آمارهای فروش غیر‌رسمی نمایشگاه کتاب چقدر واقعی است؟

سخنگوی نمایشگاه کتاب تهران هر روز بخشی از آمار فروش را به درگاه‌های غیررسمی و کارت به کارت مرتبط می‌‌کند اما این آمار چگونه احصا می‌شود؟ سخنگوی سی‌و‌پنجمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران هر روز در نشست خبری خود با اصحاب رسانه به آمار فروش در دو بخش فیزیکی و مجازی اشاره می‌کند،‌ بخشی از آمار فروش فیزیکی که علی رمضانی قائم‌مقام و سخنگوی نمایشگاه کتاب تهران در سخنان خود به آن اشاره می‌کند،‌ آمارهایی است که از طریق درگاه‌های رسمی به ثبت رسیده و برخی دیگر از طریق درگاه‌های غیررسمی و کارت به کارت بوده است. برای نمونه روز گذشته رمضانی در نشست خبری خود با اشاره به فروش ناشران گفت: تا شب گذشته ۲۷۹‌میلیارد تومان فروش را تجربه کردیم که ۱۹۴‌میلیارد تومان از طریق درگاه‌های رسمی و ۸۵‌میلیارد تومان از طریق درگاه‌های غیررسمی و کارت به کارت بوده است. وی ادامه داد: در بخش مجازی هم ۱۴۶‌میلیارد تومان فروش داشتیم که ۱۰۸‌میلیارد تومان سهم ناشران و ۳۸میلیارد تومان سهم کتابفروشان بود. در نتیجه مجموع فروش بخش حضوری و فیزیکی ۴۲۵میلیارد تومان بود، در حالی که سال گذشته کل میزان فروش نمایشگاه در هر دو بخش ۴۰۱‌میلیارد تومان بود. نسخه‌های بخش مجازی ۸۷۰‌هزار نسخه بود که در۴۷۵‌هزار بسته ساماندهی شده است.
در روزهای اخیر،‌ برخی ناشران حاضر در نمایشگاه کتاب نسبت به آمار درگاه‌های غیررسمی و کارت به کارت،‌ تشکیک وارد کرده و گفته‌اند که فروش ریالی و کارت به کارت چندان در نمایشگاه جایی نداشته است و مشخص نیست،‌ مسوولان این آمارها را از چه منابعی مطرح کرده‌اند. علی ‌رمضانی قائم‌مقام نمایشگاه درباره برآورد بخش غیر‌رسمی آمار فروش نمایشگاه سی و پنجم می‌گوید:‌ بیشترین آمار مربوط به کارتخوان‌های غیرمجاز است که در بخش‌های آموزشی و سپس کودک و نوجوان و بعد ناشران خارجی به وفور وجود دارد و هر روز هم بانک عامل گزارشی از تخلفات آنها ارائه می‌دهد. وی ادامه می‌دهد:‌ این پدیده در ناشران بزرگ و پرفروش این بخش‌ها بیشتر دیده می‌شود که طبعا فروش بیشتری هم از این طریق دارند. انگیزه‌های مختلفی از جمله تصورات نادرست در مورد مالیات یا دیگر موارد باعث این رفتار می‌شود (کارتخوان‌های غیر‌مجاز اغلب متصل به حساب کارمندان انتشاراتی‌هاست نه خود ناشر). رمضانی با بیان این مطلب که تعداد کارتخوان‌های غیر‌مجاز بیش از سال‌های گذشته شده است‌، ادامه می‌دهد: رتبه بعدی از آن کارت به کارت و در آخر پول نقد است. برخی غرفه‌ها چندین شماره کارت در غرفه نصب کرده‌اند. وی درباره برخورد با این غرفه‌ها نیز می‌گوید:‌ ناظران نمایشگاه تلاش می‌کنند مستمرا جلوی این موارد را بگیرند ولی باز هم مواردی مشاهده شده است،‌ حتی در بخی موارد پرونده ناشر به هیات رسیدگی به تخلفات رفته است. استفاده از این روش‌ها در روزهای اول که شبکه و دستگاه‌ها کاملا مستقر نشده و روزهای شلوغ که نظارت سخت‌تر می‌شود بیشتر است. سخنگوی نمایشگاه کتاب تهران اضافه می‌کند:‌ در دوره‌های گذشته (حتی در دوره‌های قبل از کرونا) ۳۰‌درصد به فروش رسمی با عنوان غیررسمی و کارت به کارت و نقدی اضافه می‌شده است. البته شاید به صراحت و تفکیک اعلام نمی‌کرده‌اند اما در این دوره و دو دوره گذشته به تفکیک و دقت اعلام شده. البته با توجه به افزایش تعداد و مسائل نوپدید مثل مقابله‌های مالیاتی قدری بیش از ۳۰‌درصد فروش رسمی بخش حضوری در نظر گرفته شده است.