ادغام یا تفکیک؟

اکنون پس از گذشت ده سال از ادغام وزارتخانه‌های راه‌و‌ترابری و مسکن و شهرسازی، کارشناسان معتقدند نه تنها ساخت مسکن در این مدت مناسب نبوده، بلکه حمل‌ونقل هم مورد کم‌توجهی قرار گرفته و اهداف این ادغام عملی نشده است؛ ادغامی که با هدف کوچک شدن دولت و تسریع روند فعالیت‌ها صورت گرفت.

پس از روی کار آمدن دولت ابراهیم رییسی، مجلس شورای اسلامی و به ویژه کمیسیون عمران مجلس، موضوع انتزاع وزارت راه‌وشهرسازی و تفکیک بخش حمل‌و‌نقل از مسکن را به صورت جدی‌تر دنبال کرد.

کاهش کیفیت ساخت‌و‌‌ساز در سال‌های اخیر

کمیسیون عمران مجلس و خصوصا رییس کمیسیون عمران معتقد است، این دو وزارتخانه به اشتباه ادغام شده‌‌اند و ادغام آنها تاثیری در عملکرد تخصصی آنها نداشته و حتی موجب کاهش بهره‌وری و جلوگیری از تسریع روند فعالیت‌ها شده است.

به گفته رضایی کوچی، با تفکیک وزارت راه‌وشهرسازی به دو بخش مسکن و حمل‌ونقل، این دو اَبرمشکل کشور به‌طور قطع حل خواهد شد، از آن جهت که ماموریت‌های وزارت راه‌وشهرسازی بسیار زیاد است، به‌طوری که دو حوزه مسکن و حمل‌ونقل آسیب جدی دیده‌اند، تفکیک وزارت راه از شهرسازی در اولویت قرار گرفت.

رییس کمیسیون عمران مجلس می‌گوید: طبق آمارها کیفیت ساخت‌وسازها در چند سال اخیر پایین آمده و حدود چهار میلیون واحد مسکن در کشور کم داریم و بیش از ۲۰ میلیون نفر در بافت فرسوده زندگی می‌کنند، در حوزه راه نیز مشکلات و پروژه‌های کلان ملی و ناتمام وجود دارد که رسیدگی همه‌جانبه به آن ضروری است.

پیش از این اعلام شده بود‌ بررسی تقاضای اولویت نسبت به گزارش کمیسیون عمران در مورد طرح انتزاع بخش ساختمان و شهرسازی از وزارت راه‌وشهرسازی و تشکیل «وزارت حمل‌ونقل» و «وزارت ساختمان، شهرسازی و آمایش سرزمین» در اجرای تبصره ۱ ماده ۱۰۰ آیین‌نامه داخلی مجلس در دستور کار قرار گرفت و اعمال اولویت با رای ۱۲۰ نماینده موافق به تصویب رسید.

تفکیک وزارتخانه‌ها لازمه تحقق وعده رییس جمهور

روز نوزدهم مرداد ماه بود که رییس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی در جمع خبرنگاران از مسکوت ماندن طرح تفکیک وزارت راه‌وشهرسازی بر اساس نامه رییس‌جمهور‌ به مجلس خبر داد.

رضایی کوچی‌ با اشاره به گزارش کمیسیون عمران برای بررسی کلیات طرح تفکیک وزارت راه‌وشهرسازی‌ گفته بود: قرار بود در جلسه روز نوزدهم مرداد رسیدگی به گزارش کمیسیون عمران در مورد طرح انتزاع بخش ساختمان شهرسازی از وزارت راه‌وشهرسازی و تشکیل «وزارت حمل‌ونقل» و «وزارت ساختمان، شهرسازی و آمایش سرزمین» ادامه یابد که این طرح با نامه رییس‌جمهوری از دستور کار خارج شد. رییس کمیسیون عمران مجلس به نامه رییس‌جمهور به کمیسیون عمران اشاره کرده و گفته بود: با توجه به اینکه یکی از شعارهای رییس‌جمهوری ساخت سالانه یک میلیون واحد مسکونی است، رییس‌جمهور در این نامه عنوان کرده‌اند که این طرح فعلا مسکوت مانده و سال آینده مطرح شود، زیرا اگر وزارت مسکن ایجاد نشود این کار به سادگی انجام نخواهد شد.

البته رضایی‌کوچی این را هم گفته بود که‌ وزارت راه‌وشهرسازی اکنون بسیار عریض و طویل است و باید تفکیک وزارت راه‌وشهرسازی عملیاتی شود.

ساختار سازمانی بزرگ نیازمند مدیریت قوی است

‌موضوع ادغام وزارت راه‌و‌ترابری سابق با وزارت مسکن و شهرسازی، در دولت دهم مطرح و عملیاتی شد تا با کوچک‌سازی دولت،‌ چابک‌سازی شکل بگیرد؛ این طرح دولت وقت، پس از تصویب مجلس وقت، عملیاتی شد‌. مقرر بود با این ادغام، وزارتخانه‌ها چابک و دولت کوچک‌تر شود، اما با ادغام دو بخش عریض و طویل مسکن و شهرسازی با انواع مدل‌های حمل‌ونقلی که هر کدام خاصیت یک وزارتخانه‌شدن را دارند، وزارتخانه‌ای بزرگ و عریض و طویل و غیرچابک با دو بخش نه‌چندان مرتبط‌ ایجاد شد. قطعا در مدل جدید جدا‌سازی‌ می‌توان پیش‌بینی کرد که حتی کوچک‌سازی دولت را نیز به همراه خواهد داشت و ساختارها چالاک‌تر می‌شود؛ به هر حال در هیچ جای دنیا کوچک‌سازی دولت با ادغام وزارتخانه‌ها اتفاق نمی‌افتد، در کشور ما هم با ادغام چنین اتفاقی رخ نداد‌. بخش اعظمی از کارشناسان در حوزه‌های مختلف حمل‌ونقل شامل ریلی، هوایی، جاده‌ای و دریایی معتقد هستند، ادغام وزارت راه‌و‌ترابری و مسکن و شهرسازی بدون مطالعات جامع و گسترده‌ انجام شد و چابک‌سازی صورت نگرفت. یکی از اقداماتی که هم مجلس وقت و هم دولت وقت در تصویب آن شتاب‌زده عمل کردند، همین ادغام‌ بود‌ به طوری که وقتی مجلس شورای اسلامی به وزیر مربوطه راه‌و‌ترابری رای عدم اعتماد داد، آنگاه دولت وقت، وزیر مسکن را به عنوان سرپرست در این وزارتخانه قرار داد، اما در این زمان بود که مجلس شورای اسلامی برای پاسخگویی به این اقدام دولت، مطرح کرد نمی‌تواند فردی که وزیر یک وزارتخانه است همزمان سرپرست وزارتخانه‌ای دیگر باشد، در همین جریان بود که دولت هم تصمیم گرفت دو وزارتخانه مربوطه را با یکدیگر ادغام کرده و با این اقدام پاسخ مجلس را بدهد.

ساختار سازمانی وزارت راه‌وشهرسازی امروز بیش از حد بزرگ شده است، ترکیب مدل‌‌های مختلف حمل‌ونقلی، تا سازمان‌های حاکمیتی حمل‌ونقل با مسکن و شهرسازی و سازمان‌های حاکمیتی شهرسازی موجب ایجاد وزارتخانه‌ای عریض و طویل ‌شده است که مدیریت قوی را می‌طلبد.

بی‌توجهی به توسعه حمل‌ونقل

یکی از کارشناسان حمل‌ونقل می‌گوید: در‌ بسیاری از کشورهای در حال توسعه دو وزارتخانه راه و مسکن جدا از هم فعالیت می‌کنند، ‌در برخی کشورهای‌ دنیا ما حتی وزارت راه‌آهن داریم، هر مدل حمل‌ونقلی ما خود به تنهایی استعداد یک وزارتخانه شدن را دارد‌.

وی ادامه داد: در گزینه ادغام وزارتخانه‌‌ها در واقع ما فقط تجمیع کردیم،‌ فراموشی خصوصی‌سازی واقعی، بی‌توجهی به توسعه حمل‌ونقل، عدم تمرکز کافی وزرای راه‌وشهرسازی بر همه مدل‌‌های حمل‌ونقل در سال‌های اخیر‌، بی‌توجهی به موضوعاتی نظیر شهرسازی و مسکن به طور گسترده، کم‌کاری در ساخت بیمارستان‌ها و اماکن دولتی و مهم‌تر از همه ساخت مسکن، اینها همه از معضلات این ادغام بود. در این مدتی که بخش حمل‌ونقل و مسکن توأمان مدیریت می‌شوند، خصوصا در دوران فعالیت دولت‌های یازدهم و دوازدهم، چقدر مسکن ساخته شد؟ آیا نیاز مردم برآورده شد؟ قطعا خیر.

وی در گفت‌و‌گو با فارس اظهار کرد: پیش از این هم اعلام شده بود که با ادغام این دو وزارتخانه‌، دولت دهم محصور در ساخت مسکن مهر شد‌، در حالی که مسکن و شهرسازی وزارتخانه‌ای است که باید به مسائل فرادست مسکن نیز بپردازد، دولت‌های یازدهم و دوازدهم هم که اقدام قابل توجهی در بخش مسکن انجام ندادند.

این کارشناس حمل‌ونقل می‌گوید: این دو بخش راه و مسکن در وزارتخانه راه‌وشهرسازی دو جنس مخالف یکدیگر دارند، ‌‌باید دید در این هشت سال چه میزان از اهداف ادغام، محقق شده است؟

ارائه روش‌های بهتر مدیریت به دنبال تفکیک  مدیریت

وی اظهار کرد: اگر ‌تفکیک دو وزارتخانه هم رخ دهد، مجددا می‌توان مبحث ارتباط شهرسازی با حمل‌ونقل را دنبال کرد، اما این‌بار در قالب دو وزارتخانه که قطعا بودجه و اعتبارات بیشتری خواهد داشت و با تفکیک مدیریت، امکان ارائه روش‌های بهتر مدیریت در همکاری دو وزارتخانه هم وجود دارد‌، در این ادغام هیچ یک از کارهای تخصصی دو طرف ادغام نشد، فقط تابلوهای سر در ادارات ادغام شد شما می‌بینید که عملا در ادارات کل هم معاونت مسکن و معاونت حمل‌ونقل جدا هستند و کار خود را انجام می‌دهند. وی اضافه کرد: از سوی دیگر، نباید موضوع تفکیک را فقط از منظر ستادی و پایتخت ببینیم، در صورت تفکیک این دو بخش راه و مسکن، موضوع تفکیک ادارات کل و ادارات در استان‌‌ها و شهرهای کشور مطرح می‌شود، تعریف پست‌های جدید، احداث ساختمان‌‌های جدید و غیره که همه باید دیده شود و در بررسی ابعاد کار و هزینه‌ها، مورد توجه باشد.

وی تاکید کرد: بررسی ابعاد تفکیک دو وزارتخانه بسیار مهم است و باید تخصصی بررسی شود، ‌باید با تشکیل کمیته‌ای در کمیسیون‌های اقتصادی و عمران مجلس، انجام کار کارشناسی دقیق در حوزه تفکیک وزارت راه‌وشهرسازی را دنبال کرد‌.

هزینه بالا برای تفکیک وزارتخانه‌ها

این کارشناس اقتصاد حمل‌ونقل ادامه داد: البته باید دقت داشت که در تفکیک‌هایی که انجام خواهد شد، ‌‌هزینه‌های بالا و یا ساختارهای جدید به دولت تحمیل نشود، ضروری است با برنامه‌های کارشناسی تغییر چندانی در هزینه‌ها و ساختارها انجام نشود. از سوی دیگر هزینه‌‌های تفکیک نیز باید مورد توجه بوده و محاسبه ‌شود؛ به هر حال تفکیک و ایجاد دو وزارتخانه راه‌و‌ترابری و مسکن و شهرسازی موجب ایجاد هزینه‌‌های اضافه بر دوش دولت می‌شود، چون نیازمند تعریف و ایجاد چارت و پست‌‌های سازمانی جدید است، ساختمان‌های بسیار می‌طلبد، بنابراین باید هزینه‌ها ابتدا بررسی و برآورد شود.