آسیب ادامه دارد

گروه جامعه- این روزها ازدواج کودکان و همراهی نکردن برخی از نمایندگان مجلس در رابطه با رای نیاوردن طرح بالا رفتن سن ازدواج کودکان بحث داغ است. نگرانی فعالان حوزه زنان و کودکان از افزایش ازدواج کودکان باعث شده تا در رابطه با این پدیده هشدار دهند و فعالیت‌های زیادی انجام دهند؛ این در حالی است که کمیسیون قضایی مجلس به تازگی طرح ممنوعیت ازدواج کودکان زیر ۱۳ سال را رد کرده است.
سازمان ملل متحد ازدواج در کودکی را نقض حقوق بشر می‌داند، به خصوص که ازدواج در کودکی می‌تواند به بارداری در کودکی بینجامد و جان مادر و نوزاد را به خطر بیندازد. ازدواج در کودکی اغلب با ترک تحصیل همراه است و کودکی که فرصت تحصیل را از دست بدهد، در آینده استقلال مالی نخواهد داشت، معضلی که می‌تواند منجر به بازتولید این چرخه در نسل بعدی شود. تلاش برای تغییر سن ازدواج در مجلس ایران سابقه زیادی دارد. سن قانونی برای ازدواج در پیش از انقلاب اسلامی، ۱۵ و ۱۸ سال بود. اما پس از انقلاب و در جریان نخستین دوره مجلس در سال ۱۳۶۱ سن قانونی به ۱۳ و ۱۵ سال کاهش یافت. در سال ۱۳۷۹ مجلس ششم طی مصوبه‌‌ای سن ازدواج دختران را به ۱۵ سال و ازدواج پسران را به ۱۸ سال افزایش داد که با مخالفت شورای نگهبان روبه‌‌رو شد و در ارجاع اختلاف میان مجلس و شورای نگهبان، مجمع تشخیص مصلحت نظام مصوبه مجلس را نپذیرفت و لزوم اخذ مجوز دادگاه برای ازدواج دختران زیر ۱۳ سال از سال ۱۳۸۱ وارد قانون مدنی ایران شد.
فراکسیون زنان مجلس از حدود دو سال پیش سعی کرده که قانونی برای مقابله با ازدواج کودکان وضع کند اما این تلاش به نتیجه نرسیده است. طیبه سیاوشی، نماینده مجلس ایران، چندی پیش از رد طرح ممنوعیت ازدواج کودکان زیر ۱۳ سال در کمیسیون قضایی مجلس خبر داد. یک فوریت این طرح مهر‌ماه امسال در مجلس به تصویب رسیده و به کمیسیون‌های قضایی و حقوقی فرستاده شده بود.
به گزارش ایلنا، سیاوشی گفته بود: ما یک اصلاحیه حداقلی را درباره ممنوعیت ازدواج زیر کودکان ۱۳ سال ارائه دادیم و اصلا بحث افزایش سن ازدواج را مطرح نکردیم که متاسفانه رأی نیاورد. او همچنین اضافه کرده بود: گفته می‌شود این کار خلاف شرع و عرف است. قبلا در خصوص این طرح با مراجع دیدار داشتیم و فتوای آن را هم گرفته‌‌ایم قطعا تمام تلاش خودمان را به کار خواهیم بست.
پروانه سلحشوری، یکی دیگر از نمایندگان مجلس هم گفته است که بعضی از اعضا که پیشتر حامی طرح ممنوعیت ازدواج کودکان زیر ۱۳ سال بودند، به مخالفان آن تبدیل شده‌اند. او گفت به نظر می‌رسد از یک «نهاد خاص» به آنها گفته شده است که با طرح یادشده مخالفت کنند. فعالان می‌گویند که بسیاری از این ازدواج‌ها ثبت نمی‌شوند و تعیین آمار دقیق تعداد این ازدواج‌ها غیرممکن است زیرا سازمان آمار ایران هنگامی که این داده‌ها را به صورت رسمی چاپ می‌کند، مرز ۱۸ سالگی در گروه‌‌بندی سنی جداول خود (۱۵ تا ۱۹ سال) قرار می‌دهد.
اعضای کمیسیون قضایی حاضربه ازدواج کودکان خود می‌شوند؟
از سوی دیگر دستیار ویژه در امور حقوق شهروندی معاونت امور زنان و خانواده با انتقاد از رد طرح ممنوعیت ازدواج دختران کمتر از ۱۳ سال در کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس گفت: وقتی یک دختر ۱۲ ساله به اجبار پدر شوهر می‌کند به دلیل اینکه رضایتی در آن ازدواج ندارد، صحت این ازدواج به لحاظ حقوقی و شرعی دارای مشکل است.به گزارش ایلنا شهناز سجادی درباره رد طرح ممنوعیت ازدواج دختران کمتر از ۱۳ سال در کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس بیان کرد: در بررسی برخی طرح‌ها سلایق حاکم است تا کارهای کارشناسی و آماری و هر کسی هر سلیقه‌ای دارد، براساس آن تصمیم‌ می‌گیرد؛ بدون اینکه کار کارشناسی صورت گرفته باشد. درست است که برخی از موافقان بحث ازدواج کودکان این موضوع را همواره از بعد مسائل جنسی که نیاز دو نوجوان است، نگاه می‌کنند، اما اینگونه نیست و ما به کودک‌همسری به عنوان یک آسیب نگاه می‌کنیم. مگر چند درصد از کودک‌همسری‌ها براساس خواسته دختر و پسر اتفاق می‌افتد و به طور مثال چند درصد دختران ۱۳ ساله یا کمتر در جامعه ما به فکر ازدواج با یک نوجوان ۱۵ تا ۱۶ ساله‌اند، این موارد بسیار کم هستند، اما از آن طرف می‌بینیم که ازدواج دختران خردسال با مردانی که از خودشان ۱۰ تا ۲۰ سال بزرگ‌تر است، بیشتر اتفاق می‌افتد. بنابراین این نشان‌دهنده این است که بحث نیاز طبیعی جنسی در کودک‌همسری مطرح نیست و بیشتر بحث یک آسیب مطرح است. مطمئن هستم افرادی که در کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس به عنوان مخالف این طرح حضور داشتند، هیچ‌کدام حاضر نیستند فرزندان‌شان ترک تحصیل کرده و در سنین نوجوانی و زیر نوجوانی ازدواج کنند.
سجادی با تاکید براینکه کودک‌همسری در میان اقشار آسیب‌دیده اتفاق می‌افتد، تصریح کرد: از آنجا که در این قشر کودک‌همسری بیشتر مشاهده می‌شود، بنابراین این ازدواج‌ها با منشأ نیاز جنسی نیست و بیشتر به دلیل فقر و اعتیاد خانواده است. آمارهایی که در خصوص کودک‌همسری ارائه می‌شود، بیشتر آنها به دلیل فقر خانواده و اعتیاد پدر است و در برخی موارد با هدف فروخته شدن دختران است. در شهرهای مرزی منتهی به افغانستان و عراق بیشتر این اتفاقات می‌افتد. در شهرهای مرزی منتهی به افغانستان اخباری را می‌شنویم که دختران ما را در قالب ازدواج از کشور خارج می‌کنند و باید بررسی شود که آیا این ازدواج‌ها صوری و برای خروج دختران است یا خیر؟
او با بیان اینکه مخالفان طرح ممنوعیت ازدواج دختران کمتر از ۱۳ سال بیشتر دلیل مخالفت خود با این طرح را بیشتر نیاز جنسی دختران مطرح می‌کنند، تصریح کرد: وقتی می‌بینیم آمار کودک‌همسری در استان‌های مرزی و محروم بیشتر است، مشخص می‌شود در خانواده‌های فقیرنشین و حاشیه‌نشین بیشتر این نوع ازدواج‌ها صورت می‌گیرد و قطعا به دنبال چنین ازدواج‌هایی آسیب‌های دیگری را نیز شاهد خواهیم بود از جمله خشونت، طلاق، خیانت، بی‌خانمانی و …
در رابطه با تکمیل صحبت‌های دستیار ویژه در امور حقوق شهروندی معاونت امور زنان و خانواده، لازم به ذکر است از این نکته یاد شود که کودک‌همسری در بسیاری از مناطق محروم ایران مرسوم است. خبرنگار «جهان صنعت» در سفرهایی که به مناطق محروم ایران داشته از مازندران تا آذربایجان، لرستان، کرمانشاه و خراسان جنوبی بارها شاهد ازدواج کودکان بوده است. در ظاهر کودکان با ازدواج در سنین پایین موافق هستند و ابراز رضایت می‌کنند اما وقتی پای تصمیم‌گیری برای آینده فرزندان‌شان به میان می‌آید همه می‌گویند به ازدواج کودکان‌شان در سن پایین رضایت نمی‌دهند.این درحالی است که مرکز پژوهش‌های مجلس معتقد است از بهترین سن برای ازدواج دختران ۱۶ تا ۲۰ است و ازدواج کودک از نظر این مرکز پژوهش ۱۰ تا ۱۴ سالگی محسوب می‌شود.
کودک باید نیازمند آموزش باشد نه موضوعات جنسی
سجادی در بخش دیگری از صحبت‌هایش به بیان این مساله می‌پردازد که اگر بخواهیم مدام تحمیل کنیم که کودکان نیاز جنسی دارند، آیا این انحراف جامعه به سمت و سوی نیازهای جنسی نیست؟ همچنین در حال حاضر ما گرفتار نهادهای غیرقانونی هستیم که جوانان را به سمت ازدواج‌های موقت سوق می‌دهند. نیاز کودک به آموزش‌و‌پرورش است و کودک باید کودکی کرده و بازی کند و نزد پدر و مادر باشد. بشر در هر دوره‌ای از حیات خود نیازهای مربوط به همان زمان را دارد و اینکه ما بخواهیم مدام تحمیل کنیم که کودکان نیاز جنسی دارند، آیا این انحراف جامعه به سمت و سوی نیازهای جنسی نیست؟ همچنین در حال حاضر ما گرفتار نهادهای غیرقانونی هستیم که جوانان را به سمت ازدواج‌های موقت سوق می‌دهند. اینکه امروز شاهد این وضعیت هستیم به دلیل فرهنگسازی است که در این زمینه صورت گرفته است.دستیار ویژه در امور حقوق شهروندی معاونت امور زنان و خانواده با اشاره به سایت‌های صیغه‌یابی و همسریابی ادامه داد: متاسفانه این سایت‌های مجاز و غیرمجاز زنان، دختران جوان، مردان و پسران را به ازدواج‌های موقت ترغیب می‌کنند و آنقدر از ازدواج موقت تعریف و آن را معرفی کرده‌اند و افراد را به ازدواج موقت تشویق کرده‌اند که قبح آن در میان خانواده‌ها و جوان‌ها از بین رفته است و ما امروز با افزایش ازدواج‌های موقت روبه‌رو هستیم. در حال حاضر نیز مدام تبلیغ می‌کنند که یک نوجوان کمتر از ۱۳ سال نیاز جنسی دارد و باید ازدواج کند، مسلم است که انسان نیاز جنسی دارد، اما همانطور که گفتم در هر دوره‌ای باید به یک روندی از رشد و تعالی انسان پرداخته شود.سجادی با اشاره به آسیب‌های ناشی از کودک‌همسری گفت: ممانعت از تحصیل کودکان، عارضه‌ها و خطرات ناشی از حاملگی زودرس، خشونت علیه زنان و فاصله سنی که بین دختران و مردان میانسال وجود دارد از آسیب‌هایی هستند که ناشی از کودک‌همسری است.
او با بیان اینکه جامعه ما باید از حقوق کودکان حمایت کند، تصریح کرد: از حقوق انسانی کودک این است که بتواند تحصیل کند و در دامن پدر و مادر رشد و کودکی کند و این مسائل جزو حقوق شهروندی کودکان است و ما حق نداریم دوره کودکی را حذف کنیم. رویکرد مجالس ما در همه ادوار نسبت به زنان و کودکان دارای اشکال است و نگاه به حوزه زنان و کودکان دارای مشکلات است. ما از مجالس قانونگذاری که اجازه می‌دهد‌ ناپدری با فرزند‌خوانده ازدواج کند، انتظار نداریم که با کودک‌همسری مخالفت کنند.
نکاح کودکانی که به سن بلوغ نرسیده‌اند، جرم است
سجادی در‌باره اینکه گفته می‌شود تصویب طرح ممنوعیت ازدواج دختران کمتر از ۱۳ سال باعث افزایش سن ازدواج می‌شود، گفت: در حال حاضر که دختران می‌توانند زیر ۱۳ سال ازدواج کنند، آیا ما با افزایش سن ازدواج در کشور روبه‌رو نیستیم؟ ماده ۶۴۶ قانون مجازات اسلامی می‌گوید‌ نکاح کودکانی که به سن بلوغ نرسیده‌اند، جرم است‌ بنابراین نکاح با دخترانی که به سن بلوغ رسیده‌اند، جرم نیست. با وجود این قانون و دیگر قوانین مربوط به ازدواج دختران آیا ما با افزایش سن ازدواج در جامعه روبه‌رو نیستیم؟ افزایش سن ازدواج در جامعه به عوامل متعددی از جمله اقتصادی و فرهنگی بستگی دارد و وقتی جامعه ما با این تورم روبه‌رو است، مسلم است که پسران ما که هنوز شغلی ندارند، آمادگی برای ازدواج هم ندارند و تاکید می‌کنم مقابله با کودک‌همسری هیچ ارتباطی با افزایش سن ازدواج در کشور ندارد.
در طرح ممنوعیت ازدواج کودکان بندی پیش‌بینی شده بود که در آن اگر دختری کمتر از ۱۳ سال قصد ازدواج داشت، با اجازه دادگاه این ازدواج انجام شود، چراکه اگرچه پدر ولایت بر دختر دارد، اما برخی از همین پدرها هستند که دختران خردسالشان را به عقد و ازدواج مردانه افغانستانی و عراقی در‌آورده و دختران ما به این صورت و در ظاهر ازدواج از کشور خارج می‌شوند و مشخص نیست در آن طرف مرزها چه بلایی بر سر این کودکان می‌آید.
بیشترین مخالفان افزایش سن ازدواج «جامعه زنان» بوده‌اند
به گزارش ایسنا، سرشماری‌های سال ۹۵ مرکز آمار ایران حاکی از وجود ۱۰ میلیون و ۹۳۰ هزار دختر زیر ۱۸ سال در ایران است که چهار میلیون و ۳۸۱ هزار نفر ۱۰ تا ۱۸ سال سن داشتند این در حالی است که طبق همین آمارها ۸/۵ درصد این تعداد (۳۷۳ هزار نفر) همسردار، ۰۲/۰ درصد (۹۴۲ نفر) بر اثر فوت همسر و ۱۶/۰ درصد (حدود ۷ هزار نفر) بر اثر طلاق بدون همسر هستند.همین آمارها باعث شد فعالان حقوق کودک بیش از پیش به ازدواج دختران زیر ۱۸ سال انتقاد کنند، در این راستا طرحی در قالب «کودک‌همسری» توسط فراکسیون زنان در مجلس شورای اسلامی تدوین شد؛ طرحی که براساس آن حداقل سن ازدواج دختران به ۱۶ سال و برای پسران به ۱۸ سال افزایش می‌یابد و ازدواج دختران زیر ۱۳ سال مطلقا ممنوع می‌شود. این طرح از سال ۱۳۹۵ در دست مطالعه و از آذر ۱۳۹۶ در نوبت رسیدگی مجلس قرار گرفت و درنهایت نمایندگان در جلسه علنی مهرماه سال ۹۷ مجلس با یک فوریت طرح اصلاح ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی موافقت کردند.
گفتنی است «کودک‌همسری» همواره مخالفانی را هم با خود به همراه داشت که از جمله این مخالفت‌ها از سوی مرکز پژوهش‌های مجلس بود. با این وجود باید کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس به عنوان کمیسیون اصلی این طرح را بررسی می‌کرد که نظرات و انتقاداتی چون «فوریت ‌نداشتن طرح افزایش حداقل سن ازدواج، وجود فرهنگ‌های مختلف در کشور و تنوع در رسیدن به بلوغ جسمی- فکری، مغایرت طرح افزایش حداقل سن ازدواج با شرع اسلام، صحت قوانین فعلی و… » از سوی برخی اعضای این کمیسیون به طرح وارد شده است. پس از کش و قوس‌ها و حرف و حدیث‌های فراوان در این رابطه درنهایت چند روز گذشته این طرح توسط کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس به دلیل جامع و کامل نبودن آن رد شد.بر اساس گفته‌های سیاوشی «گزارش رد طرح طبق آیین‌نامه به صحن علنی خواهد آمد و باید دید که در صحن علنی مجلس چه اقدامی می‌توان انجام داد. او معتقد است که ایرادات فقهی و شرعی به طرح کودک‌همسری وارد شده و مخالفت‌ها با طرح مذکور بیشتر از سوی «جامعه زنان» بود. با این وجود ژرژیک آبرامیان، عضو کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس شورای اسلامی درباره این طرح گفت: طرح کودک‌همسری در کمیسیون رای نیاورد‌ اما رد هم نشد‌ بلکه رییس کمیسیون دستور داد کارگروهی ‌روی این طرح فعال شود و به تحقیق، تفحص و مطالعه بپردازد تا طرح بهتری ارائه شود.در رابطه با آسیب‌هایی که ازدواج در سن پایین می‌زد نمونه‌های زیادی داریم، اما تازه‌ترین نمونه در رابطه با این پدیده و خشونت‌هایی که در حق کودک‌همسران صورت می‌گیرد به دختر ۱۶ ساله بارداری که چند روز قبل توسط مادرشوهرش به آتش کشیده شد باید اشاره کنیم.
در حال حاضر طبق گفته حسن نوروزی، سخنگوی کمیسیون حقوقی و قضایی «طرح کودک‌همسری هر چند رد شده است اما اعضای کمیسیون به زودی طرح جامع‌تری را با کسب نظر کارشناسان مربوطه تهیه و تدوین می‌کنند»‌ بنابراین به نظر می‌رسد تا آن زمان همچنان باید شاهد ازدواج دختران در سن کودکی باشیم‌ تا اعضای کمیسیون با اخذ نظر کارشناسان طرح جامع‌تری ارائه دهند.