آشفته‌بازار میوه با تصدی‌گری دولت

گروه بازرگانی- از سال ۸۵ میوه مورد نیاز برای تنظیم بازار شب عید توسط دستگاه‌های دولتی مانند سازمان تعاون روستایی، وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت جهاد کشاورزی انجام می‌شد، اما این امر انتقاداتی را به همراه داشت. گران خریدن میوه تنظیم بازار شب عید توسط دولت یا فاسد شدن بخشی از میوه‌های تنظیم بازاری، منجر به خسارت به اموال عمومی می‌شد که انتقاداتی نیز به همراه داشت و سوداگری در بازار میوه شب عید را شدت می‌بخشید. کارشناسان معتقد بودند دلیل این اتفاق ورود مستقیم دولت به بحث تنظیم بازار بود و باید کار به بخش خصوصی واگذار شود.
به همین منظور در ابتدای دی ماه سال جاری معاونت بازرگانی وزارت جهاد از واگذاری تنظیم بازار میوه شب عید به بخش خصوصی خبر داد، تا اتفاقات سنوات گذشته رخ ندهد، این در حالی است که کمیسیون کشاورزی مجلس با این موضوع مخالفت کرده و دولت کاملا خود را از خرید میوه شب عید کنار نکشیده و می‌گوید که امسال تنها بر اجرای صحیح آن نظارت دارد. این طور که به نظر می‌رسد واگذاری تنظیم بازار میوه شب عید به بخش خصوصی تنها یک امر نمایشی است. در این میان دولت مدعی شده که بر این اساس این طرح به دنبال توزیع میوه به قیمت مناسب برای مصرف‌کننده و حمایت از تولیدکننده است.
مدیرعامل اتحادیه باغداران مازندران با انتقاد از این اقدام دولت بر این باور است که این واگذاری بیشتر نمایشی است چراکه هیچ چارچوبی برای آن تعریف نشده، ضمن اینکه در گذشته نیز بخش خصوصی بدون دخالت دولت اقدام به خرید و ذخیره‌سازی میوه شب عید می‌کرد و گاهی قیمت ما کمتر از دولت بود. شعبانی تاکید می‌کند که دولت باید همواره حمایت و نظارت خود بر بخش تولید را داشته باشد و با حرف‌هایی همچون واگذاری امور به بخش خصوصی، شانه از زیر بار مسوولیت خالی نکند.
با وجود آنکه قرار بود بحث تنظیم بازار میوه شب عید به ویژه در تامین سیب و پرتقال به بخش خصوصی واگذار شود و از طرفی مسوولان بخش خصوصی اعلام کردند که حداقل ۱۵ درصد کمتر از نرخ بازار عرضه می‌کنند، اما کمیسیون کشاورزی مجلس با این امر‌ مخالفت کرد.
به گفته کارشناسان این واگذاری به آن جهت انجام شد که تامین میوه نوروز سال ۱۴۰۱ با حاشیه‌های زیادی همراه بود. این حاشیه‌ها به واسطه خرید گران میوه از سوی سازمان تعاون روستایی ایجاد شد و اعتراضات فراوان مجلسی‌ها و دست‌اندرکاران بازار میوه و… را به دنبال داشت و در نهایت منجر به ورود نهاد‌های قضایی به ماجرا شد. یک ماه پس از نوروز سال ۱۴۰۱ نیز میوه‌هایی که گران خریداری شده روی دست سازمان تعاون روستایی ماند و این سازمان در آگهی مناقصه از متقاضیان خرید میوه خواست پیشنهادات قیمتی خود را برای خرید میوه‌ها به این سازمان ارائه دهند.
اما به نظر می‌رسد، همچنان پرونده مالی میوه شب عید سال گذشته باز باشد، چراکه به گفته باغداران، دولت با گذشت بیش از یک سال از خرید میوه از آنها برای ذخیره‌سازی شب عید سال ۱۴۰۱، هنوز مطالبات آنها را پرداخت نکرده است.
میدان‌داری بخش خصوصی
از قرار معلوم، طبق وعده دولت امسال طرح تنظیم بازار میوه شب عید با میدان‌داری بخش خصوصی اجرا خواهد شد که بر این اساس مباشرین بخش خصوصی با سرمایه خود اقدام به خرید میوه می‌کنند که انتظار می‌رود قیمت میوه شب عید کمتر از نرخ بازار عرضه شود، اما تجربه شکست‌خورده سال‌های گذشته، نتیجه عکس این ماجرا را نشان می‌دهد و دوباره احتمال گرانی میوه و کمبود آن در شب عید مانند هر سال افزایش یافته است.
به گفته عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، اصل تنظیم بازار میوه شب عید باید به تشکل‌ها و بخش خصوصی واگذار شود چراکه تصدی‌گری و سیاستگذاری دولت منجر به برهم زدن بازار می‌شود. رییس جهاد کشاورزی استان تهران هم در بحث تنظیم بازار می‌گوید که همانند دیگر کشورها باید از ظرفیت بخش خصوصی استفاده کنیم.
در این میان، به گفته رییس اتحادیه بارفروشان میدان مرکزی تهران، وزارت جهاد به هیچ عنوان نباید قیمت سیب و پرتقال را اعلام کند، چراکه این امر کارشناسی نیست. بسیاری از فعالان و دست‌اندرکاران بخش کشاورزی معتقدند یکی از اشتباهات سنوات گذشته در امر تنظیم بازار اعلام قیمت بود چراکه با اعلام قیمت دولت این سیگنال را به بازار می‌داد که کمتر از این نرخ سیب و پرتقال عرضه نشود.
در نهایت بخش خصوصی تعهد داده که اگر دولتی‌ها از دخالت در بازار میوه شب عید دست بردارند، میوه شب عید را ۱۵ درصد زیر نرخ بازار عرضه کنند. این تنها اتفاق در تنظیم بازار میوه شب عید امسال نیست و از نکات حساس در این خصوص حذف یارانه تنظیم بازار شب عید است که باید منتظر بود و دید در بازار شب عید، قیمت‌ها چه شرایطی خواهند داشت.
به گفته مرتضی معتمد، معاونت فنی و بازرگانی سازمان تعاون روستایی کشور، برای تنظیم بازار میوه شب عید امسال یارانه‌ای در نظر گرفته نشده و تنها در موارد خاص با تشخیص کارگروه استانی، نرخ میوه برای اقشار آسیب‌پذیر به صورت دستوری تعیین و یارانه آن پرداخت می‌شود.
جلوگیری از اشتباهات سنوات گذشته
محمد جوادعسگری رییس کمیسیون کشاورزی مجلس در این خصوص گفت: سال گذشته اتفاقاتی که در بحث میوه شب عید افتاد، نگران‌کننده بود‌. براساس قانون میوه شب عید باید میوه را بخریم و پس از انتقال به سردخانه، سورتینگ و بسته‌بندی کنیم، اما سازمان تعاون روستایی بدون سورتینگ این کار را انجام داد که به اطلاع آقای وزیر رساندیم که چه اتفاقاتی در حال وقوع است‌.
هفته گذشته به وزیر جهاد و دستگاه‌های متولی اعلام کردیم که برای میوه شب عید چه برنامه‌ای دارید، آنها اعلام کردند که در اختیار بخش خصوصی می‌گذاریم، اما ما قبول نکردیم. وزارت جهاد با چه تضمینی می‌خواهد این کار را انجام دهد. بنابراین با توجه به آنکه زمان زیادی تا پایان سال باقی نمانده، باید بیایند و پاسخگو باشند تا جمع‌بندی نهایی صورت گیرد.
با توجه به آنکه سال گذشته بحث تنظیم بازار میوه شب عید در اختیار وزارت جهاد مشکلاتی ایجاد کرد، نپذیرفتیم که امسال در اختیار بخش خصوصی باشد. به همین خاطر قرار است وزیر توضیح دهد که چه کاری می‌خواهند انجام دهند.
ضرورت واگذاری تنظیم بازار به بخش خصوصی
رییس جهاد کشاورزی استان تهران گفت: هدف از تنظیم بازار میوه شب عید آن است که از ظرفیت بخش خصوصی در حوزه تامین و توزیع استفاده شود و بخش دولتی تنها بحث نظارت را باید برعهده داشته باشد.
به گفته جبرئیل برادری، امسال به دلیل فراوانی سیب و پرتقال کمبودی در تامین نداریم که مشکلی به وجود آید. وی گفت: در بحث تنظیم بازار همانند دیگر کشورها باید از ظرفیت بخش خصوصی استفاده کنیم. رییس جهاد کشاورزی استان تهران گفت: هم اکنون صنوف و بخش خصوصی هستند که با عرضه و تقاضا و ساماندهی بازار تعادل ایجاد می‌کنند.
اعلام قیمت سیب و پرتقال تنظیم بازار کارشناسی نیست
رییس اتحادیه بارفروشان میدان مرکزی میوه و تره بار گفت: امسال قرار بود بحث تنظیم بازار میوه شب عید به بخش خصوصی واگذار شود چراکه همه‌ساله امر تنظیم بازار میوه شب عید توسط دولت منجر به ضرر و زیان می‌شد. به گفته مصطفی دارایی‌نژاد، بنا بر خواسته نمایندگان مجلس، اگر امسال قرار نیست بخش خصوصی در امر تنظیم بازار نقشی داشته باشد، سازمان تعاون روستایی پای کار بیاید. وی می‌گوید: با توجه به آنکه مجلس وزیر جهاد را مکلف به امر تنظیم بازار کرد، بر این اساس ذخیره‌سازی ۵۰۰ تا ۷۰۰ تن سیب و هزار تن پرتقال برای تهران کافی است. رییس اتحادیه بارفروشان میدان مرکزی ادامه داد: با توجه به آنکه ماه رمضان مصادف با ایام عید است، برآورد می‌شود که مصرف ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش یابد. به گفته او، اتحادیه از ۱۰ اسفند روزانه ۱۰ هزارتن، ۲۰ اسفند ۲۰ هزارتن و اواخر اسفند ۳۰ هزارتن سیب و پرتقال عرضه می‌کند که با این وجود کمبودی در عرضه نداریم.
دارایی‌نژاد با بیان اینکه سیب‌ها در سردخانه دپو هستند، گفت: اکنون ۳۵ درصد پرتقال روی درخت مانده است که براین اساس مشکلی در توزیع وجود ندارد. بنابراین وزارت جهاد به میزان محدود باید اقدام به ذخیره‌سازی کند تا در صورت کمبود در بازار سیب و پرتقال‌های ذخیره‌شده را در بازار عرضه کند. رییس اتحادیه بارفروشان میدان مرکزی ادامه داد: وزارت جهاد به هیچ عنوان نباید قیمت سیب و پرتقال را اعلام کند که این امر کارشناسی نیست. بنا بر تکلیف مجلس، وزارت جهاد موظف به ذخیره‌سازی و تنظیم بازار میوه شب عید است که مسوولان سازمان تعاون روستایی با کارشناسان بخش خصوصی باید تعامل کنند و راهکارهایی را به کار بگیرند تا مشکلات سنوات گذشته تکرار نشود.
ضرورت عدم تصدی‌گری دولت در تنظیم بازار
عضو کمیسیون کشاورزی مجلس در این خصوص گفت: همه‌ساله دولت در امر تنظیم بازار میوه شب عید ورود می‌کند و همواره با میزانی که دولت خریداری می‌کند، بازار به تعادل می‌رسد.
به گفته علیرضا نظری، با ذخیره‌سازی میوه شب عید و همخوانی عرضه و تقاضا، گرانی به مردم فشار نمی‌آورد، حال اگر امسال همراهی و حمایت دولت نباشد، بخش خصوصی به امر تنظیم بازار ورود نمی‌کند که این امر منجر به التهاب بازار میوه در شب عید خواهد شد.
نظری گفت: سال گذشته امر تنظیم بازار میوه شب عید برای وزارت جهاد مشکلات زیادی به همراه داشت، بنابراین امسال سیاست وزارت جهاد این است که این موضوع را به بخش خصوصی واگذار کند. عضو کمیسیون کشاورزی مجلس ادامه داد: با توجه به آنکه ورود بخش خصوصی در امر تنظیم بازار میوه شب عید الزاماتی همچون سرمایه در گردش دارد، بعید است که در این امر ورود کنند. ضمن آنکه ورود در امر خرید و پیش‌خرید هم باید زودتر اتفاق می‌افتد.
او می‌گوید: اصل تنظیم بازار میوه شب عید باید به تشکل‌ها و بخش خصوصی واگذار شود چراکه تصدی‌گری و سیاستگذاری دولت منجر به برهم زدن بازار می‌شود. براین اساس در نشست دولت با بخش خصوصی الزامات لازم باید انجام شود .
نظری گفت: اگر بخش خصوصی در امر تنظیم بازار زودتر ورود می‌کرد، امکان خرید از تولیدکننده وجود داشت، اما امسال به سبب گذشت زمان، وزارت جهاد باید در این امر ورود کند و در سال‌های آتی دولت به تصدی‌گری پایان دهد و بخش خصوصی پای کار بیاید.
نقش بخش خصوصی در ذخیره‌سازی میوه
اسدالله کارگر رییس اتحادیه فروشندگان میوه و سبزی گفت: طی دو سال گذشته تاکید کرده‌ایم که دولت وارد بحث ذخیره‌سازی میوه شب عید نشود و بخش خصوصی بازار را تنظیم کند. بخش خصوصی همیشه نقش خوبی در این زمینه ایفا کرده است. از سال ۸۵ دولت هم در ذخیره‌سازی میوه پیشگام شده و انجام می‌دهد، اما یکی دو سالی است که تاکید کرده‌ایم دولت وارد این بحث نشود و بخش خصوصی بازار را تنظیم کند یعنی تنظیم بازار بنا بر عرضه و تقاضا انجام شود.
واگذاری نمایشی تنظیم بازار میوه شب عید به بخش خصوصی
مدیرعامل اتحادیه باغداران مازندران، از استان‌های اصلی تامین‌کننده میوه شب عید، در این خصوص اعلام کرد: خرید برای تامین میوه شب عید سال ۱۴۰۲، درحالی آغاز شده که دولت مطالبات باغداران برای خرید میوه شب عید از آنها در سال گذشته را پرداخت نکرده است. وی ادامه داد: عدم تسویه مطالبات باغداران در شرایطی است که تولید برای آنها در سال جاری همراه با افزایش هزینه قابل توجه بوده است.
محمدرضا شعبانی در خصوص اینکه آیا دولت برای جلوگیری از مشکلات سال گذشته کار خرید و ذخیره‌سازی میوه شب عید امسال را به بخش خصوصی واگذار کرده است، گفت: این واگذاری بیشتر نمایشی است چراکه هیچ چارچوبی برای آن تعریف نشده، ضمن اینکه در گذشته نیز بخش خصوصی بدون دخالت دولت اقدام به خرید و ذخیره‌سازی میوه شب عید می‌کرد و گاهی قیمت ما کمتر از دولت بود.
مدیرعامل اتحادیه باغداران مازندران بر این باور است که دولت باید همواره حمایت و نظارت خود بر بخش تولید را داشته باشد و با حرف‌هایی همچون واگذاری امور به بخش خصوصی، شانه از زیر بار مسوولیت خالی نکند.