ابزار تهدید‌کننده سهامداران

«جهان‌صنعت»‌- ابزار اختیار خرید و فروش یکی از ابزارهای نوینی است که در بورس‌های مختلف دنیا استفاده می‌شود و در بورس تهران هم تا به امروز در مواردی از این ابزار بازارهای مالی استفاده شده است. در مدت اخیر استفاده از این ابزار در نمادهای خودرویی و تکرار چندین و چند باره آن باعث آسیب جدی به سهامداران شده است. در واقع کارشناسان معتقدند که این حجم از اختیار خرید و فروش روی نمادهای خودرویی نمی‌تواند یک اقدام درست و معقول باشد، چرا‌که زیان‌دهی‌ها در این ابزار چند برابر می‌شود. به نظر می‌رسد سازمان بورس و متولیان آن تاکنون در این زمینه شفاف‌سازی لازم را انجام نداده‌‌اند و همین مساله زیان‌دهی گسترده‌ای را در نمادهای خودرویی به دنبال داشته است. این در حالی است که مسوولان و سخنگوی سازمان بورس به صورت هفتگی و بعضا روزانه درباره موضوعات نه چندان مهم بازار اظهار نظر می‌کنند، اما در این رابطه سکوت را ترجیح داده‌اند. این اهمیت از آنجایی پررنگ‌تر می‌شود که نمادهای خودرویی می‌توانند در شرایط رکودی فعلی نقش مهمی در حرکت بازار به سمت کانال‌های جدید ایفا کنند.
«جهان‌صنعت» در گفت‌و‌گو با یک کارشناس بازار سرمایه به بررسی ابعاد مختلف ابزار اختیار خرید و فروش پرداخته است.
وظیفه سازمان بورس و ریسک سرمایه‌گذاران
امیر‌علی امیر‌باقری کارشناس بازار سرمایه در گفت‌و‌گو با «جهان‌صنعت» اظهار کرد:‌ اختیار خرید و فروش باعث گسترش افقی و عمودی بازار سرمایه می‌شود و به خودی خود ابزار مضری نیست و حتی کاربردهای مهمی در بازارهای مالی دارد. او گفت: در این رابطه باید عنوان کرد، همان‌طور که می‌توان دارایی پایه را خرید و فروش کرد، می‌توان اختیار معامله آن دارایی را هم معامله کرد، به این معنا که می‌توان اختیار خرید را به طرف معامله فروخت که در حقیقت این اختیار را داشته باشد که خریداری بکند یا نکند، یعنی با این کار شما اختیارتان را به فروش می‌گذارید. امیر‌باقری تصریح کرد: در واقع در همه بازارهای مالی دنیا این ابزار وجود دارد و باعث تنوع‌بخشی به بازارهای مالی می‌شود. در بازار مالی ما هم هر چقدر ابزارهای مالی متنوع‌تری داشته باشیم طیف گسترده‌تری از سرمایه‌گذاران می‌توانند به آن ورود کنند و با ترکیب ابزارها می‌توان مهندسی مالی را به انجام رساند. اینکه این ابزارها در بدو حضور و بروز خودشان طبیعتا دچار نوسانات و اعوجاج‌هایی می‌شوند طبیعی است، چرا‌که فعالان بازار سرمایه تا با این ابزارها آشنا شوند زمان می‌برد و در بدو امر سودها و زیان‌های غیرعادی رخ خواهد داد. این کارشناس بازار سرمایه عنوان کرد: از طرف دیگر باید زمان دهیم که این ابزارها در میان سرمایه‌گذاران جا بیفتد، بنابراین وجود این ابزارها زیانبار نیست و حتی ابزارهایی مثل سوآپ هم می‌تواند در کنار آن جعبه ابزار بازار سرمایه را برای سرمایه‌گذاران تکمیل کند. در این خصوص باید به چند نکته توجه کرد. این ابزارها از درجه بسیار پر‌ریسک محسوب می‌شوند، چرا که با خاصیت اهرمی‌ای که دارند نسبت به دارایی پایه سودها و زیان‌های‌شان در بازه استاندارد فعالان بازار سرمایه نمی‌گنجد. مثلا می‌بینیم که به یکباره نماد «ضخود» ۴۰ درصد منفی می‌شود، این نشان از اهرمی بودن این نمادها دارد، اینکه دارایی پایه را با یک ضریب اهرمی معامله می‌کنید.
طبیعتا افرادی وارد این بازار می‌شوند که ابتدا از دانش کافی برخوردار باشند. این دانشی نیست که بتوان به صورت عرفی به دست آورد. قطعا باید این دانش از طریق مراحلی به دست آمده باشد و به صورت شفاهی نمی‌توان آن را آموخت. او ادامه داد: ابزارها باید در اختیار کسی باشد که ریسک بسیار بالایی را تحمل می‌کند. در بازارهای مالی دنیا فقط یک ابزار مورد استفاده قرار نمی‌گیرد بلکه ترکیبی از دارایی‌ها از دارایی‌های پایه و ابزارها استفاده می‌شود که باعث تنوع‌بخشی سبدها و موازنه ریسک و کسب بازه مورد انتظار می‌شوند. اینکه سرمایه‌گذاران فقط از یک ابزار استفاده کنند به انتخاب و اختیار خودشان است ولی طبیعتا این کار ریسک‌هایی هم به دنبال دارد. فکر می‌کنم وجود این ابزارها و دوطرفه شدن بازار قطعا به تعادل بخشیدن به کلیت فضای بازار سرمایه کمک خواهد کرد، به شرط آنکه مجهز به علم و پذیرش ریسک بالا باشد. هنوز معتقدم ابزارها در بستر بازار سرمایه جا نیفتاده و تعداد آنها کم است و هنوز نتوانسته طیف سرمایه‌گذاران را مجذوب خود کند.
قطعا وظیفه سازمان بورس این است همان‌طور که دستکاری قیمت در دارایی پایه را رصد می‌کند، دستکاری قیمت در نمادهای اختیار خرید و فروش را هم رصد کند، چرا‌که سود و زیانش بسیار بالاتر از دارایی‌های پایه است.
این وظیفه ذاتی سازمان بورس است که نسبت به همه ابزارهای مالی باید اعمال شود، اما در اینکه سرمایه‌گذاران باید هوشمندانه از این ابزارها استفاده کنند شکی نیست.