اختلاف قیمت مس در بورس و بازار را اصلاح کنید

گروه معدن- صنعت مس در سال‌های اخیر بیشترین ارزش‌افزوده را در حوزه فلزات اساسی بعد از فولاد، داشته و برخی از فعالان صنعت مس کشور این صنعت را یک صنعت پول‌ساز می‌دانند. این در حالی است که ایران روی کمربند جهانی مس قرار دارد و معادن مس شاید یکی از اولین‌های توان و پتانسیل معدنی کشور است. با این حال طی سال‌های اخیر مشکلاتی از سوی دولت در این حوزه ایجاد شده که باید در شرایط فعلی کشور برای آنها چاره‌اندیشی شود چرا که نه‌تنها مس در شرایط تحریم می‌تواند به اقتصاد کشور کمک کند بلکه با افزایش میزان توسعه‌یافتگی کشورها، مصرف سرانه مس نیز افزایش پیدا خواهد کرد. از این رو ضرورت دارد که هرچه زودتر موانع موجود در بازار داخلی و صادراتی مس از سوی دولت برچیده شود.
بر همین اساس کوروش شعبانی نایب رییس انجمن مس ایران با بیان موانع موجود در این حوزه و همچنین اقداملات لازم برای رفع مشکلات صنعت مس، تقویت آن و نیل کشور به توسعه‌یافتگی اظهار کرد: بخش معدن، بخش مولد و تولید‌کننده مواد اولیه و به نوعی مادر صنایع است. اگر معادن مواد اولیه لازم را تامین نکنند، صنایعی از قبیل فولاد و مس نمی‌توانند فعالیت کنند اما در عمل بخش معدن تحت فشار بوده است.
وی افزود: معادن جزو انفال محسوب می‌شوند ولی وقتی فعالیت اکتشافی را شروع می‌کنیم از روز اول حمایتی دریافت نمی‌کنیم. برای دریافت پروانه اکتشاف، ما به عنوان مکتشف باید از سازمان منابع طبیعی، سازمان محیط‌زیست، وزارت میراث فرهنگی، سازمان انرژی اتمی، نهادهای نظامی و وزارت راه، استعلام بگیریم.
به گفته شعبانی، می‌خواهیم در جایی فعالیت معدنی انجام دهیم که آن محل اصلا ملک ما نیست. ما مجوز می‌گیریم که این بهره‌برداری را انجام دهیم و حقوق دولت و مردم را پرداخت می‌کنیم. بعد از پایان معدنکاری نیز آن ملک را تحویل می‌دهیم.
وی معتقد است که اساسا تحول در معدنکاری احتیاج به حمیت و همکاری بیشتر دارد به طوری که انتظار می‌رود در سال ۹۹ که سال «جهش تولید» است، این تحول اتفاق بیفتد.
در گذشته بخش خصوصی واقعی نداشتیم
وی همچنین در مورد دلیل فعالیت بخش خصوصی در حوزه مس اظهار کرد: در دهه‌های قبل، بخش خصوصی مس به معنای واقعی وجود نداشت اما از حدود دو دهه قبل، فعالیت بخش خصوصی واقعی در زمینه اکتشاف و بهره‌برداری و تولیدات مس شروع شد. دلیل این فعالیت نیز نیاز کشور و پتانسیل بالای معدنی ما در حوزه مس بود.نایب رییس انجمن مس ایران ادامه داد: تلاش ما این است که بخش مس، به جایگاه واقعی خودش در جهان برسد. بر این اساس بخش خصوصی وارد کار شد و در سال‌های اخیر به صورت جدی‌تر، واحدهای معدنی متعدد و واحدهای تولید کنسانتره و کاتد مس راه‌اندازی شد. البته همچنان شرکت ملی صنایع مس ایران با فاصله زیاد، تولید‌کننده اول و بزرگ مس کشور است. در عین حال از نظر تعداد شاید بیش از ۸۵ درصد معادن ما در اختیار بخش خصوصی و نیمه‌خصوصی است.
در تامین زیرساخت مشکل داریم
شعبانی در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه میزان فعالیت معادن فعال کوچک چگونه بوده است، گفت: تمام صنایع در کشور برای اینکه بتوانند به حداکثر توان خود برسند و تامین‌کننده‌های مواد اولیه یا تولیدات صنعتی کشور باشند، احتیاج به حمایت‌هایی دارند. این حمایت‌ها، مادی یا معنوی است.
وی ادامه داد: در بخش خصوصی واحدهای کوچک‌مقیاس، حمایت مادی در اولویت‌های دوم و سوم قرار می‌گیرد و بیشتر حمایت معنوی می‌خواهد و تامین زیرساخت لازم دارد که وظیفه دولت است. واقعیت این است که ما همیشه در تامین زیرساخت مشکل داریم.
نایب رییس انجمن مس ایران در مورد حمایت معنوی توضیح داد: منظور از حمایت معنوی، حمایت‌هایی است که باید از تولید‌کننده به عمل آید؛ حمایت در مقابل معارضان به معنای عام. همه سازمان‌هایی که در زمان دریافت پروانه اکتشاف باید از آنها استعلام بگیریم، می‌توانند معارض باشند. به این معارضان، معارضان محلی را هم اضافه کنید یعنی مردم محلی که جلوی فعالیت معادن و واحد‌ها را می‌گیرند و حمایتی هم از معدنکاران وجود ندارد. در این حالت معدنکاران باید از توان خودشان استفاده کرده و مساله را حل کنند و شاید هم نتوانند حل کنند.
کارشکنی به بهانه آلودگی
شعبانی در این خصوص گفت: لزوما موضوع معارضان محلی در زمانی که فعالیت یک معدن آلودگی محیط‌زیستی ایجاد می‌کند مطرح نمی‌شود. در واقع ما می‌خواهیم در جایی کار معدنی انجام دهیم که سالیان سال، منطقه‌ای بکر بوده و هیچ تولیدی نداشته است. حالا که تولیدی اتفاق می‌افتد ادعاها، کارشکنی‌ها و بهانه‌جویی‌ها زیاد می‌شود از جمله اینکه می‌گویند آلودگی ایجاد می‌شود.
وی ادامه داد: در حالی که معدنکاری، آلودگی چندانی ایجاد نمی‌کند. البته صنایع معدنی، وضعیت دیگری دارند. معدنکاری، آلودگی ندارد یا اگر هم دارد آلودگی آن نسبت به بسیاری از آلاینده‌ها، زیاد نیست. این موضوعات، بهانه‌ای برای معارض بودن و ایراد گرفتن است.
به گفته وی، این در حالی است که معدن‌داران، بابت استخراج مواد معدنی از یک منطقه، حقوق دولتی پرداخت می‌کنند. ضمن اینکه بخشی از حقوق دولتی یا حق‌الاکتشاف به سازمان منابع طبیعی داده می‌شود که در بازسازی این معادن عملی شود.
وی با اشاره به زیرساخت‌هایی که باید در این حوزه فراهم شود، گفت: این زیرساخت‌ها شامل آب، برق و راه است. معادن و صنایع مرتبط با آن از جمله تولیدکننده‌های حوزه مس و سایر مواد معدنی به این زیرساخت‌ها احتیاج دارند. برای یک واحد صنعتی که تامین برق انجام نمی‌شود باید با ژنراتور برق، این برق با هزینه بالا تامین شود. البته استفاده از این تجهیزات هم، مشکلات خاص خودش را دارد و در زمان تعمیر این تجهیزات، آن واحد صنعتی تعطیل می‌شود.
فعالیت شرکت‌های شبه‌دولتی
این فعال معدنی در پاسخ به سوالی درباره اینکه آیا شرکت‌های شبه‌دولتی هم در این حوزه فعالیت دارند بیان کرد: برخی از شرکت‌های بزرگ تولید‌کننده مس، شبه‌دولتی هستند. با محوریت و سرمایه‌گذاری بانک‌ها و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، چنین واحدهایی هم تاسیس شده و فعالیت دارند.
وی در مورد عملکرد معادن فعال در حوزه مس نیز اظهار کرد: بحثی که در این خصوص مطرح است این است که چگونه یک تولیدکننده کنسانتره و کاتد مس در بخش خصوصی یا غیرخصوصی، حمایت می‌شود؟ در اوایل سال ۱۳۹۷ یک قیمت‌گذاری دستوری انجام شد و این قیمت‌گذاری باعث شد که حجم زیادی از کاتد تولیدی ما از بورس کالا خریداری شده و با اختلاف قیمت زیادی در بازار آزاد فروخته شود. همین حالا هم در بسیاری از تولیدات، قیمت‌های بورس کالای ایران، خیلی ارزان‌تر از بازار آزاد است.
به گفته نایب رییس انجمن مس ایران؛ در مرداد ۱۳۹۷ دولت اعلام کرد که نرخ دلار ضربدر قیمت مس در بورس فلزات لندن، ملاک قیمت‌گذاری بورس کالا باشد. در پنج ماهه اول سال ۱۳۹۷ نرخ دلار ۴۲۰۰ تومانی در نظر گرفته می‌شد اما بعدا که قیمت محصولات در بورس کالا و بازار آزاد، اختلاف زیادی پیدا کرد، دولت اعلام کرد که نرخ دلار «نیما»یی در قیمت‌گذاری بورس کالا، مبنا باشد. این در حالی بود که به ما به عنوان تولید‌کننده مس، جنسی با نرخ دلار نیمایی نمی‌فروشند و ما با نرخ دلار آزاد می‌خریم. به عبارت دیگر ما با نرخ دلار آزاد قطعات، لوازم و ماشین‌آلات را تهیه می‌کنیم.
برق به معادن نداده‌اند
وی در پاسخ به سوالی در این خصوص که آیا معادن و تولیدکنندگان، اقلام سوبسیدی و یارانه‌ای و ارزان قیمت دریافت می‌کنند، گفت: گفته می‌شود برق و گازوییل سوبسیدی به ما می‌دهند. این در حالی است که برق به معادن نداده‌اند و سوبسید گازوییل نیز به همه مردم ایران داده می‌شود و ما هم دریافت می‌کنیم.
نایب رییس انجمن مس ایران اظهار کرد: ما به عنوان تولید‌کننده بخش خصوصی، پیشنهاد می‌کنیم قیمت‌گذاری برای تولیدات مس با قیمت متعادل و بازار مصرف واقعی باشد چرا که نرخ دلار نیمایی دست و پای تولید‌کننده را می‌بندد. ما به عنوان تولید کننده، معتقدیم اختلاف قیمت ۱۵ تا ۲۰ درصدی فعلی با بازار مصرف واقعی باید اصلاح شود.
شعبانی در این مورد که آیا مواد استخراج شده برای تولید محصول مس، به دولتی‌ها فروخته می‌شود یا به کارخانه‌های بخش خصوصی، بیان کرد: ممکن است به عنوان ماده اولیه به دولتی‌ها هم داده شود. معمولا معادن، تولید کنسانتره مس هم دارند و شرکت ملی صنایع مس ایران، کنسانتره‌های تولیدی این واحدها را می‌خرد.
وی ادامه داد: این خرید کنسانتره مس، در راستای طرح رونق معادن کوچک است و شرکت ملی صنایع مس ایران، موظف شده هر مقدار کنسانتره مس در واحدهای کشور تولید می‌شود را با قیمت متعادلی خرید کند.
صادرات کاتد مس مختل شده است
این فعال بخش معدن همچنین با اشاره به اینکه صادرات کاتد مس مدتی است که مختل شده است، گفت: با توجه به اِعمال افزایش نرخ عوارض صادراتی مواد معدنی از اول مهر ۱۳۹۸، مشکلاتی در این حوزه ایجاد شده است.
نایب رییس انجمن مس ایران در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا تمایل داشته‌اید که محصولات تولیدی را صادر کنید، بیان کرد: تولید ما چه به لحاظ حجمی و چه نوع تولید، این طور نبوده که صادرات‌محور باشد. ما محصولات تولیدی خودمان را در بازار داخلی و با همین نرخ دلار نیمایی، عرضه می‌کنیم.
وی ادامه داد: البته برخی از تولید‌کنندگان ما برای صادرات برنامه داشتند ولی عوارض ۱۰ درصدی تعیین شد. وقتی عوارض صادراتی وضع شد، در خیلی از مواد معدنی از جمله مس، این عوارض توجیه صادراتی شدن یک محصول را کم می‌کند.
شعبانی تاکید کرد: هم شرکت ملی صنایع مس ایران و هم ما به عنوان بخش خصوصی با تلاش و مذاکراتی که داشتیم اثبات کردیم که عوارض بالا توجیه ندارد وگرنه در ابتدا قرار بر این بود که عوارض ۲۰ درصدی برای صادرات سنگ مس و کنسانتره وضع شود.