ادامه رشد بورس نگران‌کننده است

با توجه به نقش‌آفرینی قابل توجه ویترین اقتصاد و نقش اصلی آن در تامین مالی هلدینگ‌ها و شرکت‌ها و لزوم ابهام‌زدایی از فضای ویژه کنونی روز گذشته فارس گفت‌وگویی را با محمودرضا خواجه‌نصیری، مدیر بورس‌های سازمان بورس انجام داده است که مهم‌ترین بخش‌های آن را در ادامه می‌خوانید. این مقام بورسی درباره دلیل عدم حضور شرکت‌های تازه‌وارد برای عرضه اولیه با توجه به شرایط مثبت بازار سرمایه و اینکه آیا برنامه‌ای برای افزایش عرضه‌های اولیه وجود دارد یا خیر می‌گوید: هم‌اکنون با توجه به حساسیتی که وجود دارد باید تمام شرکت‌ها در ارایه اطلاعات به صورت بسیار شفاف عمل کنند و یکی از دلایل عدم حضور شرکت‌های تازه‌وارد نقایص در اطلاعات آنان بود. همان‌طور که بازار پرتقاضاست به دنبال افزایش عرضه‌ها هستیم اما شفافیت عرضه‌ها نباید فدای سرعت شود. در گذشته تجربه تلخی در یکی از عرضه‌های اولیه به وجود آمد که عامل اصلی آن ابهام در اطلاعات این شرکت بود که موجب زیان سرمایه‌گذاران شد.
فعلا نگران نیستیم
خواجه‌نصیری درباره شائبه حبابی بودن بورس اظهار داشت: در بحث حباب یکسری فاکتور‌ها دخیل هستند، در این صورت قیمت‌های ایجاد شده با ارزش ذاتی و واقعی تناسبی ندارند، به لحاظ کلی می‌توان گفت قیمت برخی صنایع متناسب با سود‌آوری رشد کرده است و در برخی سهام شرکت‌ها رشد غیرعادی و بیش از قیمت واقعی به وجود آمده است که ریسک کاهش قیمت در سهام این شرکت‌ها وجود دارد. وی در ادامه گفت: به نقطه حباب نرسیده‌ایم، در صورتی که عرضه‌ها به اندازه کافی و مطلوب انجام نشود و رشد بازار کماکان بدون استراحت ادامه داشته و یکنواخت باشد، وضعیت نگران‌کننده خواهد بود و باید فکر اساسی برای بازار کرد. وی درباره تغییر دامنه نوسان قیمت یا حجم مبنا نیز می‌گوید: دامنه نوسان قیمت، حجم مبنا و افزایش بیشتر زمان معاملات نیاز به زمان بیشتری دارد و در این خصوص باید بگویم هرچه به درجه بلوغ بازار نزدیک‌تر شویم، تصمیم‌گیری در این موارد آسان‌تر خواهد شد، در این شرایط باید به درجه‌ای از اطمینان برسیم. وی در ادمه می‌افزاید: افزایش دامنه نوسان نتیجه بلوغ بازار است و به نوعی می‌توان گفت تغییرات بازار سهام نتیجه تجارب آراست؛ در این شرایط می‌توان فروش استقراضی را فراهم و آرزو ‌کنیم پس از رسیدن بازار سهام به درجه بلوغ به یک ایده‌آل برسیم و زمانی به این نقطه خواهیم رسید که بازار به صورت ساختاری خودش را کنترل کند.
بی‌اهمیتی رشد شاخص
خواجه‌نصیری درباره این موضوع که گفته می‌شود سازمان بورس در نحوه عرضه و تقاضای بازار دخالت و تقاضای ایجاد شده در بازار را کنترل می‌کند، اظهار داشت: ‌قبل از حذف خرید گروهی «ددد» بخشی از معاملات و خرید‌ها به صورت غیرعادی بود و نگرانی‌هایی را درباره اینکه سفارشات به پشتوانه مشتریان نباشد ایجاد می‌کرد، در این شرایط به گونه‌ای قیمت‌ها به شکل غیرعادی افزایش یا کاهش را تجربه می‌کرد، به هر حال در برخی شرایط احساس می‌کنیم که فعالیت کارگزاران همسو با بازار نیست. با همکاری مدیریت فناوری نقاط نگران‌کننده در معاملات در قالب نرم‌افزار فعلی معاملات (ای‌بی‌اس یا نامک) به صورت هشدار‌هایی ارسال خواهد شد؛ هر بازاری در دنیا بدون استثنا نیاز به مدیریت و کنترل دارد و نمی‌شود همه چیز را به حال خود رها کرد بنابراین در این باره نظارت‌های لازم را اعمال می‌کنیم. حاشیه‌های شاخص‌سازی نیز همیشه مطرح بوده است. وی ‌درباره اینکه در نماگر بازار (شاخص) کنترل‌هایی اعمال می‌شود، آیا نماگر بازار و افزایش و کاهش آن برای متولی این بازار اهمیتی دارد نیز می‌گوید: شاخص یک نماگر است و کنترل شاخص به صورت عدد برای ما مهم نیست بنابراین به شاخص به عنوان هدف یا تارگت نگاه نمی‌کنیم بنابراین تعادل در عرضه و تقاضا برای ما در اداره نظارت و ادارات زیرمجموعه دارای اهمیت است و در این صورت نه‌تنها به صورت روزانه بلکه به طور لحظه‌ای بازار رصد می‌شود. به عبارتی دیگر هدف شاخص نیست و کلیت بازار با توجه به وظایف سازمان بورس برای رسیدن به اهدافی مانند حمایت از حقوق سرمایه‌گذاران برای ایجاد بازاری کارا و منصفانه قابل اهمیت است.
رشد بازار با سیستم‌ معاملات آنلاین‌
افزایش تعداد دفعات معاملات و حضور سرمایه‌گذاران جدید در بازار سرمایه، بیشتر از طریق نرم‌افزار‌های آنلاین صورت پذیرفته است. در این خصوص طی هفته‌ها و ماه‌های گذشته، سرمایه‌گذاران شاهد ایجاد اختلال و کندی سرعت بوده‌اند. در این باره سازمان بورس برای افزایش سرعت زمان معاملات و ارتقای سیستم‌های نرم‌افزاری چه اقداماتی انجام داده است که این مقام بورسی در این باره می‌گوید: سیستم معاملات آنلاین در حقیقت از سال ۸۸ آغاز و در سال ۸۹ تکمیل شد. این ساختار جوان است و نسبت به فعالیت سه ساله رشد خوبی داشته است. واقعیت این است که رشد بازار سرمایه به دنبال ارتقای سیستم‌های معاملاتی آنلاین‌ بوده‌ است. سیستم آنلاین بورس از حساس‌ترین سیستم‌های معاملاتی دنیا هستند و میزان در دسترس بودن، قابلیت اتکا و آمادگی بالای آنان از مهم‌ترین مشخصه‌های آنان است. در معاملات برخط، سرمایه‌گذاران قطعی‌ها را نمی‌پذیرند. همچنین طی این مدت با توجه به سرمایه‌گذاری‌های ایجاد شده و افزایش حجم معاملات، اختلالی در روند بورس ایجاد نشد و شرکت‌های نرم‌افزاری همواره به دنبال توسعه و ارتقای سیستم‌های معاملاتی هستند و از آنان خواسته شده تا ظرفیت‌های فعلی را چند برابر کنند.
شمشیر دولبه کاهش کارمزد
خواجه‌نصیری درباره اینکه چه سازوکاری برای کیفی‌سازی معاملات و به صرفه بودن سرمایه‌گذاری در بورس در نظر گرفته شده است نیز می‌گوید: اینکه کارگزاران بخشی از سرمایه‌گذاری‌هایشان را در بخش آی‌تی انجام دهند، یک اصل است و در این خصوص بخشی از کارمزد معاملات می‌تواند به صورت مستقیم و غیرمستقیم در توسعه نرم‌افزار‌های برخط استفاده شود یا اینکه کارگزاران بخشی از درآمد‌هایشان را صرف این حوزه کنند. بعضا کارگزاران به دنبال ایجاد ظرفیت‌های جدید نیستند و معمولا بخش کوچکی از کارگزاران این موضوع را به دوش کشیدند. کاهش کارمزدهای معاملاتی شمشیر دولبه است که حسن آن این است که هزینه سرمایه‌گذاران را کاهش می‌دهد و معایب آن کاهش درآمد ارکان بازار خواهد بود. از سوی دیگر اگر کارگزاران و دیگر بخش‌ها بخشی از درآمد‌هایشان را در ارتقا و توسعه سیستم‌های الکترونیکی اختصاص دهند، کاهش کارمزدها می‌تواند اتفاق نیفتد چرا که این درآمد‌ها منجر به ارایه سرویس‌دهی بهتر به سرمایه‌گذاران و رضایتمندی بیشتر آنان خواهد شد، در غیر این صورت اگر کارمزدها منجر به سودآ‌وری بیشتر صاحبان سهام کارگزاری‌ها شود و افزایش سرویس‌ها و خدمات الکترونیکی اتفاق نیفتد ممکن است کارمزد را برای کاهش هزینه معاملات از سرمایه‌گذاران کمتر دریافت کنیم. در همین حال تزریق درآمد‌ها به سمت بهبود سرویس‌های معاملاتی و ارتقای نرم‌افزاری برخط بررسی می‌شود و در صورت بهبود شرایط سرویس‌دهی با توجه به افزایش سرمایه‌گذاری‌ها در این بخش، کاهش کارمزدها بعید به نظر می‌رسد اما در غیر این صورت کارمزدها می‌تواند کاهش پیدا کند.
چرا نمادها متوقف است؟
این مقام بورسی درباره سیاست سازمان بورس برای توقف نمادها و اینکه چرا اخیرا برخی شرکت‌ها به صورت گروهی متوقف شده در حالی که دیگر شرکت‌ها در گروه‌های مختلف شرایط یکسانی داشته‌اند همچنان بدون هیچ توقفی در حال معامله هستند نیز می‌گوید: اخیرا اقدام به توقف برخی شرکت‌ها در بازار پایه فرابورس کردیم، در این بازار شرکت‌های کمتر شفاف حضور دارند اما به هر قیمتی در شرایط معاملاتی یکسان در بازار حضور دارند. شرکت‌هایی که هنوز طرح هستند و روی خاک قرار داشته و اطلاعاتی ندارند رشدشان منطقی نیست. تشکیل صف‌های طویل در این‌گونه سهم‌ها می‌تواند در آینده خاطره تلخی در ذهن سرمایه‌گذاران آنان ایجاد کند. قرار شد این شرکت‌ها پس از رسیدن به نقطه شفاف مجددا بازگشایی و در صورت عدم شفاف‌سازی به بازار پایه‌ توافقی منتقل از طریق کارگزاران معاملات آنان پیگیری شود اما به هر حال در چنین فضای معاملاتی اگر صنایع مختلف به دلایل غیرمنطقی، افزایش یا کاهش داشته باشند و اینکه شواهدی دال بر غیرمنطقی بودن معاملات آنان وجود داشته باشد، اقدامات لازم انجام خواهد شد.
ادامه عرضه محصولات پتروشیمی
خواجه‌نصیری در خصوص عرضه محصولات پتروشیمی در بورس کالا و اینکه ابهاماتی مبنی بر توقف عرضه این محصولات به وجود آمد نیز گفت: بنابر گزارشاتی که داریم درصدی از عرضه‌ها کاسته شده تا حدودی افزایش قیمت به وجود آید و بعضا گزارش شده که شرکت‌های پتروشیمی به صورت مزایده‌ای و خارج از بورس محصولات را می‌فروشند با توجه به رایزنی‌های انجام شده عرضه محصولات از طریق بورس تداوم خواهد داشت، عرضه محصولات پتروشیمی از طریق بورس کالایی مصوبه سال ۱۳۸۶ هیات وزیران و تاکید آنان بر این موضوع بود. زمانی که فروش محصولات پتروشیمی به خارج از بورس منتقل شود، یعنی به فضایی سیاه و غیرشفاف وارد خواهد شد و مسیری که طی خواهد شد ایجاد رانت و معاملات غیرشفاف را رقم خواهد زد و به عبارت دیگر خروج محصولات پتروشیمی از بورس تخلف بوده و زمینه جرایم مختلف را فراهم می‌کند.
تبدیل شرکت‌های استانی به صندوق
این مقام بورسی درباره اینکه در حوزه سهام عدالت و آخرین مباحث درباره معاملاتی شدن آن، سازمان بورس چه اقداماتی انجام داده است، می‌گوید: در حوزه سهام عدالت و معاملاتی شدن آن، سازمان بورس به طور جدی در حال پیگیری است. دو اقدام اجرایی از جمله اصلاح ساختار و پیشنهاد ساختار فنی مناسب با آن و ای‌تی‌اف (صندوق سرمایه‌گذاری سهام عدالت ایران) در حال بررسی است. اصلاح ساختار با همکاری سازمان خصوصی‌سازی، مجلس شورای اسلامی و وزارت اقتصاد در حال پیگیری است که به نظر می‌رسد اجماع متخصصان تغییر ساختار از شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی به صندوق سرمایه‌گذاری عدالت ایران باشد. از سوی دیگر طراحی و تدوین اساسنامه، بحث فنی و امکان معاملات، فراهم کردن سرویس‌های الکترونیکی برای نزدیک به ۴۳ میلیون سهامدار عدالت سراسر کشور، تخصیص کد معاملاتی، ایجاد دسترسی در قالب سیستم جامع سهام عدالت با محوریت سپرده‌گذاری مرکزی، ایجاد سیستم فنی بسیار عظیم و هوشمند معاملات برای پشتیبانی این تعداد از سهامداران و طراحی نحوه کسب‌وکار از جمله اقداماتی است که سازمان بورس در حوزه سهام عدالت پیگیری و برخی از آنها را عملیاتی کرده است.
تولد بورس ایده در زمستان
خواجه‌نصیری درباره اینکه سامانه پس از معاملات سپرده‌گذاری مرکزی چه زمانی راه‌اندازی می‌شود اظهار داشت: سامانه پس از معاملات از ابتدای دی ماه با انجام تست‌های آزمایشی و داده‌های واقعی مورد ارزیابی قرار گرفته و به موازات سهام عدالت راه‌اندازی خواهد شد؛ در حوزه سهام عدالت از بستر‌های نرم‌افزاری سپرده‌گذاری مرکزی استفاده خواهد شد و یکی از کاربردهای سیستم جدید در حوزه سهام عدالت است. در نهایت سال آینده شاهد انتقال اطلاعات از سیستم قدیمی به سیستم جدید پس از معاملات سپرده‌گذاری مرکزی خواهیم بود. به دلیل حجم بالای اطلاعات و ساختار‌های اطلاعاتی، این کار بسیار دشوار به نظر می‌رسد که بدون هیچ مشکلی انجام خواهد شد. وی همچنین در ادمه گفت: دستورالعمل بورس ایده در کمیته تدوین مقررات نهایی شده و به تایید کمیته فقهی سازمان بورس نیز رسیده است و پس از ابلاغ دستورالعمل زمینه انجام معاملات فراهم خواهد شد، در این خصوص معاملات علمی فناوری و سازمان ثبت مالکیت‌های صنعتی همکاری‌هایی با فرابورس و سازمان بورس داشته‌اند که امیدواریم در زمستان امسال شاهد راه‌اندازی آن باشیم.