آیا می‌توان یارانه‌ها را حذف کرد

علی دینی ترکمانی
بحث هدفمندتر کردن یارانه‌های نقدی و حذف ۱۰ میلیون نفر در حال عملیاتی شدن است. راهکاری که دولت در پیش گرفته، درخواست کتبی از خانوارهای شناسایی شده برای خروج از لیست ۷۰ میلیونی است. این روش در اصل‌ همان روش موسوم به خوداظهاری است که انتظار می‌رود خانوارهای مرفه عدم تمایل خود را برای دریافت یارانه نقدی اظهار کنند. در اینجا دو مشکل وجود دارد؛ اول اینکه ممکن است برخی از این خانوارها روش به‌کار رفته برای شناسایی آنها به عنوان افراد غیر‌مستحق برای دریافت یارانه نقدی را قبول نداشته باشند که در این صورت همان چالش‌هایی که در مورد روش «خوشه‌بندی» پیش آمد دوباره تکرار خواهد شد ولو اینکه در سطح پایین‌تری باشد، دوم اینکه‌ ممکن است چنین خانوارهایی یارانه نقدی را به عنوان همان پول نفت در نظر بگیرند که حق طبیعی و قانونی‌شان است ‌بنابراین تمایلی به انصراف از دریافت آن نداشته باشند. به گمان من در اینجا راهکار ساده‌تری وجود دارد که نه با مشکل شناسایی چنین خانوارهایی مواجه می‌شود و نه احتمالا با پاسخ منفی درصد قابل توجهی از آنان به درخواست مکتوب دولت برای انصراف. این راهکار عبارت است از اختصاص بخشی از یارانه نقدی به خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد. این خانوارها‌ با وجود نکاتی که می‌تواند در این‌باره وجود داشته باشد‌ از دیرباز تحت پوشش این نهاد قرار دارند و در زمره محروم‌ترین و فقیرترین خانوارهای جامعه هستند. در این ارتباط می‌توان سرانه یارانه پرداختی را برای مثال به میزان پنج هزار تومان کاهش داد و آن را به خانوارهای یادشده پرداخت کرد. کافی است بندی در سامانه اطلاعاتی یارانه‌ها اضافه شود تا چنین خانوارهای با درج کد شناسایی خود در آن تحت پوشش کمیته بودن خود را اعلام کنند. به این صورت انتظار می‌رود که یارانه دریافتی آنان به طور سرانه تا ۳۰ هزار تومان افزایش یابد. با فرض اینکه جمعیت چنین خانوارهایی در مجموع ۱۰ میلیون نفر است و با فرض اینکه از حدود ۷۰ میلیون نفر یارانه‌بگیر فعلی ۶۰ میلیون نفر خارج از این جمعیت است، با کاهش سرانه یارانه دریافتی این افراد به میزان تنها پنج هزار تومان، ۳۰۰ میلیارد تومان در ماه از این طریق به دست می‌آید که تقسیم بر ۱۰ میلیون نفر تحت پوشش کمیته امداد می‌شود، ۳۰ هزار تومان. خلاصه اینکه‌ بدون پیش کشیدن حذف برخی از خانوارها و افتادن در دام مشکلات مربوط به شناسایی خانوارهای غیرمستحق که می‌تواند موجب بروز نارضایتی اجتماعی شود، می‌توان به راحتی با این سازوکار ساده یارانه نقدی را هدفمندتر کرد و شدت فقر در جامعه را تا حد زیادی کاهش داد. حسن این راهکار در این است که ضمن به نتیجه رسیدن، مقبولیت اجتماعی آن بالاست و همه می‌دانند که مبلغ کاسته شده از یارانه نقدی به فقیرترین خانوارها تعلق می‌گیرد.
* عضو هیات علمی موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی