«آسمان» مانع ثبت جهانی محور زندیه

پرونده ارگ کریمخان زند به دلیل وجود هتل آسمان ایراد دارد و نمی‌توان آن را به یونسکو ارسال کرد. اگرچه اکنون قرار است محور زندیه به یونسکو ارسال شود اما کارشناسان معتقدند که منظره دید ارگ کریمخان به خاطر هتل آسمان مشکل دارد و پرونده محور زندیه نیز توسط یونسکو رد می‌شود.
محور زندیه، دروازه تاریخی و تلاقی‌گاه سنت و مدرنیته شیراز است. همچنین ارگ کریمخان زند از نمادهای مهم شهر شیراز بوده و مسوولان از ساماندهی محور زندیه و ثبت جهانی مهم‌ترین میراث آن، یعنی ارگ کریمخان زند سخن می‌گویند. محور زندیه شامل عمارت دیوانخانه، ارگ کریمخان، باغ نظر، حمام و بازار وکیل است. آنچه نمای این محور را مدت‌هاست مخدوش ساخته هتل آسمان است. کارشناسان معتقدند با وجود ایراد بزرگی همچون هتل آسمان بهتر آن است که تا زمانی که مشکل این هتل رفع نشده، پرونده محور زندیه به یونسکو فرستاده نشود چراکه در این صورت توسط یونسکو رد شده و فرصت ایران برای ثبت یک اثر باستانی مهم از دست می‌رود.
ماجرای ساخت هتل آسمان
در سال ۱۳۸۰ احداث هتل آسمان آغاز شد. ابتدا این هتل قرار بود شش طبقه باشد اما با ارجاع به کمیسیون ماده ۱۰۰ و پرداخت هزینه تخلف طی یک سال هتل به ۱۴ طبقه رسید، سپس ارتفاع ۵/۶۴ متری هتل در میراث فرهنگی تایید شد و پس از ساخت طبقه هجدهم، مسوولان به فکر متوقف کردن روند این اوج‌گیری افتادند، در بهار ۱۳۹۴ شورای عالی معماری و شهرسازی مجوز تخریب چهار طبقه از این هتل را صادر کرد، اما این حکم هرگز اجرا نشد.
اوایل اردیبهشت ۱۳۹۴ شهرداری شیراز اقدام به خراب کردن دو متر و ۲۰ سانتیمتر از هتل آسمان شیراز کرد، با این حال پایه این هتل چنان محکم بود که هیچ‌یک از اقدامات برای بازگردانی منظر ارگ کریمخان راه به جایی نبرد. پس از آن در دی‌ماه سال ۹۹ معاون گردشگری استانداری فارس گفت که باید پروانه ساخت این هتل به خاطر حادثه آتش‌سوزی سال ۹۸ بازنگری شود. علی نقی طبیب‌لقمانی گفته بود: در زمان تجدید پروانه، چه برای مرمت و مقاوم‌سازی یا بازسازی مجدد بنا، رعایت ارتفاع نیز مد نظر قرار خواهد گرفت. مسوولان میراث‌ فرهنگی و شهرداری شیراز مخالفت خود را اعلام کرده‌اند و در نامه‌ای مجوز این هتل با ارتفاع ۵۰ متر را تخلف دانسته، با این حال مالک هتل حاضر به پذیرش این تخلف نیست و تاکید دارد که تمامی ارگان‌ها مجوز ساخت هتل آسمان را تایید کرده‌اند. این تایید او از آنجا نشأت می‌گیرد که با ارتفاعی غیر از این موافقت شده بود.
شاید به همین دلیل است که زور هیچ سازمان برای کوتاه کردن قد این هتل نمی‌رسد. چون خودشان یک بار تخلف کرده و با ارتفاع غیرمجاز موافقت کرده بودند. مهدی حجت قائم‌مقام سابق سازمان میراث فرهنگی وقت گفته بود: اگر سازنده هتل به اثر فرهنگی توهین کند، گردشگران به آن هتل نمی‌روند. آیا یک نفر می‌تواند برای گردشگران هتل بسازد و خودش به آثاری که گردشگران به‌خاطر آن می‌آیند، لطمه بزند؟ ما برای خودمان که نمی‌گوییم حریم اثر تاریخی باید حفظ شود، برای این‌که گردشگر بیاید و حریم اثر محترم شمرده شود، می‌گوییم که نباید هتلی با این ارتفاع ساخته شود، ولی مدام اصرار می‌کنند که می‌خواهیم هتل را بسازیم‌. حالا مشکل آسمان مجموعه ارگ کریمخانی با این هتل حل نشده ولی باز هم سر زبان‌ها افتاد این بار با یک کارزاری که از سوی فعالان و دوستداران میراث فرهنگی نوشته شده و خواستار امضا و توجه به آن هستند. معلوم نیست این کارزار تا کجا پیش می‌رود اما آنچه مهم است احترام نگذاشتن سرمایه‌گذاران بخش خصوصی به حریم آثار تاریخی و اصرار آنها بر تجاوز به حریم منظری آثاری مانند ارگ کریمخانی است.
محور زندیه به دلیل هتل آسمان ایراد دارد
کارشناسان میراث فرهنگی بر این باورند که محور زندیه با وجود هتل آسمان دارای ایراد است و از سوی یونسکو رد می‌شود. اورینت نظریان مدرس باستان‌شناسی به «جهان‌صنعت» گفت: پرونده ارگ کریمخان زند را نمی‌توان به یونسکو ارسال کرد چراکه از نظر لنداسکیپ و دید منظره ایراد دارد. یونسکو نیز برای ثبت جهانی این اثر اقدامی نمی‌کند.
بسیاری بر این باورند که اگر ارگ کریمخان در زمره آثار محور زندیه در پرونده درج شده و به یونسکو ارسال شود امکان ثبت جهانی آن وجود دارد اما بسیاری از کارشناسان میراث فرهنگی خلاف این عقیده را دارند. نظریان گفت: حتی اگر این اثر در زمره آثار محور زندیه باشد نیز بازهم دید منظره این بنا اشکال دارد. او تاکید کرد: اگر تمامی آثار و حریم محوطه نیز ایرادی نداشته باشد، دید منظره ارگ کریمخان باز هم با اشکال مواجه است، بنابراین یکی از آثار ایراد دارد و ثبت جهانی نمی‌شود. به گفته این کارشناس میراث فرهنگی محوطه آثاری که ثبت جهانی می‌شوند نباید از لحاظ دید منظر هیچ‌گونه ایرادی داشته باشند. قطعا هتل آسمان موجب می‌شود که پرونده محور زندیه ثبت جهانی نشود.
زورمان به مالک هتل آسمان نمی‌رسد
کارشناسان معتقدند آثار باستانی داریم که نقطه عطف تاریخی به شمار می‌روند و یا در معرض تخریب هستند. زورمان به مالک هتل آسمان نمی‌رسد و با وجود این هتل نمی‌توان پرونده محور زندیه را برای ثبت جهانی ارسال کرد.
سعید فلاح‌فر کارشناس میراث فرهنگی و پژوهشگر هنر و معماری به «جهان‌صنعت» گفت: ترجیح بر آن است که بناها به صورت منفرد برای ثبت جهانی ارسال شوند اما به دلیل اینکه محدودیت سهمیه داریم پرونده بناها در غالب محور زندیه در حال تدوین است. با توجه به سهمیه نمی‌توانیم هر تعدادی که بخواهیم پرونده آثار باستانی را برای ثبت جهانی ارسال کنیم. او افزود: سالی یک تا دو بنای باستانی و میراث طبیعی را برای ثبت جهانی باید ارسال کنیم و این امر نیاز به هوشمندی خاصی دارد. اگر پرونده‌های ناقص را برای ثبت جهانی ارسال کنیم سهمیه ایران از دست می‌رود. با توجه به اینکه بارها فرصت ثبت جهانی آثار باستانی را از دست داده‌ایم باید هوشمندانه عمل کنیم و پرونده آثاری که ایراد دارند مانند ارگ کریمخان زند را ارسال نکنیم تا فرصت خود را در یونسکو برای ثبت جهانی آثارمان از دست ندهیم.
این مدرس دانشگاه گفت: بهتر است در مورد ثبت جهانی بناهایی اقدام کنیم که اطمینان داریم توسط یونسکو رد نمی‌شوند. او در پاسخ به این که بسیاری بر این باورند که راه‌آهن سراسری ایران آنقدرها مهم نبود که برای ثبت جهانی ارسال شود، بیان کرد: اتفاقا راه‌آهن ایران در زمره آثار صنعتی بسیار مهمی بود که باید در اولویت قرار می‌گرفت و ثبت جهانی این اثر کار درستی بود. راه‌آهن ایران به دلیل مسائل سیاسی و ایدئولوژیک بسیار بیشتر در خطر بود تا ارگ کریمخان زند. راه‌آهن به دلیل انتصاب آن به دوران پهلوی در معرض تندروی‌هایی قرار داشت و نیاز بود که ثبت جهانی شود.
فلاح‌فر گفت: اکنون نیز آثار و موضوعات مهم‌تری نسبت به ارگ کریمخان زند برای ثبت جهانی داریم. ثبت یک اثر تنها به دلیل جاذبه توریستی و حجم و مساحت آن نیست، ممکن است یک بنای کوچک سمبل نقطه عطف تاریخی و فرهنگی یک کشور به شمار رود. در مقام مقایسه، مدرسه خرگرد بسیار مهم‌تر از ارگ کریمخان زند است. او افزود: دیوار گرگان نیز اگرچه از دید مردم جاذبه توریستی به نظر نمی‌رسد و زیبایی ندارد اما به مراتب داکیومنت مهم تری است تا ارگ کریمخان زند. بسیاری از آثاری که باید ثبت جهانی شوند نیز مشکل نقص پرونده دارند مانند آرمگاه خالد نبی. ارگ کریمخان یزد دارای چند قلعه است که مشابه آن نیز زیاد است. اما در اولویت ثبت جهانی قرار ندارد. بناهای مشابه ارگ کریمخان زند فراوانند. البته ارگ کریمخان زند نیز اهمیت بالایی دارد اما به دلیل وجود هتل آسمان نمی‌توان برای ثبت جهانی پرونده‌اش را ارسال کرد. زورمان هم به هتل آسمان نمی‌رسد.
فلاح‌فر گفت: فاکتورهای متعددی در تکمیل پرونده‌ها نقش دارند و ارگ کریمخان زند با وجود هتل آسمان امکان ثبت جهانی ندارد. قضاوت‌های هیجانی که شیراز شهر من است و ارگ کریمخان مورد علاقه‌ام است موجب می‌شود تصمیمات عجولانه اتخاذ شده و پرونده‌ها به ترتیب و به صورت هوشمندانه به یونسکو برای ثبت جهانی ارسال نشوند.
کارزار جمع‌آوری امضا
از چندی پیش کارزاری به راه افتاده است به منظور جمع‌آوری امضا برای درخواست بررسی و پیگیری نقض منظر هوایی مجموعه زندیه شیراز توسط هتل آسمان. این کارزار خطاب به آقای رییسی، زمانی که رییس قوه قضاییه بوده است نگاشته شده است. در این کارزار آمده است: متاسفانه سال‌هاست در شهر شیراز، پروژه هتل آسمان که در نزدیکی مجموعه زندیه و بافت تاریخی قرار گرفته، با شکستن حریم منظر هوایی ارگ کریمخان و بافت تاریخی از ضوابط میراث فرهنگی تخطی کرده و همین دلیلی است بر ثبت نشدن مجموعه زندیه در لیست آثار جهانی یونسکو و برهم‌زدن منظره مجموعه زندیه.
در این کارزار تاکید شده است که ثبت بناها و جاذبه‌های تاریخی و طبیعی در لیست جهانی یونسکو یعنی دستیابی به شهرت جهانی و جان دوباره گرفتن آن‌ها؛ یعنی ورود توریست به کشور و جان گرفتن صنعت گردشگری و رونق صنایع وابسته. هتل را می‌توان در هر جایی با رعایت قوانین و ضوابط ساخت اما نمی‌توان بنای تاریخی را جابه‌جا کرد. امضاکنندگان این کارزار، به دلیل مشهود بودن تخلفات متعدد تقاضای رسیدگی و تصمیم‌گیری در این موضوع را دارند تا با رفع این موانع یکی دیگر از آثار تاریخی ایران به لیست جهانی یونسکو اضافه شود.