آتاترک قرن ۲۱

گروه بین‌الملل- پیروزی نهایی رجب‌طیب اردوغان در انتخابات سرنوشت‌ساز ترکیه نشان داد که نظرسنجی‌ها و تحلیل‌هایی که تا پیش از انتخابات در‌خصوص سقوط سیاسی و شکست وی منتشر می‌شد با واقعیت‌های جاری ترکیه در تضاد بوده و بیشتر اغراق‌آمیز است. حالا با ۵۲ درصد رایی‌ که اردوغان از دور دوم انتخابات کسب کرده می‌تواند حداقل تا سال ۲۰۲۸ و ای بسا بیشتر قدرت را در ترکیه در اختیار بگیرد؛ امری که پیش از این ۲۰ سال چه به عنوان نخست‌وزیر و چه به عنوان رییس‌جمهوری تداوم داشته است.
پس از پیروزی اردوغان در روز یکشنبه شاهد بودیم علاوه بر پیام تبریک رهبران کشورهای مختلف که برخی از آنها مانند امیر قطر حتی منتظر پایان شمارش آرا نیز نشدند، جمعیت زیادی از طرفداران وی نیز به خیابان‌ها آمده و به جشن و پایکوبی پرداختند. به همین خاطر هم بود که اردوغان در سخنرانی حماسی خود در آنکارا که گفته می‌شود بیش از ۳۰۰ هزار نفر در آن حضور داشتند اعلام کرد: شما دوباره این وظیفه را به ما دادید، ما با هم قرن ترکیه را خواهیم ساخت. وی همچنین با اشاره به اینکه امروز دموکراسی ترکیه برنده انتخابات شد، در همان نخستین ساعات پس از پیروزی نشان داد که نه تنها قرار نیست تغییر خاصی در سیاست‌هایش صورت بگیرد، بلکه به نظر می‌رسد در این دوره فشار بر گروه‌های مخالف افزایش یابد، چراکه به صراحت گفت که آزادی صلاح‌الدین دمیرتاش رهبر سابق حزب کرد دموکراتیک خلق‌ها امکان‌پذیر نیست و از اینکه قلیچداراوغلو قول داده بود در صورت پیروزی وی را از زندان آزاد کند به شدت انتقاد کرد. او همچنین در حالی مخالفان را تروریست خطاب کرد که مهم‌ترین مساله ترکیه را تورم دانسته و تاکید کرد که مهار آن دشوار نیست.
پیروزی نهایی اردوغان در انتخابات ریاست‌جمهوری در شرایطی صورت گرفت که مخالفان او در مطلوب‌ترین وضعیت در طول دو دهه گذشته برای شکست دادن اردوغان قرار داشتند. در این رابطه ۶ حزب اپوزیسیون بر سر یک برنامه جامع، یک نامزد مشترک و یک هدف اصلی یعنی کنار زدن اردوغان با یکدیگر متحد شده بودند. از سوی دیگر وضعیت اقتصادی ترکیه به‌گونه‌ای وخیم است که تورم بالای ۸۶ درصدی عمدتا نتیجه سیاست‌های پولی عجیب دولت اردوغان است. همچنین زلزله ویرانگری که در بهمن سال گذشته رخ داد و منجر به کشته شدن بیش از ۵۰ هزار نفر و خسارات فراوان شد، یک نقطه ضعف دیگر برای اردوغان و حزبش در انتخابات پیش رو محسوب می‌شد؛ زیرا این زلزله بخشی از فساد و ناکارآمدی در ساختن ساختمان‌ها را نمایان کرده و حتی به گفته برخی کارشناسان عدم رسیدگی مناسب به زلزله‌زدگان می‌توانست به پاشنه آشیل اردوغان در انتخابات بدل شود، اما مخالفان نتوانستند در مقابل انسجام حزب عدالت و توسعه و راهبردی که برای پیروزی در انتخابات اتخاذ کرده بودند از این برگ برنده استفاده کنند. در واقع اردوغان از مزیت ثبات‌ساز خود در طول ۲۰ سال گذشته در نظام سیاسی ترکیه بهره‌برداری کرده و دوباره با دامن زدن به یک دوقطبی و به تصویر کشیدن مخالفان به عنوان تهدیدی برای امنیت و فرهنگ ترکیه، توانست سبد آرای سنتی خود را حفظ کند. او همچنین وقتی مشاهده کرد که اکثریت کردها به رقیبش یعنی کمال قلیچداراوغلو رای داده‌اند، از این فرصت استفاده کرد و رقبای خود را به همکاری با «پ‌ک‌ک» متهم کرد. پوشش رسانه‌ای اردوغان و تیمش نیز در مسیر موفقیت وی در انتخابات بسیار نقش پررنگی داشت. این در شرایطی است که قلیچداراوغلو بیشتر در شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های نزدیک به مخالفان ظاهر شد و تلاش‌های دیرهنگام او برای جلب‌ نظر ملی‌گرایان با وعده فرستادن میلیون‌ها پناهجوی سوری به کشورشان نتیجه‌بخش نبود.
اما یکی دیگر از نقاط قوت اردوغان در دور دوم انتخابات را می‌توان به حمایت سینان اوغان از او مرتبط کرد. سینان اوغان بر خلاف تمامی پیش‌بینی‌ها توانست در دور اول انتخابات ۵ درصد آرا را به دست آورد و وقتی در دور دوم از اردوغان حمایت کرد، بسیاری از آرای او به سبد اردوغان ریخته شد، چراکه نتایج دور اول انتخابات نشان می‌دهد اردوغان ۵/۲ میلیون رای بیشتری نسبت به رقیب اصلی خود کسب کرده بود، ولی در دور دوم اختلاف با ۳۰۰ هزار کاهش به ۳/۲ میلیون رای رسید؛ امری که به گفته ناظران اگر حمایت سینان اوغان در میان نبود به‌طور قطع در دور دوم برای اردوغان چالش ایجاد می‌کرد. چنین موضوعی در روند شمارش آرا نیز محسوس بود، چراکه در ساعت‌های اولیه شمارش آرا اردوغان ۶۰ درصد آرا را کسب کرده بود اما رفته‌رفته و تا ساعت پایانی به میزان ۸ درصد از آرای وی کاهش یافت.
چالش اصلی اردوغان
آنچه مشخص است فرصت برای تغییر در ترکیه یعنی آن چیزی که رقبای اردوغان در شعارهای انتخاباتی روی آن تاکید کرده و قول داده بودند در صورت پیروزی، بازگشت به نظام پارلمانی، آزادی زندانیان سیاسی و به رسمیت شناختن استقلال بانک مرکزی را در دستور کار قرار دهند، از دست رفته است. به همین دلیل است که اردوغان با پیروزی در انتخابات اخیر و بر پایه اختیاراتی که از پیش برای خود در کنترل دادگاه‌ها و بانک مرکزی و سایر نهادها ایجاد کرده، اکنون دست بازتری برای اعمال حکمرانی دلخواه خود در طول ۵ سال آینده را دارد.
اما این تمام ماجرا نیست، زیرا از فردای پیروزی در انتخابات واقعیتی به نام چالش اقتصادی دامنگیر دولت جدید اردوغان خواهد بود. طبق گزارشی که در این خصوص اکونومیست روز گذشته منتشر کرده، مردم ترکیه به زودی به جای اعداد نظرسنجی و نتایج انتخابات باید شاهد بالا رفتن نرخ ارز باشند. این در حالی است که بانک مرکزی ترکیه در ایام انتخابات هر هفته میلیاردها دلار ارز آزاد کرد تا از افزایش نرخ جلوگیری کرده و تورم را کنترل کند.
به همین دلیل چالش اقتصادی ترکیه بسیار جدی‌تر از آن است که تصور می‌شود. لیر در طول پنج سال گذشته ۸۰ درصد از ارزش خود را از دست داده و ذخایر خالص خارجی بانک مرکزی نیز برای نخستین‌بار پس از سال ۲۰۰۲ منفی شده است. بنابراین اگر اردوغان سیاست‌های اقتصادی خود را تغییر نداده، معضل اقتصادی در ترکیه
بیش از گذشته بروز و ظهور خواهد کرد.
نکته دیگر این است که اردوغان اعلام کرد این آخرین دوره ریاست‌جمهوری او خواهد بود، اما این مساله را نباید چندان جدی تلقی کرد، چراکه طبق اصلاحاتی که در قانون اساسی در سال ۲۰۱۷ صورت گرفته، رییس‌جمهوری در پایان دومین دوره خود در صورت برگزاری انتخابات زودهنگام می‌تواند دوباره نامزد شود.
لذا از آنجا که اکنون اکثریت پارلمان ترکیه با ۳۲۳ کرسی از ۶۰۰ کرسی در اختیار حزب عدالت و توسعه است، حضور اردوغان چهارمین دوره پیاپی ریاست‌جمهوری امکان‌پذیر بوده و برای وی که اکنون ۶۹ سال دارد در صورت حفظ سلامتی، ماندن در راس قدرت ترکیه تا سال ۲۰۳۲ امکان‌پذیر است.