ابهامات سامانه فروش خودرو

در حالی سامانه یکپارچه فروش خودرو با هدف شفافیت بیشتر و تخصیص خودرو به مشتریان واقعی از روز سه‌شنبه (۲۷ اردیبهشت) آغاز به کار کرده است که محدودیت‌های ثبت‌نام و شرایط آن تفاوت چندانی با طرح‌های فروش گذشته ندارد و فقط امکان خرید یک خودرو (از خودروسازان دولتی و خصوصی) فراهم شده اما برای فروش‌های حواله‌ها به غیر یا تخصیص خودرو با اولویت خانواده‌های بدون خودرو فکری نشده است، ضمن اینکه همچنان برخی می‌توانند با کارت‌های ملی‌ اجاره‌ای و خرید اطلاعات افراد اقدام به ثبت‌نام کنند!
از روز سه‌شنبه گذشته سامانه یکپارچه فروش خودرو کار خود را رسما آغاز و اولین طرح فروش را اجرایی کرده و امروز نیز قرار است مهلت ثبت‌نام پایان یابد. با این حال با وجود همه توضیحات در مورد نحوه سازوکار و بیان هدف‌ها از ایجاد چنین سامانه‌ای (که مهم‌ترین آن ایجاد شفافیت و هدفمندی تخصیص خودرو و کسب رضایت مشتریان بوده است)، اما هنوز ابهاماتی در رابطه با این سامانه وجود دارد.
مهم‌ترین پرسش این است با توجه به اینکه شرایط فروش و محدودیت‌های ثبت‌نام تغییر چندانی نسبت به شیوه‌های فروش قبلی ندارد و تقریبا همان شرایط بدون کم‌وکاست چندان اعمال می‌شود، پس چه شفافیت و واقعی‌سازی تقاضایی رخ خواهد داد؟ به نظر نمی‌رسد صرف اینکه دیگر مشتریان با خرید یک خودرو به طور مثال از شرکت دولتی، حق خرید خودرو از شرکت‌های خصوصی را نداشته باشند، عملا مشکلی از حجم تقاضا و صف‌های طولانی برای خرید خودروهای دو خودروساز بزرگ را حل کند.
از سوی دیگر باتوجه به اینکه قرار بود از میزان دلال‌بازی‌ها کم شده و خودرو به مصرف‌کننده واقعی تخصیص داده شود، انتظار می‌رفت حداقل در مراحل ابتدایی، اولویت با خانواده‌های بدون خودرو باشد و شرط عدم پلاک فعال در خانواده اعمال شود، اما همچون روال طرح‌های قبلی تنها شرط عدم پلاک فعال انتظامی برای شخص متقاضی وجود دارد.
در همین حال با وجود اینکه صحبت‌ها بر سر حذف فرآیند قرعه‌کشی برای تخصیص خودروها بود اما با این روش تنها پای برخی خودروسازان خصوصی که محدودیتی برای فروش نداشتند و عرضه محصولاتشان بدون قرعه‌کشی بود، به چرخه قرعه‌کشی باز شده است. به طور مثال گروه بهمن‌موتور یا مدیران‌خودرو که در این سامانه چهار محصول دیگنیتی و فیدلیتی (بهمن‌‌موتور) و تیگو ۸ در دو مدل پرو و کلاسیک را در قالب فروش فوری عرضه کرده‌اند، از طریق قرعه‌کشی این کار را انجام خواهند داد، در حالی که تا پیش از این قرعه‌کشی انجام نمی‌دادند.
این از جمله موضوعاتی است که علاوه بر نارضایتی خودروسازان خصوصی، انتقاد فعالان و کارشناسان صنعت خودرو را هم به‌دنبال داشته است و عنوان می‌شود، چرا شخصی که توانایی مالی برای خرید چند خودرو (به‌ویژه از خودروسازان خصوصی) دارد، باید دستش بسته شود؟
همچنین همان‌طور که اشاره شد، هدف اصلی از ایجاد این سامانه، فروش و عرضه جامع محصولات تمام خودروسازان، کاهش نقش دلالان و تخصیص خودرو به مشتریان واقعی و افزایش منافع مشتریان اعلام شده است اما تا به اینجای کار با توجه به اینکه تغییر خاصی در روند فروش و عرضه ایجاد نشده، بعید به نظر می‌رسد که مشکلات و آشفتگی‌های بازار خودرو حل شود، چراکه مشکل اصلی بازار خودرو، صف‌های طولانی‌ و هجوم افراد برای شرکت در این بخت‌آزمایی و قیمت‌های افسارگسیخته خودرو در بازار آزاد (که این نیز نتیجه جذابیت نحوه فروش به‌ شیوه قرعه‌کشی باتوجه به اختلاف شدید قیمت کارخانه‌ای محصولات تا بازار آزاد است و حضور پررنگ دلالان)، همه و همه تنها برای محصولات دو خودروساز دولتی است. علاوه بر این، در طرح‌های فروش قبلی با وجود اینکه به هر کدملی، یک خودرو اختصاص پیدا می‌کرد و هر نفر یک‌بار امکان خرید خودرو داشت، اما بازار خرید کدملی اشخاص داغ بود و دلالان اقدام به خرید شماره ملی و مشخصات افراد می‌کردند. همچنین فروش حواله‌ها و واگذاری امتیاز و حقوق ناشی از برنده شدن در قرعه‌کشی‌ها به اشخاص ثالث‌ ممنوع بود، اما بر هیچ‌کس پوشیده نیست که حواله‌ها به‌راحتی در معرض فروش قرار می‌گرفت و نهادی مانع از این کار نبود. این موضوع هم از جمله مهم‌ترین مواردی است که در سامانه یکپارچه فروش خودرو مورد توجه قرار نگرفته و برای آن راهکاری اندیشیده نشده است.
هایماهای بدون قرعه‌کشی هم وارد چرخه بخت‌آزمایی شدند
به گزارش ایسنا، سامانه یکپارچه فروش خودرو عملا تغییری در شیوه فروش و عرضه محصولات دو خودروساز دولتی ایجاد نکرده است. ضمن اینکه در همین اولین دوره فروش، محصولات خانواده «هایما» ایران‌خودرو که بیش از یک‌سال بدون فرآیند قرعه‌کشی عرضه می‌شد، دوباره به چرخه قرعه‌کشی وارد شده است. این در حالی است که طبق ادعای مسوولان قرار است خودروها به‌تدریج و یک‌به‌یک، همزمان با افزایش عرضه و واقعی شدن تقاضاها، از فرآیند قرعه‌کشی حذف و آزادانه عرضه شوند.
علاوه براین، وزارت صنعت، معدن و تجارت، تاکید دارد که تقدم تاخیر زمان ثبت‌نام متقاضیان در برنده شدن در این شیوه فروش یک مزیت نسبت به طرح‌های گذشته است. در فروش‌هایی غیراز طرح‌هایی که بدون قرعه‌کشی انجام می‌شدند و مهلت ثبت‌نام تا زمان تکمیل ظرفیت بود، شاید این موثر نبودن تقدم و تاخر در ثبت‌نام مزیت به‌حساب آید اما سوال اینجاست که در فروش‌ محصولات دو خودروساز بزرگ که همه دست‌وپا شکستن‌ها به خاطر آن‌هاست، این عدم موثر نبودن تقدم و تاخر چه مزیتی خواهد داشت؟ در طرح‌های فروش ایران‌خودرو و سایپا (جز فروش محصولات خانواده‌ هایما و اخیرا شاهین که بدون فرآیند قرعه‌کشی بودند) هم تقدم و تاخیر ثبت‌نام، تاثیری نداشت.
در فروش در قالب سامانه یکپارچه تنها مهلت برای ثبت‌نام و میزان خودرو عرضه شده افزایش یافته است. شاید برخی تصور کنند که همین افزایش عرضه تا به طور مثال ۲۰۰ هزار دستگاه، اقدام بسیار خوبی است و می‌تواند حجم بیشتری از تقاضا را پاسخ دهد اما فراموش نکنیم که در شیوه‌های قبلی‌، طرح‌ها به صورت هفتگی به طور مثال برای ۱۰ تا ۲۰ هزار دستگاه (مجموع طرح‌های عادی و طرح ویژه مادران) خودرو انجام می‌شد، بنابراین در ماه به طور میانگین طی چهار نوبت (هر نوبت ۱۵ هزار دستگاه خودرو) در مجموع ۶۰ هزار خودرو عرضه می‌شد اما حالا قرار است هر سه ماه یا چهار ماه یک‌بار طرح فروش اجرا و ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار دستگاه خودرو عرضه شود، بنابراین می‌توان گفت اتفاق چندان ویژه‌ای رخ نخواهد داد.