آچار فرانسه کار

زکیه حسین‌پور*- آچار فرانسه کار شما چیست؟ چه چیزی باعث می‌شود در شرایط بد، به داد شما برسد و پیچی از پیچش حال و هوای روانی شما را باز کند؟
بگذارید این‌گونه شروع کنم اگر به سال‌های کاری گذشته خود فکر کنیم، حداقل یک فرد با شرایط زیر در ذهن‌مان تداعی می‌شود؛ فردی که شرایط دشوار و ناراحت‌کننده‌ای در کار دارد اما به خوبی می‌تواند استرس و ناراحتی حاصل از آن را مدیریت و کنترل کند یا همیشه برایمان جای سوال است که چرا این فرد کمتر از دیگران تحت تاثیر شرایط دشوار قرار می‌گیرد؟ چه چیزی از سلامت جسمی و روحی او مانند سپری در برابر مشکلات، دفاع می‌کند؟
این افراد به نظر می‌رسد دارای آچار فرانسه کاری هستند. اصطلاح آچار فرانسه را وقتی به کار می‌بریم که فرد همه فن حریف باشد و از پس هر چیزی برآید. در این متن منظورمان، حالتی است که فرد می‌تواند با هر شرایطی رو‌به‌رو شود و کمتر دچار ضربه شود. هر فرد در مواجهه با شرایط چالش‌زا و دشوار بر اساس میزان سرمایه روانی خود پاسخ کارآمد یا ناکارآمد می‌دهد. هر چه سطح سرمایه روانی یک فرد بیشتر باشد، امکانات و شرایط او برای رشد، شکوفایی و غلبه بر چالش‌ها (مثل کرونا) بیشتر خواهد بود.
آچار فرانسه کار شما همان سرمایه‌های روانشناختی است که داشتن آن در سطح بالا باعث می‌شود شما به سلاحی مجهز شوید که هم به بعد فردی خود و هم به بعد سازمان‌تان کمک کند.
سرمایه روانشناختی مفهوم جدیدی است که ریشه در ادبیات روانشناسی مثبت‌گرا دارد ولی ابتدا توسط محققان و اندیشمندان رفتار سازمانی برای مدیریت اثربخش عملکرد کارکنان و بهره‌وری سازمان‌ها مطرح شد و پس از آن به دلیل اهمیت فوق‌العاده آن و محدود نبودن به قلمرو کاری، توجه محققان را در سایر زمینه‌ها نیز تحت تاثیر قرار داد.
سرمایه روانشناختی یک حالت توسعه‌ای مثبت روانشناختی با چهار مشخصه عمده است:
۱- خودکارآمدی: یعنی متعهد شدن و انجام تلاش لازم برای موفقیت در کارها و وظایف چالش‌برانگیز
۲- خوش‌بینی:‌ داشتن استناد مثبت درباره موفقیت‌های حال و آینده
۳- امیدواری: پایداری در راه هدف و در صورت لزوم تغییر مسیر رسیدن به هدف برای دستیابی به موفقیت
۴- انعطاف‌‌پذیری: پایداری هنگام مواجهه با سختی‌ها و مشکلات برای دستیابی به موفقیت
این چهار مولفه می‌توانند به سطح سلامت روانی افراد کمک کرده و در نهایت به بهره‌وری سازمانی آنها نیز کمک کنند. مولفه‌های سرمایه روانشناختی در کنار یکدیگر هم‌افزایی می‌کنند و زمانی که این چهار مولفه در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند نسبت به زمانی که هر یک به طور مجزا مورد توجه قرار می‌گیرند تاثیر بیشتری بر عملکرد، رضایت شغلی، کاهش استرس شغلی، کیفیت زندگی کاری و تعهد است. اهمیت سرمایه روانشناختی در زمان‌های بحران و پراسترس بیشتر از شرایط عادی احساس می‌شود. اگر کارمندان سازمان بتوانند سرمایه روانشناختی خود را تقویت کنند، بهتر می‌توانند در سازمان به خصوص در شرایط بحران تصمیم‌گیری کنند، خلاقیت به خرج دهند و… . از آنجا که ناخواسته در شرایط بحرانی و سخت کرونا قرار گرفته‌ایم، اعضای سازمان در یک وحشت همه‌جانبه و فراگیر قرار گرفته‌اند.
این استرس و نگرانی‌های فزاینده‌ای که حاصل قرارگیری در چنین شرایطی است باعث شده تا به بهره‌وری و عملکرد سازمان‌ها خدشه وارد شود. شاید نتایج حاصل از این شرایط روانی را هنوز به طور کامل درک یا نتایج آن را در سازمان مشاهده نکرده باشیم اما باید به شرایط پس از کرونا نیز بیندیشیم. کارمندانی که سراسر استرس و نگرانی و دچار حالت‌های روانشناختی منفی هستند و از طرفی نمی‌دانیم این شرایط تا چه زمانی ادامه ‌دارد.آچار فرانسه کاری یا همان سرمایه روانشناختی‌مان، صفت پایدار یا شبه‌صفت مانند ویژگی‌های شخصیتی نیست بلکه حالتی است که می‌تواند در افراد با آموزش،‌ رشد و افزایش پیدا کند. حضور روانشناسان و گرفتن تست سرمایه‌های روانشناختی و وضعیت فعلی کارکنان را ارزیابی کردن و سپس آموزش‌های مرتبط با هر کدام از این ابعاد، می‌تواند به افزایش ابعاد سرمایه روانشناختی کارکنان در سازمان کمک کند.
*روانشناس صنعتی و سازمانی
hoseinpoorzakiyeh@gmail.com