اثبات توقف غیرکارشناسی معاملات آتی سکه با گذر زمان

رییس اسبق سازمان بورس در خصوص توقف معاملات آتی سکه گفت: رویکردی ایجاد شده بود که قراردادهای آتی سکه به بازار نقدی سکه جهت داده و بازار نقدی برای نوسان به آن نگاه می‌کند و این نوسانات بر بازار ارز نیز تاثیرگذار است. در حالی که با گذشت زمان مشخص شد این ‌طور نیست و الان که این قراردادها را نداریم، بازار نقدی سکه و ارز همچنان راه خود را می‌روند. علی صالح‌آبادی در ششمین دوره بورس کمپ که به صورت وبینار آموزشی برگزار شد، در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا قراردادهای آتی سکه در بورس کالا اشکال شرعی دارند، تصریح کرد: این ‌طور نیست و اشکال شرعی وجود ندارد. مرحوم حجت‌الاسلام سیدعباس موسویان و اعضای کمیته فقهی نقش مهمی در طراحی و معرفی این ابزار به بازار داشتند.
به گزارش پایگاه خبری بازارسرمایه (سنا) و به نقل از اگزیم‌نیوز، وی با تشریح جایگاه کمیته فقهی در بازار سرمایه، گفت: در ساختار سازمان بورس، کمیته فقهی به عنوان یکی از کمیته‌های هیات‌مدیره بوده و براساس یکی از مصوبات، هیچ طرحی تا قبل از بررسی و تایید در شورای فقهی، امکان بررسی در هیات‌مدیره را ندارد. این استاد دانشگاه به مقایسه تفاوت این کمیته با کمیته فقهی بانک مرکزی پرداخت و اظهار داشت: به دلیل تصویب قانون مرتبط با ساختار بانک مرکزی، مصوب شد که کمیته فقهی این بانک از نظرات شورای نگهبان تبعیت کند اما قانونی در این خصوص برای سازمان بورس نوشته نشده است. با این حال از آنجا که این دو کمیته متناظر با هم هستند، مبنای تصمیمات کمیته فقهی بورس نیز تابع نظرات شورای نگهبان است. رییس اسبق سازمان بورس ادامه داد: ممکن است فقیهی نظر دیگری درباره معاملات در بورس داشته باشد اما مبنای عمل برای مقامات اجرایی در این سازمان، نظرات کمیته فقهی بوده و این نظرات فصل‌الخطاب است. البته این کمیته در صورتی که نیاز به استفتا از نظرات فقها داشته باشد، خود اقدام به این عمل خواهد کرد ولی برای مسوولان اجرایی بورس، نظر این کمیته اهمیت دارد. رییس اسبق سازمان بورس خاطرنشان کرد که اعضای کمیته فقهی بورس، نه‌تنها ابزارهای موجود در سایر کشورها را بعد از بررسی، تایید، اصلاح یا رد می‌کنند بلکه خود نیز اقدام به طراحی و تعریف ابزارهای جدید مالی می‌کنند. وی یادآور شد که اعضای کمیته فقهی بورس توسط هیات‌مدیره سازمان بورس و برای یک دوره سه ساله انتخاب می‌شوند و انتخاب مجدد این افراد بلامانع است. صالح‌آبادی درباره اینکه چرا اعضای کمیته فقهی بورس، از بین مراجع تقلید انتخاب نشده‌اند، اظهار داشت: اعضای کمیته فقهی مرجع تقلید نیستند ولی افراد صاحب نظر و به اصطلاح مجتهد متجزی هستند و در حوزه معاملات نظر دارند.
فعالیت در بورس قمار و ربا نیست
صالح‌آبادی در پاسخ به سوالی درباره اینکه آیا فعالیت در بورس و خرید و فروش سهام قمار و ربا نیست، اظهار داشت: خیر. بورس در حقیقت خرید و فروش اوراق بهادار است ولی قمار بر مبنای برد و باخت بوده و قمار نیز فعالیتی است که هیچ مبنای اقتصادی و فعالیت تولیدی در پس آن قرار نداشته باشد. عضو کمیته فقهی بانک مرکزی خاطرنشان کرد: همان گونه که افراد خانه یا ماشین خریداری کرده و بعد از مدتی آن را با سود یا ضرر می‌فروشند ، در بورس نیز افراد اوراق بهاداری را خریداری کرده و بعد از مدتی آن را می‌فروشند. فعالیت در بورس قمار و ربا نیست و مشکلی از نظر شرعی ندارد. وی همچنین درباره نوسانگیری روزانه در بازار سرمایه خاطرنشان کرد: در صورتی که برای خرید و فروش روزانه سهام از اطلاعات نهانی استفاده نکنیم یا این موضوع باعث ایجاد شائبه نشود، تبانی انجام نشود و این خرید و فروش براساس تحلیل‌های تکنیکال یا بنیادین باشد، اشکالی ندارد. در غیر این صورت اشکال دارد.
فتوایی درباره فعالیت غیرشرعی بانک‌ها نداریم
رییس اسبق سازمان بورس درباره اینکه آیا خرید و فروش سهام بانک‌ها با توجه به شبهاتی که برخی از فقها درباره سود ربوی آنها دارند، درست است یا نه، گفت: اگر شرکتی فعالیت غیرشرعی داشته باشد، خرید و فروش سهام آن هم اشکال دارد. درباره فعالیت بانک‌‌ها برخی از فقها شبهه دارند ولی فتوایی نداریم که بگوید فعالیت بانک‌ها غیرشرعی است. پس خرید و فروش سهام آنها هم مشکلی ندارد. صالح‌آبادی ادامه داد: فرض بر این است که در حال حاضر فعالیت بانک‌ها در چارچوب قوانین شرعی است بنابراین خرید و فروش سهام آنها نیز اشکالی ندارد. بانک‌های کشور در حال حاضر تابع قوانین و مقررات بانک مرکزی هستند و حکم به حلیت دارند.
رییس اسبق سازمان بورس همچنین در پاسخ به سوال دیگری تصریح کرد: معاملات اهرمی در صورتی که در چارچوب دستورالعمل‌های اعلام‌شده از سوی سازمان بورس باشد، اشکال شرعی ندارد. وی درباره اینکه برخی از بورس‌های غربی اعلام می‌کنند که ابزارهای آنها در چارچوب اسلامی است، گفت: در کشورهای غربی هم بعضی از ابزارها به شکل OTC فعالیت می‌کنند و بعضی‌ها هم ممکن است در بازارهای مالی باشند. این بورس‌ها معمولا مشاوران شرعی دارند و با این مشاوران درباره ابزارهای خود مشورت می‌کنند. صالح‌آبادی ادامه داد: البته این بورس‌ها از نظرات شرعی یکی از مفتی‌ها استفاده می‌کنند ولی شورا یا رای‌گیری در آنجا وجود ندارد. این موضوع نیز برای جذب سرمایه مسلمانان در کشورهای اسلامی است. این استاد دانشگاه درباره اشکال شرعی استفاده از روبات‌ها در معاملات خاطرنشان کرد: هر کسی می‌تواند متناسب با علاقه یا آمادگی فنی خود انتخاب کند که چگونه می‌خواهد در بازار سرمایه وارد شود اما تصور نمی‌کنم که استفاده از روبات‌ها باعث ضایع شدن حق دیگران شود. هر چند اعتقاد دارم باید ابزارهای مختلف در اختیار همه افراد باشد. وی در خصوص شبهه‌ای که درباره استفاده از عدم تقارن اطلاعاتی وجود دارد و ممکن است منجر به غرر در معاملات بورس شود، تصریح کرد: بازار بورس ایران هیچ زمانی از نظر سیستم اطلاعاتی، در سطح بالای کارایی قرار نداشته و نمی‌توانیم بگوییم معاملات غرری است. همین که حداقل اطلاعات در اختیار همه قرار دارد، نمی‌توانیم به راحتی آن را غرری بدانیم.
فارکس غیرشرعی است
عضو کمیته فقهی بانک مرکزی درباره اشکال شرعی فعالیت در فارکس و همچنین خرید و فروش بیت‌کوین و رمزارزها اظهار داشت: در زمانی که در سازمان بورس حضور داشتم، کمیته فقهی فعالیت در فارکس را بررسی و آن را غیرشرعی اعلام کرد. وی درباره رمزارزها نیز گفت: اعضای کمیته فقهی بانک مرکزی هنوز در حال بررسی رمزارزها و بیت‌کوین هستند و به فتوای خاصی نرسیده‌اند.
انتظار سپرده‌گذاران بانکی برای دریافت سود به میزان تورم
رییس اسبق سازمان بورس در خصوص سود بالای تسهیلات و اشکال آن از نظر شرعی گفت: سپره‌گذاران در حقیقت بانک را به عنوان وکیل خود در سرمایه‌گذاری انتخاب می‌کنند و انتظار دارند معادل تورم برای آنها سود حاصل کند. بانک هم انتظار دارد کسی که تسهیلات می‌گیرد، معادل تورم به علاوه هزینه کارمزد سود پرداخت کند. وی در پایان گفت: باید مقایسه کنیم و ببینیم بازده سرمایه کسی که چند سال قبل تسهیلات دریافت کرده و با آن مسکن، خودرو یا هر کالای دیگری را خریداری کرده بیشتر بوده یا کسی که در بانک سپرده‌گذاری کرده است؟ اساسا نباید افراد به دلیل سپرده‌گذاری در سیستم بانکی مجازات شوند.