ابزارهای کنترلی در شرایط غیرعادی چیست؟

صدای بورس – رضا کیانی، مدیر تحقیق و توسعه شرکت بورس تهران به بررسی بهترین استراتژی برای بازار سرمایه ایران در شرایط غیرعادی (هیجانات مثبت و منفی) و اینکه تغییرات مکرر دامنه نوسان راهکار خوبی است
یا خیر، پرداخت.
شما چه ابزاری را برای جلوگیری از نوسانات بازار در حال حاضر موثر می‌دانید؟
برای جلوگیری از نوسان‌ها می‌توان از ساز‌وکارهای مختلفی استفاده کرد؛ از جمله این ساز‌وکارها، ریزساختارهای کنترلی برای مدیریت نوسان است. به‌طور کلی دو نوع ریزساختار کنترلی داریم؛ یکی از آنها کنترل دامنه نوسان قیمت است که با شدید شدن دامنه نوسان مقابله می‌کند. ضمن اینکه دامنه نوسان در بورس ایران به ‌صورت ایستا و استاتیک است اما در بعضی کشورها این دامنه به صورت متغیر بین پویا و ایستا و در بعضی دیگر به صورت صرفا پویاست. در هر کشوری بنا به شرایط اقتصادی، ریسک موجود در بازار همان کشور و شرایط گوناگون سیاسی و اقتصادی این دامنه نوسان به صورت متفاوتی تعیین می‌شود. بازار سرمایه ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست.
و ریزساختار دوم؟
دومی که صرفا به شرکت بورس تهران اختصاص دارد، حجم مبناست که سال ‌۸۲ در زمان ریاست عبده‌تبریزی توسط او ابداع شد و در آن زمان دامنه نوسان افزایش پیدا کرد. البته در دوره ریاست میرمطهری این دامنه بسیار محدود شده بود که با افزایش این دامنه شاخص در مدت بسیار کمی رشد زیادی کرد و در ادامه این دامنه به مدت کوتاهی محدود شد تا ریاست عبده‌تبریزی که حجم مبنا اضافه و در آن زمان به عنوان ضریبی از تعداد سهام‌ منتشر شده هر نماد تعریف شد.
همانطور که می‌دانید این ضریب ۸ در ۱۰۰۰۰ بود و این عدد ضرب در تعداد سهام منتشر شده هر شرکت اطلاعاتی را در اختیار ناظر سازمان قرار می‌داد که اگر شرکت مورد نظر به آن حجم مبنا در طول روز می‌رسید می‌توانست از حداکثر دامنه نوسان در آن زمان استفاده کند.
این حجم برای سقف در حجم مبنا، با توجه به شرایط بازار کم نیست؟
رقم سقف حجم مبنا در سال ۱۳۹۷ و ضریب آن نیز در سال ۱۳۹۳ به ‌تصویب رسیده است. این محدودیت‌ها عامل کم شدن حجم مبنا شده اما اثر کنترل‌کننده آن بسیار کم شده است. در حال حاضر مهم‌ترین ابزار سازمان و شرکت بورس، کنترل دامنه نوسان است. ضمن آنکه در حال حاضر افزایش دامنه نوسان و از آن طرف افزایش حجم مبنا به عنوان نیازی ضروری احساس می‌شود و این اتفاق می‌تواند باعث ورود حجم نقدینگی بسیاری به بازار سرمایه شود.
ابزار دیگری هم برای کنترل بازار وجود دارد؟
ابزار دیگر، بازارگردان‌ها هستند که از سال ۱۳۹۹ توجه بیشتری به آنها شده و با توجه به مصوبات شورای عالی بورس در آن دوران، این ساز‌وکار برای تمامی سهام‌ها الزامی شد. بر این اساس شرکت‌ها مجبور شدند برای این ابزار منابع‌ مالی خاصی را در نظر بگیرند و امروز نیز با لغو الزام مصوبه ۴چهار سال گذشته تا جایی که در سطوح مختلف بازار سرمایه مانند بازار دوم بورس و بازار فرابورس رو به رو هستیم. ابزار دیگری هم که می‌توان برای کنترل بازار استفاده کرد تزریق منابع توسط صندوق توسعه و سرمایه‌گذاران بزرگ است که می‌توانند با ورود به بازار شوک‌های مثبت و منفی را به بازار وارد کنند.
به ‌نظر شما تغییر مکرر دامنه نوسان می‌تواند راهکاری دائمی برای حل مشکل سهامداران باشد؟
این حجم و تداوم تغییر دامنه نوسان در کشور دیگری وجود ندارد، ضمن اینکه با توجه به شرایط ژئوپلیتیک ایران که اقتصاد و بازار آن از این شرایط تاثیر می‌پذیرد، مقداری قابل تامل است اما توقع می‌رود حجم مبنا توسط سازمان بورس افزایش پیدا کند و با ثبات دامنه نوسان روی یک میزان متعادل مثلا ۳‌درصد، شاهد ورود نقدینگی، رشد و بهبود بازار باشیم. ضمن اینکه اگر صرفا بخواهیم روی کنترل دامنه نوسان تاکید کنیم، موجب سرد شدن مردم از بازار سرمایه خواهیم شد. به این نکته توجه کنید که شاید سهامداران در کوتاه‌مدت ضرر کمتری کنند اما در بلندمدت این ضرر با خروج نقدینگی نه‌تنها کمتر نمی‌شود بلکه بیشتر نیز خواهد شد.