اردوغان و رقیبی به نام میز شش نفره!

گروه بین‌الملل- مژده کلهر- میز شش‌نفره یک تشکیلات سیاسی است که توسط حزب CHP، حزب IYI، حزب سعادت، حزب دموکرات، حزب DEVA و حزب آینده تاسیس و اولین جلسه آن در ۱۲ فوریه ۲۰۲۲ برگزار شد. اوغور پویراز دبیرکل حزب IYI اعلام کرد که ائتلاف ملت در روند انتخابات یک اتحاد بود و پس از پشت‌سر گذاشتن روند انتخابات به یک تعاونی تبدیل شد. میز شش‌نفره در اصل یک نهاد مستقل از اتحاد ملت بود. در ۲۶ ژانویه ۲۰۲۳، میز برای اولین‌بار پس از یازدهمین نشست، خود را به عنوان «اتحاد ملت» تعریف کرد. اتحاد ملت در ۳۰ ژانویه ۲۰۲۳ یادداشت تفاهم سیاست‌های مشترک را با مردم در آنکارا به اشتراک گذاشت. در ۳ مارس ۲۰۲۳، مرال آکشنر (موسس و اولین رییس حزب) پس از نشست حزب IYI اعلام کرد که این حزب به دلیل نامزدی کمال قلیچداراوغلو به عنوان نامزد ریاست‌جمهوری که در نشست دوم مارس تایید شد، از میز خارج می‌شود. با فروپاشیدن میز شش‌نفره در چند روز گذشته بخشی از دیدگاه‌های مخالفان و موافقان این جریان و رفتار اکشنر در پی می‌آید.
میز به‌هم‌ریخته و حزب IYI
باریش دوستر تحلیلگر اپوزیسیون و نویسنده روزنامه جمهوریت معتقد است: آن چیزی که انتظار می‌رفت اتفاق افتاد، حزب IYI از میز شش‌نفره بلند شد، آن هم با بیانی بسیار تند و زهرآگین. مرال آکشنر (دبیر کل حزب IYI و موسس حزب) ضمن انتقاد از احزاب دیگر میز به ویژه CHP که تاکنون با آن همراه بوده، فراتر رفت و در مخالفت با نامزدی کمال قلیچداراوغلو رییس حزب جمهوری خلق، از دو شهردار CHP (منصور یاواش و اکرم امام‌اوغلو) خواستار نامزدی در ریاست‌جمهوری شد. او با این کار هم در امور داخلی حزب دیگر دخالت ‌کرد و هم به دو شهردار پیشنهاد کرد که از نظم حزبی تبعیت نکنند و در مقابل رهبر خود در انتخابات نامزد شوند. این قضیه تعجب‌آور نیست. چون هرقدر هم که میز شش‌نفره با هم ملاقات کرده و روی توافق مشترک کار کنند، معلوم بود که کار قرار است به گرهی از نام نامزدی تبدیل شود. حزب بزرگ اتحاد ملت با ترک حزب IYI فروپاشید. حزب IYI و رهبر آن مرال آکشنر نیز اعتماد و اعتبار زیادی را از دست دادند.
آکشنر از همان ابتدا مخالف کاندیداتوری رییس CHP بود و در این مورد قانع نشد. پس نیازی به بیان اظهارات فاقد اعتبار در مورد استحکام میز شش نفره نبود، چرا که وقتی می‌گفت «من هرگز میز را به هم نمی‌ریزم، من هرگز میز را ترک نمی‌کنم، نامزد ما قطعا رییس‌جمهور خواهد شد، کسی که میز را ترک کند نمی‌تواند این را برای ملت توضیح دهد» هم مشخص بود بزرگ‌ترین مشکل روی میز، نامزدی در انتخابات است.
آکشنر با نگرشی خارج از عرف سیاسی و دخالت در امور داخلی حزب دیگر کارکنان و مدیران حزب خود را وادار کرد نام دو شهردار CHP را به عنوان نامزدهای پیروز بیان کنند و در عین حال تلویحا مدعی بود که رهبر CHP برنده نخواهد شد. حالا پس از این مرحله، آیا حزب IYI نامزد ریاست جمهوری خود معرفی خواهد کرد؟ آیا موضع سخت خود را در برابر ائتلاف حفظ خواهد کرد؟ آیا می‌تواند رای‌دهندگان خود را نگه دارد؟ آیا باعث افزایش رای‌ها خواهد شد؟ این کار خیلی سخت است. آیا بعد از این مرحله اتحاد ملت جذابیت و وزن قدیمی خود را خواهد داشت؟ به سختی. چراکه در آنجا حزب CHP و میزان رای‌اش بسیار اندک است و چهار حزب راستگرا هستند که چاره‌ای جز معرفی نامزدی برای پارلمان از فهرست‌های CHP ندارند. علاوه‌بر این، سه حزب از این چهار حزب راستگرا، احزابی هستند که از سنت اسلام‌گرای سیاسی و دو مورد از آنها از حزب عدالت و توسعه جدا شده‌اند که برایشان غیرممکن است زیر بال‌های CHP کار سیاسی کنند و از حزب عدالت رای‌دهندگان زیادی را جذب کنند. در نتیجه از دو روز پیش حزب IYI مجروح شده، میز شش‌نفره حزبی منحل شده و دست حکومت قوی‌تر شده است.
خیانت به دموکراسی
امره کنگار یکی دیگر از تحلیلگران روزنامه جمهوریت به عنوان یک ارگان اپوزیسیون در مورد میز شش‌نفره معتقد است ترکیه به محض اینکه سیستم چندحزبی را پذیرفت و قدرت را به یک حزب راست سپرد، با خیانت سیاست جناح راست روبه‌رو شد.
«رژیم دموکراتیک» که تحت عنوان «رژیم چندحزبی» در مراحل اولیه خود قرار داشت، مورد خیانت حزب دموکرات قرار گرفت که به برکت این رژیم با محدود کردن همه حقوق و آزادی‌های دموکراتیک به قدرت رسید.
ترکیه با فشار روی روشنفکران چپ، دموکرات‌ها و کمالیست‌ها به اینجا رسیده است. سیاست جناح راست و کودتای راستگرا پشت همه مشکلاتی است که امروز کشور با آن مواجه است.
اکنون اما به نظر می‌رسد خروج مرال آکشنر از اتحاد ملت که هسته اصلی آن را با کمال قلیچداراوغلو تشکیل می‌دهد، نتایج زیر به دست می‌آید: ۱- تصمیم آکشنر دقیقا برعکس خط گفتمان و عملی است که تاکنون دنبال کرده و به این ترتیب تمام اعتبار خود را از دست داده است. ۲- امیدها به حمایت جناح راست ناسیونالیست از رژیم دموکراتیک از بین رفته است. ۳- تمام تلاش‌های کمال قلیچداراوغلو را نابود و به قلیچداراوغلو که خود و حزبش را خلق کرد، خیانت کرده است. ۴- آکشنر با فراخوان برای نامزد دو شهردار از CHP، اعلام کرد که قصد دارد مدیریت و درآمد یکی از شهرداری‌های استانبول یا آنکارا را به حزب عدالت و توسعه بدهد.
پس این حرکت آکشنر چه تاثیری بر انتخابات آتی دارد؟ ۱- انتخابات برای رژیم دموکراتیک خواهد بود، نه برای نامزدها. ۲‌‌- مهم نیست که آکشنر چه کاری انجام دهد، رای‌دهندگان نمی‌توانند بر نتایج انتخابات به نفع اردوغان تاثیر بگذارند، زیرا مشاهده می‌کنند که این دولت نمی‌تواند با این رژیم بر ترکیه حکومت کند.
در نتیجه آکشنر با این تصمیم در مقابل تاریخ قرار می‌گیرد: او هم رهبری خود و هم شخصیت سیاسی‌اش، هم حزب و هم ایدئولوژی ناسیونالیستی‌اش و هم امید یک رژیم دموکراتیک در ترکیه را خدشه‌دار کرد.
معاملات روی میز
محمود اوور از نویسندگان روزنامه صباح که دیدگاهش به حزب دولت اردوغان نزدیک است می‌نویسد: بحرانی که در ۴۸ ساعت گذشته در میز شش‌نفره تجربه شد به این دلیل است که اپوزیسیون به دلیل ماهیت خود پتانسیل ایجاد بحران را دارد. همان‌طور که آکشنر گفت، میز شش‌نفره یک اتحاد «پروژه» براساس محاسبه بود، نه اصول. به همین دلیل، تجربه بحران در بحران اجتناب‌ناپذیر بود. حتی اگر میز از هم نمی‌پاشید، شانسی برای قدرت نداشتند… اما اگر هم می‌توانستند، بحران سیاسی بین احزاب امروز بر مدیریت کشور منعکس می‌شد و هزینه آن بسیار سنگین‌تر می‌شد. به همین دلیل است که ما همیشه نسبت به دولت‌های ائتلافی مبتنی بر «معامله‌های کثیف» در ترکیه قدیم هشدار می‌دادیم. مرال آکشنر، رییس حزب IYI، یکی از احزاب میز، این واقعیت را حتی قبل از رسیدن به آن نقطه توضیح داد: «براساس تحمیل‌ها و معامله‌های کثیف به این روزها رسیدیم. فهمیدیم که حساب‌ها و جاه‌طلبی‌های شخصی به ترکیه ترجیح داده ‌می‌شود. دروغ‌های دنباله‌دار به خاطر برنامه‌های شخصی جایز تلقی می‌شوند.» اینها ادعاهای جدیدی نیست، ما تحمیل‌ها را درک می‌کنیم، اما «معامله‌های کثیف» را نه. در نظر بگیرید که «معامله‌های کثیف» مشابه و دروغ‌های شاخدار چه نتایجی به دنبال خواهد داشت. چه کسی می‌تواند بگوید در زمانی که قدرت‌های جهانی در کمین هستند، «معامله‌های کثیف» جدی‌تر انجام نخواهد شد. آکشنر که می‌گوید «تاریخ می‌سازد» باید آشکارا در مورد این معامله‌ها بگوید. در غیر این صورت از تهمت سیاسی فراتر نخواهد رفت. آکشنر، ممکن است با نقشه نجات حزب خود، میز را ترک کرده باشد، اما نام‌هایی که آنها را متهم می‌کند، رهبران احزابی هستند که او با آنها بر این کشور حکومت خواهد کرد.
گزینه هسته‌ای
اورای اِیین از نویسندگان خبرترک هم موافق رفتار مرال آکشنر بوده و در مخالفت با نامزدی قلیچداراوغلو می‌نویسد: اشتراک‌گذاری یک فریم از آخرین نشست میز شش‌نفره که درباره نامزد ریاست‌جمهوری بحث می‌شد، از زاویه‌ای گرفته شد که به نظر می‌رسید مرال آکشنر نه بخشی از این اتحاد است، نه یکی از بنیانگذاران این بازی. تنها یک قاب عکس، منادی آن چیزی بود که اتفاق افتاد؛ تنشی که آکشنر یک سال است تجربه کرده آن هم نقطه شکست در مقابل چشمان ما.
اینکه ما چگونه به اینجا رسیدیم در واقع به استقرار میز مربوط می‌شود؛ اراده‌ای که در انتخابات منجر به پیروزی مخالفان در استانبول و آنکارا شد، موفقیت‌آمیز نبود. آن زمان حتی میزی وجود نداشت. اتحادی که توسط احزاب IYI و CHP ایجاد شد شور و هیجانی را در رای‌دهندگان مخالف ایجاد کرد و رهبران دو حزب موافقت کردند این پویایی را به انتخابات عمومی منتقل کنند. درست همان موقع ناگهان اتحاد ملت به میز شش‌نفره تبدیل شد. مرال آکشنر در ابتدا مخالف بزرگ شدن میز بود، اما از دادن پیام اتحاد و همبستگی در مقابل رای‌دهندگان خودداری نکرد. سایر احزاب دعوت‌شده به میز، سهم قابل توجهی از آرا نداشتند، نه می‌توانستند نتیجه انتخابات را تعیین کنند و نه آن را در انظار عمومی به نمایش بگذارند. آکشنر نیز نشستن این اسامی روی میز را نه به دلیل حق بیان یا برابری آرا، بلکه به دلیل کیفیت نمایندگی و معنای نمادین آنها پذیرفت.
این میز نه برای پیروزی در انتخابات، بلکه برای تضمین کاندیداتوری کمال قلیچداراوغلو تنظیم شده بود. قلیچداراوغلو یک سال پیش این احزاب کوچک را به حمایت از نامزدی خود فراخوانده بود و با وعده‌های ریز و درشت با آنها توافق کرده بود. دلیل اینکه اعلام کاندیداتوری خود را به تاخیر انداخت هم این بود که در آخرین لحظه همه را مجبور به همراهی با خود کند. پنج مرد پشت میز اشتباه کردند که تنها زن گروه یعنی آکشنر را دست‌کم گرفتند. این یک رفتار رایج در سیاست‌های تحت سلطه مردان ترکیه بود که پنج مرد علیه یک زن مخالفت کردند. توهین‌ها و شایعاتی که یک مرد نمی‌تواند در معرض آنها قرار گیرد در مورد آکشنر بیان شد. آکشنر بارها در کانال‌های نزدیک به کمال قلیچداراوغلو و CHP مورد هدف قرار گرفت و کارهای تبلیغاتی در مورد نامزدی قلیچدار‌اوغلو انجام شد.
عشق قلیچداراوغلو به کرسی‌ها مشهود بود، زیرا او علی‌رغم همه شکست‌هایش از CHP کنار نرفت. شاید این بار در صدمین سالگرد جمهوری ترکیه این احتمال وجود داشت که او بتواند به آینده کشورش فکر کند، نه به جاه‌طلبی شغلی خود. به همین دلیل مرال آکشنر صبور بود. شاید فکر می‌کرد می‌تواند قلیچداراوغلو را متقاعد کند از نامزدی صرف نظر کند و محاسبات شغلی انجام ندهد. نظرسنجی‌ها و صدای خیابان فرصتی به رهبر CHP در برابر اردوغان نمی‌داد. نامزدهایی وجود داشتند که بدون ریسک و قمار برنده می‌شدند. قلیچداراوغلو اما یکی از آنها نبود. وقتی در خیابان می‌روید می‌توانید این را درک کنید.
قلیچداراوغلو بیشتر نامزد لیبرال‌ها بود، اما چه زمان حرف لیبرال‌ها در ترکیه به کرسی نشسته است؟ آخرین اقدام گمراه‌کننده این مخاطب پرسروصدا که در گذشته ترکیه را در بسیاری از مسائل گمراه کرد، تحمیل نامزدی قلیچداراوغلو از طریق برنامه‌های تلویزیونی و حساب‌های توئیتر بود. اعتراض آکشنر از همان ابتدا علیه تحمیل بود. او قبلا می‌توانست روی میز ضربه بزند، اما تا آخرین لحظه صبر کرد. او به اجبار گزینه هسته‌ای را انتخاب کرد.پیش از این هم کمال قلیچداراوغلو از نامزدی عبدالله گل جلوگیری کرده بود. صدای خیابان، تحقیقاتی که انجام داده بود نشان می‌داد کمال قلیچداراوغلو یک نامزد پرخطر است. حتی رای‌دهنده مرکزی که می‌گفت رای می‌دهد می‌توانست در آخرین لحظه تسلیم شود. به همین دلیل است که بسیاری از ما با نامزدی قلیچداراوغلو مخالفیم: خوب بود، اما برنده تضمینی نبود. امروز کسانی که از قلیچدار‌اوغلو انتظار دارند، لیبرال‌های نیمه هوش، آنهایی که نمی‌توانند ترکیه را بخوانند و سازمان‌های رسانه‌ای تحت کنترل ستاد CHP و کارشناسان بی‌ارزش در توئیتر هستند که به مرال آکشنر حمله کردند. از سوی دیگر آکشنر به حدی رسیده که حتی خود را فدای آینده ترکیه کند. گاهی لازم است میز را خراب کرد و به سراغ میز جدید رفت و در صورت لزوم گزینه هسته‌ای را ترجیح داد. مرال آکشنر اولین بازی خود را انجام داد و همه را شگفت‌زده کرد. او این رفتار جسورانه را نه براساس یک قمار، بلکه براساس یک برنامه انجام داد.