از حرف تا عمل

گروه فناوری-استارت‌آپ‌ها معمولا فعالیت خود را با یک طرح یا ایده نوآورانه اولیه آغاز می‌کنند. در مسیر پیاده‌سازی و اجرایی کردن ایده که در نهایت به تجاری‌سازی و عرضه محصول نهایی به بازار ختم خواهد شد، مجموعه‌ای از اقدامات و فعالیت‌ها انجام می‌گیرد. انگیزه، هیجان ناشی از نوآوری‌های معمولا رادیکال، فعالیت‌های تحقیق و توسعه‌ای، کارکنان و مدیران خلاق و از همه مهم‌تر، دست‌وپنجه نرم کردن با محدودیت‌های مالی فراوان، از ویژگی‌های مشترک بسیاری از استارت‌آپ‌های مبتنی بر فناوری‌های پیشرفته به شمار می‌آید.
اگرچه امیدواری به آینده روشن، برنامه‌ریزی، الهام گرفتن از دیگر کارآفرینان موفق و البته صرفه‌جویی در هزینه‌ها، از جمله ملزومات اصلی استارت‌آپ‌ها به ‌حساب می‌آیند، با این حال، تامین منابع مالی مورد نیاز هم از جایگاهی خاص برخوردار است. این امر، به‌ویژه با هزینه‌های قابل توجه فرآیند تحقیق و توسعه و ریسک عدم موفقیت در تجاری‌سازی نوآوری، موجب می‌شود تا بنیانگذاران و تیم‌های استارت‌آپی، از همان ابتدای راه‌اندازی شرکت به فکر جذب سرمایه‌های لازم باشند.
یکی از موانع و چالش‌های پیش‌روی فناوران و کارآفرینان استارت‌آپی در زمینه جذب سرمایه، افشا نشدن ایده‌ها و دارایی‌های فکری است که موجب شده است، استقبال از سرمایه‌گذاران تا حدی کم‌رنگ شود.
در همین راستا معاون علمی و فناوری رییس‌جمهور در اختتامیه نخستین دوره رویدادهای مساله محور بنیاد ملی نخبگان که با تقدیر از برترین‌ها برگزار شد، محصول کارآمد و کیفی را نتیجه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در حوزه پژوهش دانست و گفت: دولت نمی‌تواند خودرو، واکسن و دیگر محصولات کارآمد را بسازد، بلکه باید صرفا تسهیل‌کننده فرآیند پژوهش باشد و مسیر را برای سرمایه‌گذاری بخش خصوصی روی ایده‌های ناب هموار کند. رویداد «ره‌نشان» به عنوان یکی از بزرگ‌ترین رویدادهای مساله‌محور ذیل طرح شهید بابایی بنیاد ملی نخبگان با حمایت معاونت علمی و فناوری و بنیاد ملی نخبگان، به مرحله شناخت برگزیدگان رسید.
این مسابقات با هدف شناسایی افراد و تیم‌های مستعد، دانشجویان و فناوران برای توانمندسازی در حل مسائل و نیازهای صنعت کشور در پنج حوزه زیست فناوری، حمل‌و‌نقل، آب و محیط‌زیست، انرژی و هوشمندسازی میزبان ۳۸ شرکت دانش‌بنیان و ۵۶ پروژه بود.شرکت‌ها ضمن تعریف پروژه‌های راهبردی، نیازهایشان را با فعالیتی پنج ماهه که از مهرماه آغاز شده و تا دهم اسفند سال جاری ادامه یافت، مطرح کردند. این طرح‌ها با استقبال ۴۵۱۰ نفر از شرکت‌کنندگان، به مرحله اجرا رسید. پس از هفت مرحله ارزیابی و برگزاری کارگاه‌های آموزشی متنوع، نشست‌های تیم‌سازی و مربیگری با هدف پیشبرد پروژه‌ها، بهترین‌‌ها به مرحله نهایی راه یافتند که منجر به شناسایی حدود ۶۰۰ مستعد برتر در قالب چند ده تیم موفق دانشجویی شد.
«نوآوری» پیروز میدان مبارزه با فرهنگ خام‌فروشی
سورنا ستاری، معاون علمی و فناوری رییس‌جمهوری با بیان اینکه برگزاری چنین رویدادهایی، جامعه جوان نخبه و با انگیزه را با راه و رسم ایجاد کسب‌و‌کارهای نوآور آشنا می‌‌کند، گفت: مسیر تحول در فرهنگ اقتصاد کشور، به یاری کسب‌وکارهای دانش‌بنیان و خلاق که جوانان متخصص گرداننده‌اش هستند، آغاز شده، به‌طوری که در حال حاضر برترین زیست بوم دانش‌بنیان، خلاق و استارت‌آپی منطقه از آن ایران است؛ زیرا تلاش کردیم تا جان‌مایه اقتصاد دانش‌بنیان یعنی فرهنگ و سیاق نوآوری را در کشور با ایجاد بستری مساعد ترویج کنیم.
وی با بیان اینکه روح کسب‌و‌کارهای نوآور با نیروی انسانی جان می‌گیرد، ادامه داد: در پشت هریک از کسب‌و‌کارهای نوآور ایده‌های خلاقانه یک نیروی انسانی انگیزه‌مند و توانمند نهفته است. بنابراین تلاش می‌کنیم مسیر شکوفایی این ایده‌ها تا رسیدن به صنعت، هموار شود.
معاون علمی و فناوری رییس‌جمهوری افزود: شرکت‌هایی که نوآوری محور هستند و روح نوآوری در آنها دمیده شده است، ثروتی فراتر از دارایی‌های فیزیکی در گنجینه خود دارند که پایان یافتنی نیست.
اثر دانش و نوآوری در تغییر فرهنگ عمومی، شگفت‌انگیز است و اقتصاد دانش‌بنیان که دانشگاه، نوآوری و تخصص جوان خلاق در آن اهمیت دارد، فرهنگ تازه‌ای از کار و حرکت دانشگاهیان را نوید می‌بخشد. ستاری با تاکید بر اینکه بنیان تحول کشور بر پایه فرهنگ استوار است، ادامه داد: روزهای نخست، تصور می‌کردیم توسعه، مفهومی است سخت‌افزاری اما در ادامه راه توسعه، به این نتیجه رسیدیم که کاربست‌ها و نرم‌افزارها، نقشی فراتر از سخت‌افزار ایفا می‌کنند؛ امروز اما با توسعه اقتصاد دانش‌بنیان به این باور رسیدیم که توسعه، فراتر از نرم‌افزار و سخت‌افزار، نیازمند فرهنگ است و تحول تمامی بخش‌ها، از مردم جامعه، دانشگاه، پژوهشگاه و صنایع گرفته تا نهادهای تصمیم‌ساز است که به توسعه منجر می‌شود.
نقش کلیدی فرهنگ در رونق اقتصاد
رییس ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش‌بنیان و توسعه صنایع نرم و خلاق معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری با بیان اینکه هدف آموزش، توسعه و تحول فرهنگی جامعه است، ادامه داد: بخش قابل توجهی از سرمایه‌های کشور در حوزه آموزش صرف می‌شود و هدف از این امر، بهبود فضای صنعت و جامعه است. پژوهشگاه‌ها هم چنین رسالتی دارند و باید وضعیت حوزه خودشان را بهبود ببخشند.
ستاری، از رسالت بخش آموزش و پژوهش کشور در تحول آفرینی فرهنگی و اعتلای جامعه گفت و تاکید کرد: دانشگاه‌هایی که درآمدشان از محل شهریه تا بودجه دولت تامین می‌شود، باید با شناخت دوباره رسالت آنها و تغییر فرهنگ غالب، به نقش‌آفرینی واقعی خود عمل کنند، به طوری که یاریگر صنعت باشند. رییس بنیاد ملی نخبگان، محصول کارآمد و کیفی را نتیجه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در حوزه پژوهش دانست و گفت: دولت نمی‌تواند خودرو، واکسن و دیگر محصولات کارآمد را بسازد، بلکه باید صرفا تسهیل‌کننده فرآیند پژوهش باشد و مسیر را برای سرمایه‌گذاری بخش خصوصی روی ایده‌های ناب هموار کند.ستاری، تسهیل ارتباط میان ایده نوآورانه و سرمایه‌گذار بخش خصوصی را مبنای حرکت معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری در سال‌های اخیر دانست و بیان کرد: با تکیه به همین رویکرد، امروز به بیش از ۱۰ هزار استارت‌آپ و بیش از ۵۸۰۰ شرکت دانش‌بنیان در تولید ناخالص ملی، اشتغال و توسعه دست‌یافتیم. وی با بیان اینکه برخی شرکت‌های دانش‌بنیان و محصولات ایران‌ساخت نه‌تنها در منطقه بلکه در رقابت با پیشرفته‌ترین کشورهای دنیا بی‌همتا هستند، افزود: شرکت‌های دانش‌بنیان کشور در حوزه‌های نانو، سلول‌های بنیادی، زیست فناوری و بسیاری حوزه‌های دیگر دستاوردهای باورنکردنی را رقم زده‌اند. داستان موفقیت کسب‌و‌کارهای دانش‌بنیان معمولا به یکدیگر شبیه است و صاحبان تمامی آن‌ کسب‌و‌کارها، با تکیه بر الگوی حضور سرمایه‌گذار بخش خصوصی موفق شده‌اند.
میدان مبارزه ناتمام
معاون علمی و فناوری رییس‌جمهوری با بیان اینکه مبارزه امروز میان فعالان زیست بوم نوآوری و یکه‌تازان فرهنگ خام‌فروش و نفت‌محور است، گفت: فرهنگ اقتصاد نفتی با روح نوآوری، تعارض و تناقض دارد و هنر فعالان زیست‌بوم نوآوری و فناوری، خلق ارزش‌افزوده از نوآوری، به مثابه بزرگ‌ترین موهبت خداوند برای بشر است. ستاری ادامه داد: ذهن‌های جسور که هیچ مرزی برای نوآوری ندارند، در این میدان مبارزه، به یاری خدا پیروز مطلق هستند و رویکرد پیشین اقتصاد را که با نوآوری و اقتصاد دانش‌بنیان در تعارض است، کنار می‌زنند. وی با اشاره به اینکه صنعت، با نوآوری و حضور دانشگاه در این عرصه معنای واقعی خود را پیدا می‌کند، افزود: دانشگاهی موفق است که نقش خود را در صنعت پررنگ کند و بخش قابل توجهی از درآمدهایش را از محل قراردادهای ارتباط با صنعت کسب کند. چنین دانشگاهی که بتواند دنیای پیرامون خود را تحول ببخشد، موفق است.
ستاری، ناحیه نوآوری شریف را نمونه‌ای موفق از اثرگذاری دانشگاه‌ها بر جامعه دانست و گفت: اینکه بیش از ۵۰۰ کسب‌و‌کار دانش‌بنیان و خلاق حول محیط پیرامونی دانشگاه شکل گرفته نشان از اثربخشی دانشگاه بر محیط پیرامونی خود دارد. رییس بنیاد ملی نخبگان با تاکید بر اینکه تحول رویکرد اقتصاد، تحول در بخش‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی را نیز به همراه می‌آورد، ادامه داد: خوشبختانه تحولات خوبی در کشور رخ داده و مردم با اهمیت نوآوری و نقش آن در رفاه، اقتصاد و اشتغال آشنا شده‌اند.
ستاری با اشاره به اینکه صادرات داروهای زیست فناوری و نوترکیب توسط شرکت‌های دانش‌بنیان، نمونه‌ای موفق از منسوخ شدن فرهنگ خام‌فروشی است، افزود: این شرکت‌ها از هیچ آغاز به کار کردند و امروز هویت اقتصاد کشور را از اقتصادی منبع‌محور و وارداتچی به اقتصادی نوآور، خلاق و ارزش‌آفرین تغییر می‌دهند. وی با تاکید بر اینکه در راه پرپیچ و خم مبارزه با فرهنگ سنتی غالب، این شرکت‌های دانش‌بنیان و خلاق هستند که گوی سبقت را می‌ربایند، اظهار کرد: در این مبارزه دست برتر را کسب‌و‌کارهای نوآور دارند و باید همه فعالان زیست‌بوم نوآوری همدل و در کنار هم این مبارزه را ادامه دهیم تا کشور را از بند فرهنگ نفت محور رها کنیم.