آزمون سخت دفاع از هویت و امنیت اروپایی

امیر شمخانی*- در اجلاس مسوولان عالی امنیتی کشورهای جهان که خردادماه امسال در روسیه برگزار شد، نقش آمریکا در توسعه تهدیدات هیبریدی (ترکیبی) و بهره‌گیری این کشور از ابزارهای چندگانه مالی، اقتصادی، تکنولوژیک و… برای اعمال اراده خود به کشورهای مستقل را تبیین کردم.
بدون شک ‌خروج آمریکا از برجام یکی از اصلی‌ترین نمادهای یکجانبه‌گرایی‌ به عنوان محور اصلی سیاست خارجی دولت ترامپ است. این اقدام به دلیل استفاده غیر‌قانونی از ابزار تحریم علیه ایران، مصداق روشنی از انجام عملیات تروریستی هیبریدی است.
اتخاذ این رویکرد و رفتارهای منبعث از آن توسط آمریکا تنها به موضوع خروج از برجام و مواجهه با ایران محدود نبوده و با توجه به تعمیم آن به معاهده‌های مهم بین‌المللی، تهدیدی فزاینده برای امنیت ملی کشورها و امنیت جهانی تلقی می‌شود.اگر خروج آمریکا از برجام را از نقطه نظر پیگیری سیاست یکجانبه‌گرایی و اعمال تهدیدات هیبریدی برای پیشبرد آن مورد بررسی قرار دهیم، کاملا مشخص است که اتخاذ این تصمیم از سوی آمریکا، صرفا دارای «اثر وضعی» بر ایران بوده و «اثر انتقالی» آن که تغییر‌دهنده معادلات حاکم بر نظام بین‌الملل است، اروپا و سایر کشورهای عضو این توافقنامه چند‌جانبه را که مدعی بازیگری در مناسبات جهانی هستند، هدف گرفته است.
جمهوری اسلامی ایران برای حفظ استقلال خود و مقابله با رفتارهای غیر‌قانونی آمریکا، به ویژه پس از خروج این کشور از برجام، ضمن پایبندی به تعهدات پذیرفته شده، هزینه بسیار زیادی را برای متوقف‌سازی روند لجام‌گسیخته یکجانبه‌گرایی از سوی آمریکا پرداخته است.
اروپا تاکنون با وجود تحقیر شدن از سوی آمریکا و قرار گرفتن در برابر اثرات مخرب یکجانبه‌گرایی واشنگتن که دامنه آن به پیمان‌های بین‌المللی متعددی گسترش یافته، عملا بازیگری دست چندم و منفعل بوده و نتوانسته در جایگاه یک قطب متحد و تاثیرگذار بر مناسبات بین‌المللی ایفای نقش کند.میدان مقابله با یکجانبه‌گرایی آمریکا بیش از آنکه عرصه ارزیابی توان و ظرفیت جمهوری اسلامی ایران برای تداوم راه آغاز شده باشد، میدانی سخت و خطیر برای آزمایش اراده اروپا در حوزه دفاع از هویت و امنیت شکننده خود در برابر موج یکجانبه‌گرایی آمریکاست.در صورتی که ترامپ سد حذف اروپا از تاثیرگذاری بر معادلات جهانی را بشکند، دلیلی وجود ندارد که روسای‌جمهور آینده آمریکا چه جمهوریخواه و چه دموکرات از ثمرات آن برای حداکثرسازی منافع آمریکا در قبال اروپای ضعیف‌شده بهره نبرند.با ادامه این روند احتمال به قدرت رسیدن جریان‌های افراطی جدید برای جبران شرایط تحقیرآمیز کنونی و بازیابی هویت و استقلال از دست رفته اروپا بسیار قابل پیش‌بینی است. مسوولیت شکل‌گیری چالش‌های ساختاری و امنیتی آتی در اروپا مستقیما بر‌عهده رهبران فعلی آن خواهد بود.
*دبیر شورای‌عالی امنیت ملی ایران