونا اشاره می‌کند و می‌گوید: در این شرایط و در محوطه‌ای که به دلیل این نزدیکی با محوطه تاریخی نقش رستم اصلا اجازه حفاری ندارند، آن افراد حدود یک هفته است که در دل زمین حفاری می‌کنند و هیچ کس مانعی برای آنها ایجاد نکرده است.
کهنسال ادامه می‌دهد: با توجه به صحبت‌هایی که پیمانکار و کارگر در حال کار مطرح می‌کردند به نظر می‌رسد آنها مجوز خود را از وزارت نیرو گرفته‌اند، اما باز هم طبق شرایط برای تایید مجوز باید از میراث فرهنگی استعلام گرفته باشند، ولی هنوز مشخص نیست بر چه اساسی این افراد در این محوطه اقدام به حفر زمین کرده‌اند؟
هنوز باستان‌شناسان این بخش از نقش رستم را مطالعه نکرده‌اند
کامران فلاحی -باستن‌شناس و فعال میراث فرهنگی استان فارس- نیز در گفت‌وگو با ایسنا می‌گوید: در کمال ناباوری در نزدیک‌ترین فاصله با نقش‌رستم که در خوشبینانه‌ترین حالت ۲۰۰ متر با این محوطه فاصله دارد، یعنی در نزدیک‌ترین نقطه به آرامگاه داریوش است، دستگاهی در حال حفر زمین است تا آب برای زمین‌های کشاورزان تامین کند.
او با اشاره به فعالیت‌های میراث فرهنگی که برای الحاق پرونده ثبت جهانی نقش رستم و نقش رجب به پرونده جهانی تخت جمشید انجام داده، ادامه می‌دهد: به نظر می‌رسد هر بار با منافع شخصی افراد، داستان ثبت جهانی این محوطه ارزشمند به عقب می‌افتد.
بر اساس نامه‌ای که در دست داشتند اعلام کرده بودند با خشک شدن چاه آب قبلی، اجازه حفر چاه جدید را گرفته‌اند، آن هم در محوطه‌ای که نه تنها هنوز توسط باستان‌شناسان حفاری بررسی نشده، بلکه در هر قدم آن ممکن است یافته‌ای تاریخی بیرون بیاید، اما این سهل‌انگاری‌ها به راحتی می‌توانند نشانه‌های تاریخی زیادی را از بین ببرند.
وی با بیان اینکه حفاران چاه، از زیرمجموعه شرکتی بودند که پیمانکار وزارت نیرو است، می‌افزاید: خودشان توضیح دادند که یک هفته است در حال کار هستند و به محض رسیدن به آب، دست از حفاری می‌کشند.
فلاحی به مته‌ای که افراد حفار برای ایجاد چاه استفاده می‌کردند اشاره می‌کند و می‌گوید: معمولا در دشت که بافت زمین نرم‌تر است از مته‌های سبک و نرم‌تر استفاده می‌شود، اما هر قدر به طرف کوه نزدیک می‌شویم، چون بافت زمین سخت‌تر است باید از مته‌هایی که ضربه‌های سنگین‌تری به زمین می‌زنند، استفاده کرد و در شرایط کنونی نیز در این محوطه از نقش رستم از مته سنگین استفاده می‌شود.
در واقع هر ضربه‌ای که به زمین وارد می‌کند می‌تواند روی آثار و نهشته‌های قرارگرفته در دل زمین اثر بیشتری بگذارد، درست مانند آسیب‌هایی که در زمان کشیدن ریل راه‌آهن در عرصه‌ نقش رستم به این محوطه وارد کردند.