آیا نمی‌توان به کامروایی دزدان پایان داد؟

نادر کریمی‌جونی- فرض کنید دزدی به خانه شما آمده و شب‌هنگام شما به او حمله کرده‌اید تا او را دستگیر کنید؛ در یک نمونه واقعی که چند سال پیش در تهران اتفاق افتاد و نگارنده در جریان آن قرار گرفت، صاحب‌خانه هنگام تعقیب دزد، برای جلوگیری از فرار وی، او را هل داد و آقای دزد زمین خورد و دستش شکست. تا این جای کار یک ناظر بیرونی لابد در دل به شجاعت صاحب‌خانه آفرین می‌گوید و او را می‌ستاید.
اما داستان در همین نقطه پایان نمی‌پذیرد چرا که آقای دزد از صاحب‌خانه شکایت کرد و صاحب‌خانه ساده‌دل هم هل دادن را در محضر دادگاه قبول کرد و دادگاه صاحب‌خانه را به پرداخت دیه محکوم کرد. یعنی آقای دزد اگر نتوانست از خانه چیزی بدزدد، به کمک قانون و مباشرت دادگاه، توانست پولی به جیب بزند.
اخیرا تصاویری از حمله یک سربازوظیفه به یک کیف‌قاپ منتشر شده است؛ در این تصاویر نشان داده می‌شود که کیف‌قاپ در روز روشن به زنی حمله و قصد گرفتن کیف او را می‌کند. در همین حال سربازی فرامی‌رسد و نه فقط با خودروی خویش به کیف‌قاپ می‌زند و او رانقش زمین می‌کند، بلکه از خودرو پیاده می‌شود و به دفاع از خانم مورد حمله قرار گرفته، با دزد درگیر می‌شود.
روشن است که چون توانایی سرباز جوان از دزد بیشتر است، نه فقط دزدی رخ نمی‌دهد بلکه آقای دزد کتک مفصلی از سرباز قهرمان نوش‌جان می‌کند و سرانجام دستگیر می‌شود. حال خبر رسیده است که آقای دزد از سرباز مذکور شکایت کرده و او را به دادگاه کشانده است. به طور غیررسمی هم گفته می‌شود که احتمال پیروزی آقای دزد در گرفتن دیه از سرباز وجود دارد.
چندی پیش هم که این موضوع با یک مقام پلیس استان تهران در میان گذاشته شد، وی هم از جهاتی به شهروندان توصیه کرد که برای حفظ جان و سلامتی خویش با دزدها درگیر نشوند و هم توصیه کرد که در مواجهه و مقابله با دزدها از قانون و اقدامات قانونی، پا را فراتر نگذارند تا در صورت رجوع به مراجع قضایی با مشکل مواجه نشوند.
احتمالا منظور رییس‌پلیس پیشگیری استان تهران از رجوع به مراجع قضایی، شکایت دزدان از آسیب‌دیدگان است. زیرا در نمونه‌های متعدد مواردی وجود دارد که فرد در معرض آسیب، به دفاع از خود برخاسته و یا برای دستگیری دزد اقدام کرده که دزد با هر دلیل و با هر انگیزه، شکایتی علیه آسیب‌دیده مطرح کرده است که سبب محکومیت آسیب‌دیده شده و آقای دزد، درآمدی که نتوانسته از طریق زور به دست آورد را از طریق و با کمک قانون به چنگ آورده است. آیا چنین رویدادی، تلخ و در عین حال طنز نیست؟
از منظر عدالت اسلامی و ضوابط دادگاهی، پرهیز از دریافت و یا ثبت شکایت هیچ‌کس و حتی دزدان، مجاز نیست و رییس دادگاه به لحاظ قانونی نمی‌تواند از دریافت شکایت خودداری کند. علاوه بر این از آنجا که دزدان تجربه‌های متفاوت و زیادی در فرار از قانون، به گردن دیگران انداختن اتهام و جرم، سوءاستفاده از دادگاه و قانون دارند و در این‌باره از تجربه‌های دیگر همکاران خود و خلافکاران استفاده کرده‌اند، به راحتی می‌توانند برای مال‌باخته، آسیب‌دیده و شهروندان مورد حمله واقع شده، مشکل ایجاد کنند. اما شهروندان و افرادی که مورد هجوم و آزار دزدان واقع شده‌اند، چه تجربه یا اطلاعی در این‌باره دارند؟ روشن است که شهروندان بدون آگاهی و از روی ساده‌دلی و صداقت حرف‌هایی می‌زنند که دزدان می‌توانند از همان حرف‌ها، علیه مال‌باخته و آسیب‌دیده استفاده کنند.