24 - 10 - 2016
ادامه مناقشه آماری
گروه اقتصادی- روز آمار و برنامهریزی امسال هم همانند گذشته همراه بود با برخی مناقشات میان مراکز رسمی اعلام آمار بهطوریکه رییس کل بانک مرکزی درحالی این بانک را طلایه دار تولید آمار اقتصادی و موظف به انتشار آن اعلام کرده که مرکز آمار مدعی است هیچ نهادی نباید آماراقتصادی را منتشر کند.
طی ماههای گذشته مسوولان و متولیان مرکز آمار ایران بارها با تاکید بر اینکه مرکز آمار ایران مرجع رسمی اعلام آمارهای اقتصادی به ویژه در سه شاخص کلان اقتصادی (بیکاری، تورم و رشد) هستند در لفافه از بانک مرکزی ایران خواسته است از ارائه آمارهای مشترک با مرکز آمار ایران خودداری کند.
هفته پیش امید علی پارسا، رییس مرکز آمار ایران با انتقاد از ارائه آمارهای مشابه از سوی بانک مرکزی اظهار کرد که تا شش ماه دیگر مشکل ارائه آمارهای موازی در ایران برطرف میشود. موضوعی که ظاهرا با بیتفاوتی بانک مرکزی ایران روبهرو شده است، چرا که حداقل در ظاهر امر دیده نمیشود که این مرجع کهنه کار ارائه آمار دست از ارائه آمارهایی که به صورت سنتی تولید میکرده است، بردارد.
رییس کل بانک مرکزی در پیامی به مناسبت روز آمار ضمن تبریک این روز با اشاره به طلایه دار بودن بانک مرکزی در تولید آمار از زمان تاسیس تاکنون، وظیفه تولید، محاسبه و انتشار آمارهای اقتصادی کشور را از وظایف اصلی و کلیدی بانک مرکزی خوانده و در بخشی از پیامی خویش آورده است که به اذعان سازمانهای معتبر بینالمللی، کار تولید آمارهای اقتصادی توسط بانک مرکزی به نحو احسن انجام گرفته است.
همچنین ولیاله سیف در این پیام از اتمام مراحل تجدید نظر و تغییر سال پایه شاخصهای اقتصادی از سال ۱۳۹۰ به ۱۳۹۵ خبر داده و ابراز امیدواری کرده است به زودی شاهد نتایج ارزشمند آن در عرصه تولید آمار خواهیم بود.
پیام سیف به مناسبت روز آمار بازهم اختلاف بانک مرکزی و مرکز آمار را در زمینه تولید و انتشار آمارهای اقتصادی نمایان کرد؛ مناقشه آماری همواره میان این دو نهاد بر سر آمار اعلامی وجود داشته و تقریبا تمام دولتها برای یک بار هم که شده بر سر تفاوت آمار این دو مرجع مهم و اثرگذار دچار چالش شدهاند. حال قرار است که شورای عالی آمار، تکلیف را مشخص کرده و مرجع ارائه آمار اقتصادی را تعیین کند.
با این حال تغییر سال پایه آماری، استمرار ارائه آمارهای متفاوت از سوی بانک مرکزی و مرکز آمار ایران، قول ارائه شاخصهای مکمل مربوط به بیکاری و تغییر رویکرد مرکز آمار ایران در جهت ارتقای شفافیت این سازمان را میتوان مهمترین از وقایع مورد بحث آماری در روز ملی آمار و برنامهریزی دانست.
براساس این گزارش، طبق قانون احکام دائمی برنامههای توسعه مرجع رسمی اعلام آمار، مرکز آمار ایران اعلام شده است. ولی طبق قانون سازمانهای دیگر از محاسبات آماری منع نشدهاند بنابراین به نظر نمیرسد که عتابها و خطابهای مسوولان مرکز آمار بتواند در نهایت این مرجع مورد اعتماد مراکز پژوهشی و تحقیقاتی، وزرای اقتصادی از جمله وزیر اقتصاد و مراجع رسمی بینالمللی مانند صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی را مجاب کند که از پیشه دیرینه خود دست بکشد. مگر اینکه اجبارهای قانونی برای آن لحاظ شود.
طبق آنچه گفته شد اکنون اعتمادی به آمارهای بانک مرکزی وجود دارد که مشخص نیست مرکز آمار ایران بتواند به راحتی آن را جلب کند، علاوه براین، نکتهای که شاید در بحث تک صدایی کردن ارائه آمار در ایران قابل بررسی باشد دلیل اصرار بر ممانعت ارائه آمار از سوی مراجع متنوع است. به هر حال به نظر میرسد اعلام آمار از سوی چند مرکز معتبر (همانگونه که در دنیا ترویج دارد)، میتواند نقش مکانیزم کنترلی را نسبت به آنچه آمارها میگویند ایفا کند. گرچه در ایران مراکز مهم ارائه آمار حکومتی بوده و غالبا نیز ممکن است با تغییر دولتها شبهاتی نسبت به صحت و سقم ارائه آمار از سوی آنها وجود داشته باشد ولی به نظر میرسد تقلیل همین دو مرکز ارائه آمار به یک مرکز نیز در نوبه خود تاثیر مثبتی در شفافیت و اعتماد به آمارهای اعلام شده ندارد.
راهحل یک مناقشه مهم
در ارائه نرخ بیکاری از زمان دولت نهم به بعد مناقشاتی به وجود آمده بود، موضوعی که نقطه مورد بازخواست رییسجمهور دولت نهم در جریان تبلیغات انتخاباتی دولت دهم قرار گرفت. رییسجمهور وقت مورد سوال قرار گرفت که چرا با تغییر شیوه محاسبه نرخ بیکاری از دو روز در هفته به یک ساعت در هفته تلاش میکند نرخ بیکاری را بهتر از آنچه واقعا وجود دارد، نشان دهد؟ موضوعی که بعدها با روی کار آمدن دولت یازدهم نیز مورد سوال واقع شد. پاسخ این بود که ما طبق شیوه محاسبه مراجع بینالمللی کار نرخ بیکاری را اعلام میکنیم و این موضوعی است که کشورهای دنیا بیش از ۳۰ سال پیش درباره آن به قطعیت رسیدهاند و اکنون محلی برای بحث ندارد.
البته در این زمینه چندی پیش فریبا بنیهاشمی، مدیر کل دفتر جمعیت، نیروی کار و سرشماری مرکز آمار ایران با پذیرش ضمنی اینکه نرخ بیکاری اعلام یک ساعت در هفته لزوما وضعیت بیکاری در ایران را نشان نمیدهد، از رسانهها خواست که نرخ بیکاری مطابق با شیوه محاسبه ILO را بپذیرند و مرکز آمار ایران نیز اقدام به تولید و ارائه شاخصهای مکمل دیگری مانند اینکه میزان اشتغال افراد چقدر است و چقدر حرفه آنها با شغلشان تناسب دارد و... بپردازد.
به نظر میرسد چنین وعدهای اگر محقق شود بتواند دغدغه بسیاری از کارشناسان حوزه اقتصاد کلا را که نسبت به ارائه آمار بیکاری اعتراض داشتهاند، برطرف کند.
تغییر سال پایه
سال پایه نیز از مواردی است که معمولا در ارائه آمار بانک مرکزی و مرکز آمار ایران مورد سوال و البته مناقشه است. سال پایه آماری یکی از مواردی است که طبق نظر کارشناسان میتواند در نرخهای مختلف تاثیرگذار باشد. این موضوعی است که ولیالله سیف در بیانیه خود که به مناسبت روز آمار منتشر کرده به آن اشاره و بیان کرده است که بانک مرکزی سال پایه آماری را از سال ۱۳۹۰ به سال ۱۳۹۵ تغییر خواهد داد.
همچنین رییس مرکز آمار ایران نیز چندی پیش اظهار کرده بود که سال پایه آماری به زودی در مرکز آمار ایران هم تغییر میکند.
تلاش برای اعتمادسازی آماری
مرکز آمار ایران طی چند سال (در دولت دهم و سه سال نخست دولت یازدهم)، تحت مدیریتی قرار بود که به هیچ وجه دغدغه پاسخگویی به رسانهها را نداشت. همچنانکه درباره اتفاقات مهمی مانند هک سایت مرکز آمار ایران توسط خارجیها، هرگز پاسخ داده نشد. همین امر در سالهای متمادی بیاعتمادی رسانهها به این سازمان و به تبع آن افراد جامعه را به دنبال داشت.
این موضوع به نظر میرسد که از زمان روی کار آمدن رییس جدید در حال اصلاح است. همچنان که وی از زمان حضورش در مرکز آمار ایران علاوه بر برگزاری نشستهای خبری متمادی درباره مراحل شرکت مردم در سرشماری سال ۱۳۹۵، در نشستی جداگانه به سوالات خبرنگاران درباره نحوه ارائه نرخهای اقتصادی توضیحات جامعی ارائه و بخشی از ابهامات را برطرف کرد که این موضوع را میتوان گام مثبتی در جهت ارتقای شفافیت و اعتماد عمومی جلب کرد. موضوعی که به نظر میرسد میتوان آن را مهمترین اتفاق مثبت آماری کشور در روز آمار و برنامهریزی سال ۱۳۹۵ دانست.
لطفاً براي ارسال دیدگاه، ابتدا وارد حساب كاربري خود بشويد