احتمال تکرار شوک ۱۹۷۳

گروه انرژی- در حالی که برخی موسسات مالی دنیا پیش‌بینی نفت بالای ۱۰۰ دلار را تا پایان سال جاری میلادی محتمل می‌دانند، قیمت نفت در آخرین ساعات معاملات هفته گذشته بازارهای جهانی با امیدواری بازار به کاهش تنش‌ها در خاورمیانه، کاهشی به کار خود پایان داد.این اتفاق به دنبال آن افتاد که دو اسیر آمریکایی در غزه، به دلایل بشردوستانه و با وساطت قطر آزاد شدند، خبری که از نرخ پریمیوم بازار کاست و بازار نسبت به کاهش تنش‌های اخیر در خاورمیانه امیدوار شد.هر دو شاخص برای کل هفته بیش از یک درصد افزایش داشتند که دومین رشد هفتگی متوالی آنها بود.کارشناسان بازار نفت بر این باورند که خاورمیانه در مرکز توجه بازار باقی مانده است زیرا نگرانی‌هایی نسبت به گسترش بحران در خاورمیانه و مختل شدن عرضه نفت از این منطقه وجود دارد. احتمال اختلال عرضه اکنون کمتر شده، اما بازار نمی‌تواند آن را نادیده بگیرد به خصوص در آخر هفته که ممکن است اتفاقاتی روی دهد در حالی که معاملات تعطیل هستند.رویترز در گزارشی می‌نویسد: عاملی که از قیمت نفت پشتیبانی کرد، پیش‌بینی محدودتر شدن عرضه نفت در سه ماهه چهارم سال ۲۰۲۳ به دلیل تمدید محدودیت عرضه اضافی عربستان سعودی و روسیه است.در همین حال یک تحلیلگر شرکت مالی یوبی‌اس به رویترز گفته است که برداشت چشمگیر از ذخایر نفت به خصوص در آمریکا، از نظریه کمبود عرضه در بازار حمایت کرده است. یو‌بی‌اس انتظار دارد قیمت نفت در معاملات آتی در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار در هر بشکه معامله شود.همزمان شرکت خدمات انرژی بیکر هیوز روز جمعه اعلام کرد شرکت‌های انرژی آمریکایی، هفته گذشته برای دومین هفته متوالی، دکل‌های حفاری نفت و گاز طبیعی را افزایش دادند. تعداد دکل‌های حفاری نفت و گاز طبیعی در هفته منتهی به ۲۰ اکتبر، دو حلقه افزایش یافت و به ۶۲۴ حلقه رسید. با این حال، تعداد دکل‌ها ۱۴۷ حلقه معادل ۱۹ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کمتر است.
عبور از ۱۰۰ دلار
بازارهای جهانی در هفته جاری چشم به تحولات خاورمیانه از یک سو و تصمیم فدرال‌رزرو درباره نرخ بهره بانکی آمریکا دوخته‌اند. هرچند جروم پاول رییس فدرال‌رزرو گفته است که ادامه سیاست افزایش نرخ بهره را رد نکرد با این حال به گفته اقتصاددانان بازارها اکنون احتمال کمی برای افزایش بیشتر نرخ بهره از سوی فدرال‌رزرو را پیش‌بینی می‌کنند. در واقع به نظر می‌رسد فدرال‌رزرو به اوج خود رسیده باشد.
سیاست پولی در حال حاضر دومین عامل مهم در بازارهای جهانی بعد از خطرات ژئوپلیتیک است که همه چیز را تحت‌ا‌لشعاع خود قرار داده است.
مرتضی بهروزی‌فر در گفت‌وگو با ایلنا، درباره اینکه چرا تاثیر جنگ غزه و رژیم صهیونیستی بر جهش قیمت نفت همانند جنگ یوم‌کیپور منجر به جهش و شوک در بازار نفت نشد، اظهار کرد: ابتدا اینکه جنگ سال ۱۹۷۳ با ۲۰۲۳ کاملا متفاوت است در آن زمان چندین کشور عربی درگیر بودند و کشورهای تولیدکننده مثل عربستان، امارات، عراق، رژیم صهیونیستی و حامیان این رژیم و مخصوصا آمریکا و اروپا را تحریم کردند و اکنون این اتفاق نیفتاده است.
وی افزود: جنگ این بار بین حماس و رژیم صهیونیستی است و اگر چنانچه دامنه این اتفاق گسترده نشود و بقیه کشورها را درگیر نکند عملا کشور تولیدکننده‌ای را تحت‌تاثیر قرار نمی‌دهد که بازار را تحت‌تاثیر قرار دهد.
این کارشناس حوزه انرژی توضیح داد: در آن زمان چند کشور عربی درگیر شدند و بعد از آن تحریم گسترده اعراب علیه اسرائیل و حامیانش را داشتیم، اکنون هیچ تحریمی اتفاق نیفتاده و مساله‌ای پیش نیامده و غیر‌از رژیم صهیونیستی کشور دیگری درگیر نشده و به همین دلیل تاثیر چندانی روی نفت نداشته. یک تاثیر مقطعی و روانی داشت که قابل توجه نبوده است.وی تاکید کرد: اگر محدوده جغرافیایی جنگ تغییر نکند و پای دیگر کشورها به این جنگ کشیده نشود روی قیمت‌ها تاثیر چندانی نخواهد داشت، اما اگر دامنه جغرافیایی آن گسترده شود و کشورهایی مثل لبنان، سوریه و… هم درگیر شوند، تبعات بزرگی روی بازار نفت خواهد داشت و البته بستگی به حجم درگیری دارد.
بهروزی‌فر در ادامه گفت: پیش‌بینی افزایش قیمت نفت قبل از جنگ غزه و اسرائیل به خاطر تداوم کاهش تولید اوپک‌پلاس بوده و باتوجه به فصل پاییز که زمان افزایش خرید و ذخیره‌سازی و آمادگی برای فصل سرماست، همه ساله این افزایش قیمت اتفاق می‌افتد، به طوری که نفت به بالای ۹۰ دلار رسید و پیش‌بینی‌ها عبور از ۱۰۰ دلار است.
تکرار شوک ۱۹۷۳
محمود خاقانی درباره تاثیر جنگ غزه و رژیم صهیونیستی بر جهش قیمت نفت به ایلنا گفت: در جهان نفت دو شوک مهم داشتیم؛ یکی جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۷۳ میلادی بود که در آن زمان تحت این عنوان که به بازار نفت شوک وارد شده قیمت نفت از ۲ یا ۳ دلار تا ۱۲ دلار در هر بشکه افزایش پیدا کرد. در آن دوران قابل درک نبود که چگونه جنگ قیمت نفت را بالا برد، جنگ بین اعراب و اسرائیل را شاید بتوان گفت به نوعی شرکت‌های چندملیتی نفتی به راه انداختند زیرا برایشان تولید نفت‌خام از دریای شمال اسکاتلند، آلاسکا، آب‌های عمیق خلیج مکزیک یا برزیل با قیمت نفت ۲ یا ۳ دلار مقرون‌به‌صرفه نبود. به هر حال توطئه کردند که جنگ شروع شود و وقتی قیمت نفت بالا رفت، سرمایه‌گذاری برای تولید نفت‌خام در کشورهای غیر‌عضو اوپک مقرون‌به‌صرفه شد.وی ادامه داد: در همین حال آمریکا با عربستان توافق کرد که عربستان برای پول نفت فقط دلار را قبول کند و در واقع دلار را تبدیل به پترودلار کرد. به تدریج هر کشوری که در نظر داشت نفت بخرد عربستان دلار مطالبه کند و کشور ثالث مجبور بود با آمریکا تجارت کند و هر ارزی دارد به دلار تبدیل کند و نفت بخرد و چون نفت بزرگ‌ترین حجم یک کالای تجاری را داشت، تقاضا برای دلار بالا رفت و دلار تبدیل به یک ارز بین‌المللی شد، قبل از آن نیز عربستان شاه ایران را هم متقاعد کرد و در اوپک اعلام کردند که اوپک نفت را به دلار می‌فروشد، نتیجه اینکه جنگ اعراب و اسرائیل با اهدافی برای منفعت شرکت‌های چندملیتی شروع شد.
این کارشناس حوزه انرژی تصریح کرد: در آن دوران نفت‌خام مهم بود و گاز اهمیتی نداشت. در سال ۱۳۵۷ که انقلاب اسلامی پیروز شد نیز شوک تازه‌ای به بازا نفت وارد شد و قیمت جهش ناگهانی پیدا کرد. هنوز در آن دوران نفت مهم بود و نه گاز طبیعی. بنابراین مصرف‌کنندگان عمده که یکی از آنها آمریکا بود آنچه برایشان مهم شد تامین امنیت عرضه انرژی برای بازار مصرف داخلی بود، بنابراین نیروهای زیادی را در خلیج‌فارس پیاده کردند که انقلاب اسلامی به شیخ‌نشین‌ها و کشورهای تازه استقلال‌یافته شوروی نفوذ نکند. در آن زمان جنگ هشت‌ساله به ایران تحمیل شد اما در طول جنگ نفت ایران تحریم نشد، چون نفت برای اقتصاد غرب اهمیت داشت، بعد از آن هم که جنگ نفتکش‌ها آغاز شد که مقدمه‌ای برای افزایش قیمت نفت شد تا تولید و صادرات نفت از کشورهای غیراوپک و از جمله روسیه گران شود.وی تاکید کرد: در آن زمان شوروی سابق در اروپا نقش ویژه‌ای داشت، یک عرضه‌کننده گاز طبیعی قابل اطمینان بود. اروپا هم یک مشتری نقد برای این کشور بود، بنابراین به تدریج صادرات گاز شوروی به اروپا گسترش پیدا کرد. از سوی دیگر شوروی هیچ تمایلی به این نداشت که گازی غیر‌از این کشور به اروپا روانه شود و با توجه به اینکه ایران هم منابع گازی داشت بیشتر تمرکز شرکت‌های چندملیتی و همچنین چین و روسیه بر سرمایه‌گذاری کشورهایی مثل عربستان، امارات و عراق بود تا ایران در بازارها منزوی شود.
خاقانی با بیان اینکه بازار نفت دستخوش تحولی نخواهد شد که بتوان آن را شوک جدید نامید، یادآور شد: اکنون در جنگ غزه تسلط بر بازار جهانی انرژی نفت مهم است، اما مهم‌تر از نفت گاز طبیعی است. نوار غزه، سواحل لبنان و سوریه و شرق مدیترانه دارای منابع غنی گاز طبیعی است، در هر حال در بازار نفت‌خام شاهدیم که شرکت‌های چندملیتی و دولت‌های مصرف‌کننده عمده مثل چین باهم در حال تبادل‌نظر و همکاری هستند که قیمت نفت از مبلغی بالاتر نرود و در عین حال مبلغی باشد که تولید و صادرات نفت‌خام و گاز از کشورهای غیرعضو اوپک مقرون‌به‌صرفه باشد.