از شعار «تهران شهری برای همه» تا مناسب‌سازی نصفه برای معلولین!

مهر- نگاهش خیره به چراغ چشمک‌زن چهارراه مانده است. چراغ سبز و قرمز می‌شود و دوباره سبز می‌شود اما همچنان نگاه منتظرش را برنمی‌دارد. تا اینکه لابه‌لای تغییر رنگ چراغ‌ها و رفت‌و‌آمد ماشین‌ها، با کمک یکی از عابرین از خیابان عبور می‌کند. اما دقایقی بعد مستاصل‌تر از قبل، برای ورود به مترو و پشت سر گذاشتن غولی به نام پله برقی باز هم در حال انتظار کشیدن است. این بخش کوچکی از زندگی روزمره افراد توان‌یاب در جامعه است. زندگی کسانی که به دلیل شرایط خاص خود از جمله معلولیت، نابینایی، سالمندی و غیره همواره برای سپری کردن زندگی عادی خود در جامعه، با دشواری‌های خاصی روبه‌رو هستند. دشواری‌هایی که در عین سادگی می‌تواند ساعت‌ها زمان افراد توان‌یاب را بگیرند و آنها را به دردسر بیندازند. از عبور و مرور در خیابان‌ها گرفته تا استفاده از وسایل حمل‌و‌نقل عمومی، استفاده از پارک‌ها، مراکز تفریحی و گردشگری، ورود به ساختمان‌ها و هزاران عملکرد و اتفاق دیگر در سطح شهر می‌تواند برای توان‌یابان دردسرساز باشد.
علت آن هم مناسب نبودن بسیاری از معابر و نقاط برای استفاده این افراد است. در واقع موضوع مناسب‌سازی شهرها برای استفاده معلولین، سالمندان و غیره طی سال‌های گذشته بارها مطرح و اقداماتی نیز در این زمینه انجام شده است با این وجود هنوز حتی شهر تهران پایتخت کشورمان نیز به شهری ایمن و مناسب برای توان‌یابان تبدیل نشده است.
به‌رغم اجرای طرح‌های متعدد در قالب پروژه‌های مناسب‌سازی شهری ازجمله نصب آسانسور برای شماری از ایستگاه‌های مترو، نصب بالاروهای استاندارد در برخی مراکز و ساختمان‌های خدماتی، نصب پل‌های قابل استفاده برای معلولین در شماری از وسایل حمل‌ونقل عمومی و دیگر طرح‌های ریز و درشت اما هنوز هم نمی‌توان شهرها را برای استفاده توان یابان مناسب دانست. در واقع هنوز بسیاری از نقاط شهرها نیازمند مناسب‌سازی است و برای توان‌یابان استاندارد و قابل استفاده نیست این در حالی است که حداقل شهر تهران که مدت‌هاست شعار «تهران شهری برای همه» را به دوش می‌کشد، باید برای استفاده همه گروه‌ها ازجمله سالمندان، کودکان، جانبازان و به طور کلی توان‌یابان مناسب‌سازی شود تا این افراد حداقل برای استفاده عادی و انجام امور روزانه خود دچار مشکل نشوند.
قانون برای حمایت از معلولین چه می‌گوید!
طبق قانون برنامه پنج ساله توسعه، باید هر سال ۱۰درصد از فضاهای شهری برای معلولان مناسب‌سازی شود. ماده ۲ قانون جامع حمایت از معلولان مصوب سال ۸۳ نیز نسبت به مناسب‌سازی فضاهای عمومی و ادارات تاکید کرده و تشکیل ستاد مناسب‌سازی فضاهای شهری را به ریاست استانداران و دبیری سازمان بهزیستی هر شهر قرار داده است.
بر اساس طرح حمایت از حقوق افراد دارای معلولیت مصوب سال ۹۶ شورای اسلامی شهر تهران نیز وظایف شهرداری‌ها در مناسب‌سازی معابر اعلام شده است. بر این اساس، «شهرداری مکلف است در انجام پروژه‌های عمرانی و شهرسازی تمهیدات لازم را برای بهبود امکان حضور افراد دارای معلولیت در سطح شهر از جمله آماده‌سازی و مناسب‌سازی معابر عمومی، تفرجگاه‌ها، بوستان‌ها، فضاهای اجتماعی، فرهنگی و ورزشی، نصب نشانه‌ها و علائم فیزیکی لازم با اولویت میادین و معابر اصلی و نزدیک به تقاطع‌ها، تجهیز چراغ‌های راهنمایی معابر به علائم صوتی و نیز برجسته کردن سطح پیاده‌روهای نزدیک به تقاطع‌ها برای استفاده نابینایان و انجام تمهیدات لازم در توقفگاه‌های عمومی با هدف در نظر گرفتن محل‌های ویژه برای توقف وسایل نقلیه افراد دارای معلولیت پیش‌بینی نماید.»
در همین راستا شهرداری موظف است برای اجرای عدالت اجتماعی و حقوق شهروندی گروه‌های توان‌یاب در تمامی پروژه‌های خود اصول مناسب‌سازی را در نظر بگیرد.
هنوز تا نقطه مطلوب مناسب‌سازی شهری فاصله داریم
در همین خصوص جعفر تشکری‌هاشمی درباره مناسب‌سازی شهر برای گروه‌های توان‌خواه گفت: مناسب‌سازی فضای شهری برای گروه‌های توان‌یاب ازجمله سالمندان، معلولین، نابینایان، کودکان و غیره مهم‌ترین محور برنامه‌های ما است.
وی افزود: چرا که یک فرد توان‌یاب باید بتواند مثل یک شهروند عادی در شهر تردد کند و از وسایل حمل‌ونقل عمومی استفاده کند.
رییس کمیسیون حمل‌ونقل و ترافیک شورای شهر افزود: برای این منظور اقداماتی ازجمله مناسب‌سازی پیاده‌روها، نصب آسانسور در ایستگاه‌های مترو و غیره انجام شده اما هنوز تا رسیدن به یک شهر ایمن برای توان‌یابان فاصله زیادی داریم. آنچه به عنوان ضروری‌ترین کار در این حوزه است، باید در دو محور اصلی یعنی مناسب‌سازی معابر شهری و مناسب‌سازی وسایل حمل‌ونقل عمومی کار ویژه‌ای انجام دهیم.
رییس کمیسیون حمل‌ونقل شورای شهر عنوان کرد: در گذشته نیز در لایحه‌ای با موضوع بلیت الکترونیک برای توان‌یابان، جانبازان و سالمندان مجموعه‌ای از خدمات تخفیف‌دار در نظر گرفته شده بود. به علاوه تسهیلات دیگری ازجمله استفاده از خدمات تفریحی و فرهنگی نیز در نظر گرفته شده بود که هنوز هم ادامه دارد.
تشکری در پاسخ به این سوال که چند درصد از وسایل حمل‌ونقل عمومی برای استفاده گروه‌های توان‌یاب مناسب است، گفت: به صورت درصدی نمی‌توان گفت اما تمامی اتوبوس‌های تندرو دارای امکان نصب پل برای سوار و پیاده شدن ویلچر هستند و به طور کلی اتوبوس‌های تندرو برای استفاده سالمندان و کودکان مناسب‌سازی شده‌اند.
وی با اشاره به مناسب‌سازی مترو نیز افزود: نصب آسانسور و نصب خطوط ویژه نابینایان در عمده ایستگاه‌ها اجرا شده است اما هنوز تا وضعیت مطلوب فاصله داریم.
رییس کمیسیون حمل‌ونقل شورای شهر ابراز کرد: به ویژه نمی‌توان گفت که ۶۰ یا ۷۰ درصد ایستگاه‌ها مناسب‌سازی شده و کافی است چرا که شاید فرد توان‌یاب بخواهد از همان ایستگاه‌های مناسب‌سازی نشده استفاده کند و نمی‌توان گفت که تنها از همان چند ایستگاه مناسب‌سازی شده استفاده کنند.
برنامه‌های شورای ششم برای مناسب‌سازی معابر
تشکری با تاکید بر اینکه این موضوع همچنان در اولویت کاری ما خواهد بود، بیان کرد: در گذشته نیز جلساتی را با این گروه‌ها داشتیم؛ الان نیز در کمیسیون عمران و حمل‌ونقل یک کارگروه ویژه توان‌یابان را گذاشتیم تا با مشارکت خودشان اولویت‌ها مشخص شود و مسیرها و وسایل پر کاربرد آنها در دست اقدام قرار گیرد.
وی در پاسخ به این سوال که آیا قرار است شیوه جدیدتری برای مناسب‌سازی معابر در نظر گرفته شود یا خیر گفت: یکی از موضوعاتی که از طریق کمیسیون عمران پیگیری خواهیم کرد، لزوم کارگذاری رمپ ورود افراد دارای معلولیت در تمامی اتوبوس‌ها است که در خریدها و سفارشات آتی الزامی خواهیم کرد به زودی نیز مصوبه‌ای در موضوع توان یابان ابلاغ خواهیم کرد.
وی تصریح کرد: به علاوه طرح دیگر نیز مجهز کردن تمامی ایستگاه‌های مترو به آسانسور است که آن را به صورت الزامی خواهیم کرد.
تشکری یادآور شد: در گذشته نیز مناسب‌سازی وجود داشت و باید استمرار داشته باشد. اما ممکن است تا زمانی که پیاده‌روها، معابر و پل‌ها مناسب‌سازی شوند و شهر به طورکامل برای گروه‌های توان‌یاب ایمن شود، چندین سال طول بکشد.
پارک‌ها در انتظار مناسب‌سازی و حضور معلولین
به علاوه مهدی بابایی عضو کمیسیون خدمات شهری نیز درباره میزان مناسب‌سازی شهر تهران برای گروه‌های توان‌یاب گفت: در حال حاضر زیرساخت‌هایی را در تعدادی از پارک‌ها برای استفاده معلولین و سالمندان آماده کرده‌ایم و در حال استفاده هستند. البته این اعداد و ارقام با نقطه مطلوب فاصله زیادی دارد و از بارمان پارک‌ها می‌خواهیم زیرساخت این پارک‌ها را تسریع کنند چرا که تعداد پارک‌های مناسب‌سازی شده مورد قبول نیست و باید اقدام ویژه‌تری انجام شود.
وی افزود: البته مناسب‌سازی پارک‌ها بیشتر با هدف استفاده معلولین و گروه‌های توان‌خواه بود چراکه پارک‌های فعلی قابلیت استفاده برای سالمندان را دارد.
بابایی در پاسخ به این سوال که آیا در این دوره طرحی برای مناسب‌سازی شهر برای گروه‌های توان‌خواه وجود دارد یا خیر گفت: در قالب اصلاحیه برنامه ۵ ساله سوم و چهارم، تسریع می‌کنیم که در تمامی پارک‌های در حال ساخت، اصول و قواعد لازم برای مناسب‌سازی فضاهای سبز برای گروه‌های توان‌خواه انجام شود.
با توجه به گفته‌های اعضای شورای شهر که حکایت از اهمیت این دوره مدیریت شهری به گروه‌های توان‌یاب دارد، امید است که در آینده نزدیک شاهد ورود طرح‌های حمایتی از این گروه‌ها به شورا و همچنین اقدام اجرایی در راستای مناسب‌سازی شهر باشیم.
البته طی روزهای گذشته نیز ۱۱۰ دستگاه اتوبوس درون‌شهری نیز با حضور علیرضا زاکانی شهردار تهران رونمایی شد که تمامی این اتوبوس‌ها شامل رمپ‌های قابل استفاده برای تردد معلولین و افراد دارای ویلچر بود و اصول مناسب‌سازی نیز در این ناوگان عمومی رعایت شده بود.
با این حال لازم است تا مدیریت شهری دوره ششم در طول دوران خدمت خود بتواند تهران را حقیقتا به شهری برای همه اقشار تبدیل کند تا گروه‌های مختلف به ویژه سالمندان و معلولین زندگی آسان‌تری را در سطح شهر سپری کنند و شاهد احقاق حقوق شهروندی همه اقشار نیز باشیم.