آموزش رانتی

گروه جامعه- با وجود کاهش چشمگیر داوطلبان کنکور کارشناسی  ارشد، هیچ تغییری در ظرفیت های اعلام شده در دفترچه شماره ۲ سازمان سنجش ایجاد نشد ه و مقرر شده بود دانشگاه های سراسری و آزاد طبق ظرفیت های پیشین خود دانشجو جذب کنند اما حالا آن طور که معترضان به نتایج اعلام کرده‌اند محل قبولی و رتبه های دانشجویان با مشابه آن در سال های پیشین تفاوت شایان توجهی دارد، تا آنجا که حتی متقاضیان سهمیه دار هم از محل قبولی خود متعجب شده اند! یکی از داوطلبان در  این  باره می گوید: امسال قبولی ها، نسبت به رتبه، اختلاف زیادی با وضعیت سال های گذشته داشته و کاهش یافته است.
مساله دیگر این است که تعدادی از داوطلبان، محل های درجه پایین تری نسبت به رتبه های بدتر از خود کسب کرده اند. این یعنی یک جای کار می لنگد و اشتباهی رخ داده است، در حالی  که ۲۳خرداد امسال، رییس سازمان سنجش کشور در بازدید از جلسه برگزاری کنکور، از پذیرش ۳۵۰ هزار داوطلب در آزمون کارشناسی ارشد دانشگاه های امسال خبر داده و گفته بود: حدود ۱۶۰ هزار نفر در آزمون کارشناسی ارشد سال ۹۸ پذیرش خواهند شد که با احتساب استعدادهای درخشان، این آمار به حدود ۱۹۰ هزار داوطلب می رسد.
اینها در حالی است که در بخش دیگری از نامه  معترضان به نتایج کنکور کارشناسی  ارشد ۹۸ آمده است: «ما دانشجویان از مسوولان امر، از رییس و اعضای کمیسیون آموزش و تمامی نمایندگان منتخب مردم در مجلس شورای اسلامی، نهاد محترم ریاست‌جمهوری، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دیوان عدالت اداری و بازرسی کل کشور درخواست می کنیم قانون طوری اصلاح شود که حقوق داوطلبان سهمیه آزاد تضییع نشود و تمام سهمیه ها به صورت مازاد بر ظرفیت های موجود در دفترچه انتخاب رشته همانند سال های قبل اعمال شود، همچنین زمان ثبت نام دانشگاه ها نیز به تعویق بیفتد زیرا با توجه به هم پوشانی تعطیلات تابستانی مجلس و زمان اعلام نتایج در دهه محرم، روند رسیدگی به اعتراض ها خیلی کند شده و بین اعلام نتایج تا ثبت نام در دانشگاه زمان کوتاهی در نظر گرفته شده است.»
تاریخچه اعمال سهمیه
تاریخچه اعمال سهمیه‌بندی در پذیرش دانشجو برای رفع محرومیت‌ها به سال‌های دور برمی‌گردد. به عنوان نمونه در سال ۱۳۴۸ دانشگاه‌های شهرستان‌ها تا حدود ۵۰ درصد از دانشجویان خود را از بین داوطلبان محلی انتخاب می‌کردند. در سال ۱۳۶۱ داوطلبان به سه گروه کلی داوطلبان آزاد، داوطلبان منطقه‌ای و داوطلبان نهادها تقسیم می‌شدند. داوطلبان آزاد شامل کسانی می‌شد که دیپلم خود را از استان تهران یا یکی از شهرهای تبریز، ارومیه، رشت، ساری، مشهد، کرمان، زنجان، سمنان، یزد، اراک، اصفهان، کرمانشاه، همدان و شیراز اخذ کرده بودند.
داوطلبان منطقه‌ای نیز شامل افرادی که جزو منطقه آزاد نبودند می‌شد البته این داوطلبان درصورت تمایل می‌توانستند از سهمیه آزاد استفاده کنند. سهمیه هر یک از این گروه‌ها حدودا معادل یک‌سوم کل ظرفیت دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی بود. بخش‌های کشور از سال ۱۳۶۳ به پنج منطقه در قالب سهمیه مناطق تقسیم‌بندی شده (با وقوع جنگ تحمیلی و تبعات ناشی از آن، سهمیه‌هایی مانند خانواده شهدا، رزمندگان و شاهد (فرزندان شهدا) نیز اضافه شد) و این روند تا سال ۱۳۶۷ ادامه داشت و از سال ۱۳۶۸ به بعد، سهمیه مناطق به سه منطقه کاهش یافت.در حال حاضر با توجه به مصوبه مجلس شورای اسلامی در خصوص ارائه قانون جامع خدمت‌رسانی به ایثارگران، تغییراتی در نحوه سهمیه‌بندی داوطلبان آزمون سراسری شکل گرفته است. براساس مصوبات مراجع ذی‌صلاح، هر یک از داوطلبان در آزمون سراسری دارای سهمیه مشخصی هسـتند. این سهمیه براساس اطلاعاتی که داوطلبان در فرم تقاضانامه ثبت‌نامی تکمیل کرده‌اند، در کارنامـه اولیه آنان درج خواهد شد.میزان ظرفیت اختصاص‌یافته به سهمیه‌ها براساس نسبت شرکت‌کنندگان سهمیه‌بندی مناطق است. این سهمیه شامل سهمیه مناطق (منطقه یک، دو و سه) خانواده شهدا، ایثارگران و رزمندگان است و تعداد و درصد حاضران در جلسه آزمون هر یک از سهمیه‌ها در هر گروه هر سال در جدول‌های دفترچه آزمون همان سال مورد بررسی قرار می‌گیرد.
نگرانی‌هایی بر پایه آینده
یکی از داوطلبان کنکور کارشناسی ارشد سال جاری درباره مشکلات پیرامون عدم قبولی در این آزمون به «جهان‌صنعت» می‌گوید: قبول نشدن در این آزمون یک عدم موفقیت جدی در طول زندگی من بود. برنامه‌ریزی ویژه‌ای برای قبولی در آزمون انجام داده بودم در نهایت اما همه برنامه‌هایم نقش بر آب شد. نه تنها در آزمون قبول نشدم بلکه این ماجرا باعث شد تصور کنم افرادی که به دانشگاه وارد می‌شوند نه تنها براساس علم، دانش و توانمندی‌هایشان به دانشگاه وارد نشده‌اند بلکه باعث می‌شوند سطح علمی جامعه نیز به طور جدی کاهش پیدا کند.
سهمیه مناطق، ایثارگران و رزمندگان
در تقسیمات کشوری که توسط وزارت کشور تعیین شده است، کشور دارای استان، شهر‌، بخش و زیـربخش یا دهستان است. داوطلبان باید توجه داشته باشند که بخش محل تحصـیل سه سال آخر متوسطه برای داوطلبان نظام قدیم و بخش اخذ مدرک پیش‌دانشگاهی و دو سال آخر متوسطه برای داوطلبان نظـام ترمـی واحدی یا سالی – واحدی در اختصاص سهمیه نهایی آنان تعیین‌کننده است.ناصر رمضانی، استاد دانشگاه در این باره به «جهان‌صنعت» می‌گوید: با توجه به تصویب قانون جامع خدمات‌رسانی به ایثارگران، گزینش داوطلبان واجد شرایط براساس این قانون انجام می‌شود. همسر و فرزندان شهدا، آزادگان و همسر و فرزندان آنان، جانبازان، همسر و فرزندان جانبازان با جانبازی ۲۵ درصد به بالا، جزو سهمیه ایثارگران محسوب می‌شوند و تابع ضـوابط مربوط بـه سهمیه ایثارگران هستند. ظرفیت اختصاصی برای این دسته از داوطلبان ۲۰ درصد از ظرفیت هر کدرشـته محـل است و حدنصاب نمره این داوطلبان ۸۰ درصد نمره گزینش آزاد برای تمامی رشته‌های تحت پوشـش وزارت بهداشت در رشته‌هایی که در دانشگاه‌های علوم پزشکی ارائه می‌شوند و ۷۰ درصد نمره گزینش آزاد برای سایر رشته‌هاست.رمضانی در ادامه می‌گوید: اما سهمیه مهم دیگر در پذیرش دانشجو‌ها مربوط به سهمیه رزمندگان با حداقل شش ماه حضور در جبهه است. این افراد جزو سهمیه رزمندگان محسوب می‌شوند و تابع ضوابط مربوط به سهمیه رزمندگان هستند. حدنصاب نمره برای این داوطلبان ۷۵ درصد نمره گزینش آزاد در رشته محل مورد نظر است. از دیگر سو سهمیه شهدا نیز شامل پدر، مادر، خواهر و برادر شهید جزو سهمیه خانواده شهداست و تابع ضـوابط مربوط به سهمیه خانواده شهدا هستند. با توجه به اجرای قانون جامع خدمت‌رسانی به ایثارگران، مصوب مجلس شورای اسـلامی، از آزمون سراسری سال ۱۳۹۳ سهمیه شاهد به سهمیه ایثارگران تغییر کرده است.این استاد دانشگاه در ادامه افزود: داوطلبان مشمول سهمیه رزمندگان سپاه پاسداران و وزارت جهاد کشاورزی از سـال ۱۳۶۸ به بعد و داوطلبان مشمول سهمیه‌های رزمندگان و ایثارگران بنیاد شهید و امور ایثارگران از سال ۱۳۷۶ به بعد، فقط یکبار می‌توانند با استفاده از سهمیه مربوط در رشته‌های تحصیلی دوره روزانه پذیرفته شوند. این داوطلبان مجاز به استفاده مجدد از سهمیه نیستند. در نهایت نیز باید به گزینش آزاد توجه کرد. در کلیه کد رشته محل‌ها، انتخاب‌کنندگان بدون توجه به سهمیه و گزینش بـومی، صرفا براساس نمره مرتب شده و نمره آخرین نفر پذیرفته شده هر کد رشته محل که صرفا براساس ظرفیت آن کد رشته محل تعیین می‌شود، نمره گزینش آزاد نامیده می‌شود.همه داوطلبان مشمول سهمیه ایثارگر و رزمنده، فقط یک بار می‌توانند با استفاده از سـهمیه مـورد نظر در رشته‌های تحصیلی دوره روزانه آزمون سراسری پذیرفته شوند (برای داوطلبان ایثارگر از سال ۷۶ به بعد و رزمنده از سال ۶۸ به بعد) و حتی در صورتی که در رشته قبولی ثبت نام کرده یا نکرده باشند، حق استفاده مجدد از سهمیه مذکور را در آزمون سراسری نخواهند داشت. همچنین این دسته از داوطلبان، در صـورت پذیرفته شدن (سال ۱۳۸۷ و قبل آن) در دوره‌هایی به غیر از دوره روزانه (شبانه، پیام نور، غیرانتفـاعی، نیمه‌حضوری و مجازی) در صورت انصراف از رشته قبولی می‌تواننـد مجدداً فقـط یـک بار دیگـر در آزمـون سراسری از سهمیه استفاده کنند.
۴۰ درصد ظرفیت هر یک از کد رشته‌های دوره روزانه ۹ استان محروم شامل استان‌های (ایـلام، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، سیستان و بلوچستان، کردستان، کرمانشاه، کهکیلویـه و بویراحمـد، لرسـتان، هرمزگان) به داوطلبان بومی خود این استان‌ها اختصاص دارد. براساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی و به منظور تامین نیروی متخصـص اسـتان‌های ایـلام، بوشهر، چهارمحال‌وبختیاری، سیستان و بلوچستان،کردستان، کرمانشاه، کهگیلویه‌‌وبویراحمـد، لرسـتان و هرمزگان در رشته‌های مورد نیاز برحسب نظر استانداری‌های این استان‌ها و بـه تعـداد ۵۰۰ نفر به نسبت شانس قبولی هر یک از استان‌ها در دانشگاه‌ها تقسیم می‌شوند.
آسیب‌های بی‌توجهی به آموزش عالی
به طور کلی، دانایی موتور اصلی رشد و ایجاد ثروت در دنیای امروز است و بیش از عوامل سنتی، نظیر کار و سرمایه، در توسعه ملی نقش دارد. تنها در صورت درونی شدن علم، فناوری و مجموعه‌ای از دانایی‌هاست که می‌توان به جایگاه مناسبی در صحنه بین‌المللی دست یافت و قدرت رقابت را برای ورود به بازارهای جدید افزایش داد. در کشورهای در حال توسعه که نهادهای علمی زیادی خارج از دانشگاه وجود ندارد، دانشگاه مهم‌ترین محور علمی و عملا مهم‌ترین پایگاه رشد علم است. همچنین دانشگاه‌ها اصلی‌ترین موسساتی هستند که در نیروی کار، ظرفیت سرمـایه دانش ایجـاد می‌کنند، می‌توانند اقتصاد دانش پایه را حمایت کنند و در زمینه زایش دانش نو و انتقال تکنولوژی فعالیت کنند. جوامع به‌گونه‌ا‌ی تغییر شکل داده‌اند که دانش‌ها به سرعت گسترش یافته و به عنوان موتوری برای توسعه عمل می‌کنند. بنابراین موسسات آموزش عالی نقش مهمی در توسعه و تقسیم معلومات دارند.
اغلب اقتصاددانان معتقدند آموزش و مهارت شرط لازم برای نیل به رشد اقتصادی است. سرمایه‌گذاری در آموزش عالی از یک سو قدرت تولید نیروی کار را افزایش می‌دهد و از سوی دیگر و به دنبال آن، بهره‌وری ماشین‌آلات را افزایش می‌دهد. هزینه کردن برای دانشگاه‌ها تنها به منظور کسب مدرک نیست بلکه آموزش عالی پایه اصلی اقتصاد است.کشورهای در حال توسعه به افراد متخصص و با آموزش سطح بالا نیاز دارند تا بتوانند خود را با شرایط اقتصاد مبتنی بر دانش وفق دهند. بدون افزایش کیفیت و کمیت آموزش عالی، به سختی می‌توان احتمال داد که کشورهای فقیر و در حال توسعه جهان از میدان پررقابت شرایط جدید جهانی سربلند بیرون آیند. همچنین برای آنان دشوار خواهد بود تا از مزایا و منافع جهانی شدن دانش بهره جویند. همه این استدلال‌ها یک پیام روشن دارد؛ ضرورت گسترش آموزش عالی.