آسیب به مصرف‌کننده و تولیدکننده

گروه بازرگانی- اگرچه روز جهانی شیر بهانه‌ای است برای یادآوری وجود محصولات لبنی در سبد غذایی مردم اما متاسفانه در ایران حتی این مناسبت باعث نشده است که مسوولان برنامه‌ای برای افزایش سرانه مصرف شیر داشته باشند و فکری به حال افزایش قیمت‌ها در این بازار کنند. در واقع سرانه مصرف لبنیات به خصوص شیر یکی از شاخص‌های مهم توسعه‌یافتگی و پیشرفت فرهنگی در جوامع بشری است اما در کشور ما سرانه مصرف لبنیات در حال حاضر ۸۰ کیلو برای هر فرد در سال است که با ۱۵۰ کیلو توصیه شده سازمان بهداشت جهانی و همین‌طور ۱۲۰ کیلو هدف‌گذاری شده در سند چشم‌انداز فاصله زیادی دارد. همچنین سرانه مصرف شیر در ایران طی دو دهه اخیر از ۹۵ کیلو به ۸۰ کیلو کاهش یافته است. از طرفی برنامه توزیع شیر مدرسه که از برنامه‌های توصیه شده سازمان بهداشت جهانی است ، در دو دهه گذشته در ایران مورد بی‌توجهی قرار گرفته است.
کاهش سرانه مصرف لبنیات در کشور در حالی اتفاق افتاده است که به گفته آمارها، تولید شیرخام ایران در چهار دهه اخیر جهش داشته است اما گرانی‌های خودسرانه از سوی صنایع لبنی و کمبود نظارت در بازار عواملی هستند که باعث می‌شوند محصولات لبنی در نهایت با قیمت‌های بسیار باورنکردنی به دست مردم برسد. این موضوع با توجه به تورم افسارگسیخته و همچنین کاهش قدرت خرید مردم نسبت به سال‌های گذشته باعث شده اقلام زیادی از محصولات لبنی از سفره مردم خارج شود. البته در این میان تولیدکنندگان محصولات لبنی نیز چندان دل خوشی از شرایط بازار ندارند و معتقدند که سیاست‌های نسنجیده دولت در بازار و همچنین قیمت‌گذاری دستوری باعث شده آنها برای جلوگیری از ضرر بیشتر قیمت‌های خود را افزایش دهند اما این افزایش قیمت با توجه به کاهش قدرت خرید مردم و عدم تمایل آنها برای خرید لبنیات، این بازار را با رکود بیشتری نسبت به سال‌های قبل مواجه کرده است. این در حالی است که نوسان نرخ ارز افزایش هزینه‌های جانبی تولید را به دنبال دارد و قدرت برنامه‌ریزی برای آینده را از تولیدکنندگان گرفته است.
در واقع در شرایط فعلی نه‌تنها مصرف‌کنندگان بلکه تولیدکنندگان نیز نسبت به سیاست‌های تنظیم بازار و نرخ‌گذاری از سوی دولت اعتراض دارند و معتقدند که ادامه روند فعلی، افزایش بیشتر قیمت‌ها، افزایش رکود بازار و همچنین کاهش سلامت مردم را در پی دارد چرا که در حال حاضر بسیاری از اقشار سطح جامعه توانایی خرید انواع محصولات لبنی و حتی شیر و بستنی را هم ندارند.
جهش تولید شیرخام در چهار دهه
با این حال دولت هم در این خصوص وارد عمل نمی‌شود و به طور کلی این حوزه را در سایه بی‌توجهی قرار داده است به طوری که حتی برخی از مسوولان به جای حل مشکل کاهش سرانه مصرف لبنیات، تنها به ارائه آمارهای مثبت تولید در این زمینه اکتفا می‌کنند. در واقع قانونگذاران و مجریان برنامه مشخصی برای افزایش سرانه مصرف ندارند و مردم هم به دلیل ضعف فرهنگ‌سازی و از همه مهم‌تر ناتوانی مالی، جدیتی برای ارتقای سلامت خویش با این ماده حیاتی ندارند.
بر همین اساس معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی گفت: تولید شیرخام کشور در چهار دهه اخیر جهش داشته به طوری که از حدود دو میلیون و ۳۰۰ هزار تن در ابتدای انقلاب به بیش از ۱۱ میلیون تن در سال ۹۸ رسیده است.
مرتضی رضایی با تبریک روز جهانی شیر به تمام فعالان بخش تولید تا توزیع این محصول افزود: شیر، محصولی فراسودمند است به طوری که علاوه بر خاصیت ضدسرطانی، کلسیم آن به صورت ۱۰۰ درصد جذب بدن می‌شود.
وی با بیان اینکه این روز در تقویم کشور و جهان برای ارزشگذاری به محصول ارزشمند شیر و تولیدکنندگان آن است، افزود: عدم مصرف شیر باعث ایجاد بسیاری از بیماری‌ها خواهد شد.
معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به گستردگی دامنه اشتغال در صنعت شیر تصریح کرد: حدود ۱۵ میلیون تن ذرت علوفه‌ای در کشور تولید می‌شود که کشاورزان زیادی در این عرصه فعالیت می‌کنند.
وی با بیان اینکه تعداد بسیار زیادی در بخش حمل‌و‌نقل این ذرت از مزارع تا دامداری‌ها فعال هستند گفت: سالانه حدود ۱۸ میلیون تن غلات و کنجاله در کشور جا‌به‌جا می‌شود، ۱۱ میلیون تن شیر تولید می‌شود که با تانکرهای ۲۰ هزار لیتری حمل می‌شود و نشان‌دهنده اشتغالزایی بالای این محصول است.
قابلیت خودکفایی در تولید کَره
رضایی تصریح کرد: امیدوارم با وجود شرایط سختی که در ابتدای سال در کشور داشتیم، به یک شرایط پایدار در تولید و تامین نهاده‌ها و در نهایت سود اقتصادی برای دامداران و افزایش سرانه مصرف برای مصرف‌کنندگان برسیم.
معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به اینکه شیر از محصولات صادراتی کشور محسوب می‌شود، گفت: در سال ۹۸ و طبق آمار گمرک بیش از ۷۰۰ هزار تن شیر و محصولات لبنی و بیش از ۵۰ هزار تن پودر شیرخشک از کشور به مقاصد صادراتی ارسال شد.
رضایی درباره تولید کره در کشور گفت: طرح بزرگی را در رابطه با تولید کره در کشور شروع کرده‌ایم و در حال رایزنی با دولت هستیم تا از محل منابع تولید داخل، کره را تامین کنیم. وی افزود: با توجه به رشد چشمگیری که در تولید شیر داشتیم، قابلیت خودکفایی یا بی‌نیازی به واردات کره در کشور وجود دارد.
دولت در قیمت‌گذاری مداخله نکند
بر اساس آنچه گفته شد، مسوولان بازار لبنیات را به طور کلی رها کرده‌اند و برنامه‌ای برای افزایش سرانه مصرف لبنیات با اهرم کاهش قیمت‌ها یا ارائه یارانه به مردم در این حوزه ندارند، بلکه تنها با دخالت در بازار موجب آشفتگی بیشتر می‌شوند به طوری که حتی فعالان صنعت لبنیات نسبت به شرایط فعلی بازار معترض هستند. این در حالی است که مردم نیز هر روز با افزایش قیمت‌های بیشتری در این بازار مواجه می‌شوند. در همین خصوص یک کارشناس صنایع لبنی گفت: دولت به بهانه اینکه ارز ۴۲۰۰ تومانی به صنعت شیر می‌دهد در قیمت‌گذاری مداخله می‌کند و این به ضرر تولید‌کنندگان است. از این رو سودی که اکنون صنایع دارند در محدوده ۹ درصد است و در واقع سود این صنعت در بخش توزیع است که ۲۰ تا ۳۰ درصد می‌شود.
محمدرضا بنی‌طبا اظهار کرد: در صورتی که ارز ۴۲۰۰ تومانی صنعت لبنی حذف شود، تنها ۷ دهم درصد در تورم سبد خانوار نقش خواهد داشت.
وی اضافه کرد: از نظر قانونی صنعت لبنی تا ۱۷ درصد می‌تواند سود داشته باشد که در حال حاضر این‌طور نیست و دولت باید با حذف ارز ۴۲۰۰ تومان بهانه مداخله در قیمت‌گذاری را بردارد.
بنی‌طبا در پاسخ به اینکه آیا به نظر شما سود صنایع باید به ۱۷ درصد برسد که در این صورت فشار به مصرف‌کنندگان خواهد آمد، گفت: به دنبال این هستیم که از قشر ضعیف و کم‌برخوردار حمایت کنیم. در این زمینه انجمن صنایع لبنی نامه‌ای نوشته که در صورت لغو قیمت‌گذاری دو میلیون تن شیر به دهک‌های پایین و کم‌برخوردار با قیمت یارانه‌ای داده شود.
کاهش سرانه مصرف شیر
بنی‌طبا در ادامه به کاهش سرانه مصرف شیر در کشور اشاره کرد و گفت: سرانه مصرف شیر در ایران طی دو دهه اخیر از ۹۵ کیلو به ۸۰ کیلو کاهش یافته است.
به گفته وی، سرانه مصرف لبنیات در ایران در حال حاضر ۸۰ کیلو برای هر فرد در سال است که با ۱۵۰ کیلو توصیه شده سازمان بهداشت جهانی و همین‌طور ۱۲۰ کیلو هدف‌گذاری شده در سند چشم‌انداز فاصله زیادی دارد.
بنی‌طبا همچنین با بیان اینکه دولت امسال شیر مدارس را نداده، گفت: بودجه شیر مدارس ۴۵۰ میلیارد تومان است که دولت بودجه ندارد اما می‌شود با جلوگیری از فساد‌هایی که در واردات نهاده‌ها رخ می‌دهد چنین بودجه‌هایی را تامین کرد.
سرانجام شیرهای برگشتی کارخانه‌ها
این کارشناس لبنی در ادامه گفت: شیرهایی که به دلیل بالابودن ضریب میکروبی کارخانه‌های لبنی خریداری نمی‌کنند، سر از لبنیاتی‌های سنتی درمی‌آورند که با جوشاندن کامل این شیرها هم نمی‌توان کامل این میکروب‌ها را از بین برد. این در حالی است که تعداد لبنیاتی‌های سنتی در کشور طی چند سال گذشته پنج برابر شده و تعداد آنها بر اساس آمارهای غیررسمی حدود سه هزار واحد است که وزارت بهداشت مجوز بهداشت محیطی برای آنها می‌دهد و اقبال مردم هم از این‌گونه لبنیات در سال‌های گذشته بیشتر شده است.
بنی‌طبا اظهار کرد: شیرهایی که روزانه به کارخانه‌های لبنی می‌آید پس از آزمایشات مختلف و اطمینان از اینکه اینها عاری از هر گونه آلودگی و باکتری هستند به فرآیند تولید کارخانه وارد می‌شوند اما بخشی از اینها به دلیل اینکه آلوده است و با استانداردهای سلامت منطبق نیست برگشت داده می‌شود و متاسفانه این شیرهای برگشتی سر از لبنیاتی‌های سنتی درمی‌آورد.
تولید شیر با توجه به آمار وزارت جهاد کشاورزی ۱۰ میلیون تن و حتی بیشتر است اما فعالان این حوزه به رقم هشت میلیون تن اعتقاد دارند که رقم قابل توجهی از این تولید در دامداری‌های سنتی است که استانداردهای تولید صنعتی را ندارند یعنی بار میکروبی بیشترین و ضریب سلامت کمتری نسبت به صنعتی‌ها دارند و به همین دلیل خرید آنها توسط کارخانه‌ها کمتر است و برخی هم برگشت داده می‌شود.