آمریکا، ایران را در مدار همکاری حفظ می‌کند

نادر کریمی‌جونی- با نزدیک شدن به پایان عمر کاری دولت تدبیر و امید، امیدها برای آنکه در روزهای آینده ظریف و همکارانش اوضاع را تغییر دهند و توافقی برای بازگشت عملی همه طرف‌ها به برجام حاصل شود، رنگ می‌بازد. در عین حال مذاکرات وین ادامه دارد و دیپلمات‌ها همچنان در مورد شرایط بازگشت و اجرای برجام رایزنی و تبادل‌نظر می‌کنند اما گویا در وین هم کسی منتظر وقوع تحول مهمی نیست و رسانه‌ها که در شروع مذاکرات، شبانه‌روز در هتل محل مذاکرات و اطراف آن مستقر بودند و حتی اخم‌ها و لبخندهای مذاکره‌کنندگان را هم منعکس می‌کردند، اکنون از مذاکره‌کنندگان فاصله گرفته‌اند و کمتر نگاه‌ها به سوی وین معطوف شده است.
اخباری هم که این روزها از زبان دیپلمات‌ها شنیده می‌شود، چندان شوق‌برانگیز و امیدوارکننده نیست چراکه هیچ یک از این خبرها نکته جدیدی ندارد و از تحولی- هر چند کوچک- حکایت نمی‌کند. از این بابت حتی مذاکره‌کنندگان و دیپلمات‌ها هم ترجیح می‌دهند کمتر سخن بگویند چون چیزی برای گفتن وجود ندارد.
حتی این نظر که بهتر است توافق میان ایران و اروپا- آمریکا، در دوران کاری همین دولت روحانی حاصل شود و به دولت بعدی موکول نشود، هم باعث تسریع فعالیت‌ها و حصول توافق نشد. برخی مقامات ایرانی و خارجی به‌طور غیررسمی می‌گفتند بهتر است در همین دولت فعلی ایران توافق حاصل شود و مذاکرات و دستیابی به توافق فی‌مابین اروپا- آمریکا و ایران به دولت سیدابراهیم رییسی موکول نشود چراکه دولت بعدی ایران احتمالا موضعی متصلب و سخت‌گیرانه خواهد داشت و به همین دلیل شانس رسیدن به توافق در دولت آینده ایران کمتر است اما این هشدار باعث شتاب مذاکرات و عجله برای حصول توافق در مذاکرات وین نشد چراکه اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها معتقدند که تصمیم‌گیری نهایی در موضوع توافق هسته‌ای بر عهده رهبری است و چندان تفاوتی نمی‌کند که چه کسی در تهران بر صندلی ریاست‌جمهوری تکیه زده باشد؛ از این بابت توصیه‌هایی که روزنامه‌نگاران و چهره‌های سیاسی برای تسریع در به ثمر رسیدن مذاکرات وین می‌کردند، هیچ کدام منشأ اثر نشد. دیپلمات‌های تهران نیز اگرچه برای رسیدن به نتیجه عجله داشتند و حسن روحانی به دفعات مختلف، آمریکایی‌ها را به بازگشت به برجام، برداشتن تحریم‌ها و نشستن بر سر میز مذاکره فراخواند، اما وقت‌گذرانی و تعلل آمریکایی‌ها، رفته‌رفته روحانی، ظریف و همکارانشان را هم مایوس کرد؛ چنان که در حال حاضر مقامات ارشد دولت کمتر در مورد بازگشت به برجام و رفع تحریم‌ها سخن می‌گویند.
البته شهروندان ایرانی هم دیگر با ذوق از پایان تحریم‌ها سخن نمی‌گویند؛ در اوایل به قدرت رسیدن بایدن، پایان تحریم‌ها و ایجاد رابطه با ایالات متحده آمریکا به‌طور گسترده‌ای در محافل اجتماعی ایران به بحث گذاشته می‌شد و همه درباره آن سخن می‌گفتند اما دولت بایدن نه فقط اولویت‌هایی دیگر داشت بلکه تصور می‌کرد حفظ تحریم‌های وضع شده از سوی ترامپ علیه ایران، به‌طور عمومی کارساز و مناسب است به همین دلیل دولت بایدن نه فقط تحریم‌های اقتصادی و موثر را حفظ کرد بلکه نشان داد که بر شدت سخت‌گیری‌ها می‌تواند بیفزاید؛ از این بابت، شهروندان ایرانی بسیار زودتر از دولتمردان‌شان از اقدام مثبت دموکرات‌های آمریکا و تاثیر امیدوارکننده این اقدام مثبت احتمالی، مایوس شدند. ایرانیان دریافتند که قرار نیست اوضاع تغییر کند و باید همان روالی که در زمان ترامپ برای زندگی خویش انتخاب کرده بودند را در زمان بایدن نیز ادامه دهند.
این یاس و خو گرفتن به وضعیت فعلی، در بازارهای مالی و بورس نیز به چشم می‌خورد و اگرچه در ابتدای به روی کار آمدن بایدن هم قیمت دلار سقوط کرد و هم سهام و شاخص‌های بورس با سبزپوشی به وضعیت جدید لبخند زدند اما این امر دیری نپایید و اکنون قیمت‌ها چه در بازار پول و ارز و چه در بازار سرمایه به ثبات رسیده است. هر چند که این ثبات با نوسان‌های کوچکی همراه است. در این میان ایالات‌متحده نیز هنوز تصمیم قاطعی برای بازگشت به برجام نگرفته است؛ فشار متحدان واشنگتن مانند اعراب و اسراییل به بایدن و همکارانش آنچنان است که آنها تاکنون نتوانسته‌اند به طور قاطع بر ملاحظات پیش‌رو فایق بیایند و برنامه لغو تحریم‌ها و اجرای تعهدات واشنگتن را اعلام و عملی کنند. البته ایالات‌متحده نمی‌خواهد مانند دولت ترامپ، مرگ برجام و توافق هسته‌ای را اعلام کند و از این رو با دادن امتیازهایی به تهران می‌خواهد همگان و از جمله مقامات تهران را در مدار همکاری نگه دارد تا در موقعیتی احتمالی، قدم‌هایی بلندتر بردارد.