آزادسازی اسمی

۱۶ ماه از آزادسازی سهام عدالت می‌گذرد اما دارندگان این سبد سهام در روش مستقیم همچنان از حق معاملات و مدیریت این دارایی محروم هستند. در این میان طرح‌های متعددی نظیر اعطای کارت اعتباری سهام عدالت نیز برای دستیابی مشمولان به عواید این نوع سهامداری اجرایی شده است اما هیچ‌کدام موفق‌آمیز نبوده¬اند. از سوی دیگر بسیاری از دارندگان سهام عدالت خواستار فروش سبد سهام و نقدکردن دارایی خود هستند و اصولا علاقه‌ای برای سهامداری در بازار سرمایه ندارند. همین تمایل البته سبب ترس مدیران بازار سرمایه از آزادسازی واقعی سهام عدالت و فشار فروش بر کلیت بازار شده است. روندی که در سال گذشته نیز طی شد و به عنوان یکی از عوامل اصلی ریزش تاریخی بازار سرمایه شناخته می‌شود. از همین‌رو ماه‌هاست سهام عدالت از گردونه معاملات خرد و عادی خارج و تنها در موارد محدودی به صورت بلوکی دادوستد شده است. اکبر حیدری سخنگوی کانون شرکت‌های سرمایه‌گذاری سهام عدالت، فروش این سبد سهام به روش بلوکی را در تضاد با سیاست‌های اعلامی از سوی مقام معظم رهبری درباره آزادسازی سهام عدالت می‌داند و عنوان کرده است که اجرای طرح فروش سهام عدالت در روش مستقیم نباید موجب محدودشدن حق مالکیت و اعمال مدیریت مردم بر سهام خود باشد.
اردیبهشت سال گذشته مقام معظم رهبری در ابلاغیه‌ای موافقت خود را با آزادسازی سهام عدالت اعلام کردند؛ بلافاصله به مشمولان این امکان داده شد که یکی از دو روش مستقیم و غیرمستقیم را برای مدیریت سهام خود انتخاب کنند و اعلام شد که در روش مستقیم افراد می‌توانند شخصا نسبت به فروش سهام خود اقدام کنند؛ در این راستا حدود ۱۹ میلیون نفر روش مستقیم را برای مدیریت سهام خود برگزیدند. فرآیند آزادسازی در روزهای اوج بازار سرمایه صورت گرفت؛ در آن روزها ارزش واقعی سهام عدالت با ارزش اولیه حدود ۵۰۰ هزار تومان به ۳۰ میلیون تومان رسیده بود و این رقم وسوسه‌کننده بسیاری از سهامداران را بر آن داشت تا نسبت به فروش سهام خود اقدام کنند؛ اگرچه اشخاص نمی‌توانستند شخصا سهام خود را به فروش بگذارند و برای فروش سهام عدالت باید از طریق بانک و کارگزاری اقدام می‌کردند. در همان روزها بود که عوامل مختلف دست به دست هم دادند تا ریزش بازار سرمایه نیز استارت بخورد. یکی از عوامل آن نیز فشار فروشی بود که سهام عدالت به بازار تحمیل می‌کرد و همین اتفاق باعث شد تقاضای بسیاری از مشمولان به نتیجه نرسد. درحالی که همسو با روند کاهشی بازار سرمایه، از ارزش واقعی سهام عدالت کاسته می‌شد، سهام مردم فروش نمی‌رفت و در نتیجه پولی به حساب آنها واریز نمی‌شد. در نهایت مسوولان در شهریورماه تصمیم گرفتند برای جلوگیری از ریزش بیشتر بازار سرمایه، فروش سهام عدالت را متوقف کنند؛ بنابراین مشمولان حتی از طریق بانک و کارگزاری هم نمی‌توانستند اقدام به فروش سهام خود کنند. هرچند در شش ماهه دوم سال وعده‌هایی برای فروش سهام عدالت از جمله امکان خرید این سهام توسط هلدینگ‌های بزرگ داده شد، اما این وعده‌ها تا پایان سال اجرایی نشدند. به گزارش ایسنا، چندی پیش محمدعلی دهقان‌دهنوی رییس سازمان بورس و اوراق بهادار اعلام کرد قرار است فروش سهام عدالت به صورت تدریجی آغاز شود. او تاکید کرده بود که به هیچ عنوان لازم نیست که یکباره ۳۰درصد از سهام عدالت آزادسازی شود، در این زمینه می‌توان به منظور جلوگیری از تاثیر منفی آن بر معاملات بورس در هر مرحله یک درصد از آن را در بازار آزادسازی کنیم. رییس سازمان بورس و اوراق بهادار در همین حال گفته بود که زمان اجرایی شدن این تصمیمات وابسته به وضعیت بازار است و هر لحظه که احساس شود این اقدامات تاثیر منفی را بر بازار می‌گذارد اجرای آنها متوقف خواهد شد. طی روزهای گذشته شرکت سپرده‌گذاری مرکزی نیز در اطلاعیه‌ای اعلام کرد آن دسته از مشمولان سهام عدالتی که سفارش فروش سهام خود را در ماه‌های گذشته در درگاه‌های الکترونیکی شرکت‌های کارگزاری یا سیستم بانکی ثبت کرده‌اند اما با توجه به تغییرات قیمتی ایجاد شده از روز ثبت‌سفارش تاکنون، قصد انصراف دارند، تا پنجم شهریورماه مهلت دارند، سفارش‌های خود را لغو کنند. اطلاعیه‌ای که به نظر می‌رسید سعی در منصرف کردن مشمولان در فروش سهام عدالت داشته که البته با توجه به شرایط حساس بازار سرمایه نیز دور از انتظار نبود. پس از آن نیز مدیر نظارت بر بورس‌های سازمان بورس و اوراق بهادار اعلام کرد که فروش سهام عدالت با توجه به شرایط حاکم بر بازار به صورت بلوکی انجام خواهد شد. در نهایت نیز دهقان‌دهنوی در مصاحبه اخیر خود تاکید کرده است که در حال حاضر سهامداران عدالت، مالک این سهام هستند؛ ولی فروش این سهام مشروط به آن است که صدمه‌ای به بازار سرمایه وارد نشود. از آنجا که حجم سهام عدالت زیاد است، اگر به صورت خرد در بازار عرضه شود، این امکان وجود دارد که با افزایش عرضه‌ها در بازار سرمایه، تعادل بازار به هم بخورد. از این رو، فروش سهام عدالت به صورت بلوکی انجام خواهد شد. رییس سازمان بورس تاکید کرده که فعلا هیچ برنامه‌ای برای آزادسازی معاملات سهام عدالت به صورت خرد وجود ندارد. در عین حال، امکان فروش بلوکی سهام عدالت، فرصت لازم را برای افرادی که تمایل به نقد کردن پرتفوی خود دارند، فراهم خواهد کرد.
حقی که در اختیار مردم نیست
بر اساس آنچه گفته شد حال این سوال مطرح است که سناریوی نهایی برای این دارایی مردم که هنوز و حتی در روزهای بعد از آزادسازی در اختیارشان قرار نگرفته چیست؟ در همین ارتباط سخنگوی کانون شرکت‌های سرمایه‌گذاری سهام عدالت گفت: فروش سهام عدالت به صورت بلوکی خلاف سیاست مقام معظم رهبری است. اکبر حیدری در گفت‌وگو با فارس، اظهار کرد: کسانی که روش مستقیم مدیریت سهام عدالت را انتخاب کرده‌اند باید به این نکته توجه داشته باشند که طبق سیاست‌های اعلامی از سوی مقام معظم رهبری در نامه بیست و ششم خرداد سال گذشته، فروش سهام عدالت نباید موجب تسلط سرمایه‌داران بر سهام عدالت مردم شود؛ بنابراین فروش بلوکی باید از دستور کار خارج شود. وی افزود: اجرای طرح فروش سهام عدالت در روش مستقیم نباید موجب محدودشدن حق مالکیت و اعمال مدیریت مردم بر سهام خود باشد؛ در حالی که کارگزاری‌ها درخواست مردم را نگه می‌دارند و این تقاضاها را به صورت بلوکی می‌فروشند. به گفته سخنگوی کانون شرکت‌های سرمایه‌گذاری سهام عدالت، تقاضاهای تجمیع شده برای فروش سهام عدالت باید ملغی شود اما کسانی که به دلیل اضطرار مالی اصرار به فروش سهام عدالت خود دارند باید بتوانند مانند سایر سهامداران بازار سهام خود را به صورت خرد به فروش برسانند. حیدری در مورد اینکه تاکنون تنها ۶۰ درصد سهام عدالت آزاد شده و چگونه دارنده سهام عدالت می‌تواند این سهام را بفروشد، گفت: سهام عدالت در روش مستقیم هم باید مانند سایر سهام در پرتفوی سهامداران قرار گیرد و آنها به انتخاب خود بتوانند به میزان ۶۰ درصد از سهام خود را انتخاب کرده و بفروشند. وی تاکید کرد: اگر فروش سهام عدالت به روش خرد انجام شود این کار هم مانع تسلط سرمایه‌داران بزرگ بر سهام عدالت می‌شود و هم به عمق‌بخشی به بازار کمک می‌کند.
وعده اعطای کارت اعتباری
وی در مورد اینکه قرار بود با وثیقه کردن سهام عدالت کارت اعتباری به سهامداران پرداخت شود، عنوان کرد: در راستای نگه داشتن سهام عدالت باید کارت اعتباری ویژه به آنها پرداخت می‌شد اما برخی از بانک‌ها از کارت‌های اعتباری معمولی به سهامداران عدالت دادند که در این زمینه تعداد ناچیزی در حد ۱۰۰هزار نفر توانستند از این کارت‌ها استفاده کنند. حیدری افزود: این کارت‌ها مزیت خاصی برای سهامداران عدالت ندارد؛ یعنی همان‌طور که مشتریان معمولی بانک کارت اعتباری می‌گیرند بانک‌ها سهام عدالت را هم به عنوان وثیقه در قبال این کارت‌ها قبول می‌کنند. سخنگوی کانون شرکت‌های سرمایه‌گذاری سهام عدالت اظهار کرد: ما پیشنهاد می‌کنیم با محوریت شرکت‌های سرمایه‌گذاری و شرکت‌های تعاونی سهام عدالت کارت‌های اعتباری با ویژگی‌های بهتر برای سهامداران عدالت در نظر بگیرند و در قبال آن سهام عدالت را وثیقه کنند تا مردم به ماندگاری در سهام عدالت تشویق شوند. حیدری در مورد اینکه آیا شرکت‌های تعاونی سهام عدالت حذف شده‌اند، گفت: دولت قبل بسیار تلاش کرد که رکن مهم سهام عدالت یعنی شرکت‌های تعاونی شهرستانی را حذف کند اما نتوانست و به نظر من باید شرکت‌های تعاونی سهام عدالت احیا شوند و خدماتی که قرار است مانند کارت اعتباری به سهامداران عدالت داده شود از این طریق انجام شود.
سهام عدالت نیازمند اصلاح
یک کارشناس بازار سرمایه نیز در این باره گفت: موارد متفاوتی وجود دارد که با اصلاح آن در دولت جدید، سهام عدالت می‌تواند به مسیر خود یعنی تحقق عدالت ادامه دهد. معصومه طاهرخانی در گفت‌و‌گو با باشگاه خبرنگاران جوان بیان کرد: اولین اصلاح مورد نیاز در زمینه سهام عدالت که به شدت احساس می‌شود، اصلاح آیین‌نامه آزاد‌سازی سهام عدالت در دو بخش اصلاح ماده هشت، با موضوع امکان فروش تنها ۳۰ درصدی از سهام شرکت‌ها و مورد بعد اصلاح ماده ۱۰ با موضوع مدیریت انحصاری پنج ساله شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی است. این کارشناس بازار سرمایه اظهار کرد: مورد بعدی که نیاز به اصلاح آن در دولت جدید احساس می‌شود مربوط به برگزاری قانونی مجامع شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی سهام عدالت، آن هم بدون مداخله دولت است. طاهرخانی در ادامه بیان کرد: مورد قابل ذکر بعدی در خصوص ایجاد صندوق بازارگردانی متمرکز شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی سهام عدالت و تامین مالی از محل کارمزد‌های اخذ شده توسط ارکان بازار، در زمان پذیرش سهام شرکت‌های سرمایه‌گذاری سهام عدالت استانی است که انتظار می‌رود دولت فعلی به این نکته نیز توجه کند. او در ادامه افزود: ایجاد شرکت‌های تخصصی استانی متناسب با ظرفیت‌های هر استان با هدف تقویت زیرساخت‌های استانی و همچنین تبدیل ماموریت شرکت‌های تعاونی سهام عدالت شهرستانی به دفاتر امور سهام استان‌ها، از جمله اقدامات و اصلاحات مورد نیاز در زمینه سهام عدالت است. این کارشناس بازار سرمایه در ادامه بیان کرد: نکته بسیار مهم در خصوص سهام عدالت که از دولت انتظار می‌رود در این زمینه نیز اقدامات عملی مناسب صورت گیرد، مربوط به موضوع لزوم شفاف‌سازی همه مکانیسم آزاد‌سازی سهام عدالت در خصوص عرضه‌های بلوکی انجام شده، قیمت فروش، مکانیسم نحوه انتخاب سهام از پرتفوی سهام عدالت برای فروش و ماهیت خریداران و موارد این‌چنینی مربوط به آزاد‌سازی است.