اثر افزایش نرخ بهره بین‌بانکی در بازار سرمایه

محمدطاهر رحیمی*- افزایش نرخ بهره بین‌بانکی از سال ۱۳۹۹ به بعد که بازار صعود و البته سقوطی تاریخی را تجربه کرد همواره محل بحث و دغدغه اهالی بازار سرمایه بوده است که در این یادداشت به بررسی این مهم در شرایط زمانی فعلی پرداخته شده ‌است. افزایش نرخ بهره بین‌بانکی در هفته‌های اخیر هرچند از ابتدای سال تا کنون تنها ۵/۰ درصد افزایش داشته اما دوباره بر سر زبان‌ اهالی بازار افتاده و موجبات نگرانی آنها را فراهم کرده است. اما علت این نگرانی چیست؟ و چرا واقعیت‌های اقتصادی کشور نگرانی را متوجه بازار سرمایه نمی‌کند.
اهالی بازار سرمایه نسبت به افزایش نرخ بهره بین‌بانکی از دو جهت دغدغه دارند؛ نخست اینکه معتقدند با افزایش نرخ بهره بین‌بانکی متعاقبا تمایل برای افزایش نرخ سود سپرده‌ها نیز افزایش می‌یابد و اگر چنین اتفاقی رخ دهد منجر به خروج نقدینگی از بازار سرمایه به سمت حساب‌های مدت‌دار بانکی می‌شود و همین امر باعث کاهش شاخص بازار خواهد شد. از منظر دوم برخی بر این نظر هستند که افزایش نرخ بهره بین‌بانکی باعث کاهش توان بانک‌ها برای اعتباردهی و تسهیلات‌دهی به کارگزاری و افراد حقیقی و حقوقی بازار سرمایه به منظور سرمایه‌گذاری در بورس می‌شود.
اما واقعیت آن است که سود سپرده‌ها در کشور ما به صورت دستوری تعیین می‌شود و از طرف دیگر با وجود نرخ بهره بین‌بانکی بیش از ۲۰ درصد نیز، شرایط اقتصادی کشور مطلقا اقتضا نمی‌کند نرخ سود سپرده‌ها افزایش یابد. در شرایطی که اقتصاد کشور با «افزایش جهانی قیمت کامودیتی‌ها به عنوان مواد اولیه تولید، حذف ارز ۴۲۰۰ تومانی و رکود سال‌های قبل در دولت دوازدهم» با عطش سرمایه در گردش مواجه شده است، بدیهی است که افزایش نرخ سود سپرده‌ها امکان‌ناپذیر خواهد بود، چرا که این اقدام باعث ایجاد اختلال شدید در نظام تامین مالی کشور شده و سایه رکود را پررنگ‌تر از گذشته می‌کند، ضمن آنکه ناترازی سنگین نظام بانکی کشور را نیز تشدید خواهد کرد و این‌بار پایه‌ پولی را از مسیر بدهی بانک‌ها به بانک مرکزی به صورت جهشی رشد خواهد داد.
واقعیت دوم و البته بسیار مهم و راهبردی دیگر آن است که در ماه‌های ابتدایی سال جاری به دلیل شوک هزینه‌ای وارد شده به زنجیره تولیدات مرتبط با کالاهای اساسی که به صورت غیرمستقیم کالاهای زیادی را دربر می‌گیرد، تقاضای اعتبار یا به عبارتی تقاضای وام بین کنشگران مختلف اقتصادی مرتبط با این زنجیره تولید گسترده کالا و خدمات بالا رفته و طبیعتا مستلزم پاسخ مناسب بانک‌ها برای تامین سرمایه در گردش این بنگاه‌ها است و از آنجا که اعطای تسهیلات برای غلبه بر شوک هزینه‌ای وارد شده مستلزم وجود ذخایر (پایه پولی) بانک‌ها نزد بانک مرکزی است، بنابراین بانک‌ها از ذخایر مازاد خود برای تسهیلات‌دهی به این بنگاه‌ها استفاده می‌کنند و همین امر منجر به کاهش ذخایر مازاد در بازار بین‌بانکی شده و نرخ بهره بین‌بانکی را افزایش می‌دهد. اما باید توجه داشت که افزایش نرخ بهره بین‌بانکی در این چارچوب نه تنها به بازار سرمایه آسیبی وارد نمی‌کند بلکه باتوجه به هدایت تسهیلات به بخش حقیقی اقتصاد منجر به جلوگیری از رکود و در ادامه رونق در بخش واقعی اقتصاد کشور شده و بازار سرمایه را هم به عنوان آیینه بخش حقیقی اقتصاد منتفع می‌کند.
بنابراین اصلا محتمل نیست که افزایش نرخ بهره بین‌بانکی در این دوره از زمان با توجه به شرایط و اقتضائات اقتصادی کشور، به بازار سرمایه آسیبی وارد کند.
* کارشناس بازارهای مالی