از محاکمه مصدق تا ترور پادشاهان

«جهان صنعت» – امروز ۱۷ آبان هجری شمسی برابر با ۸ نوامبر تقویم میلادی است؛ روزی که در تاریخ آبستن وقایع و اتفاقات زیادی در ایران و جهان بوده است.
سال ۵۳ پیش از میلاد – روزی که همه قلمرو امپراتوری روم در آسیا از آن ایران شد.
پس از پیروزی درخشان ایران در جنگ سال ۵۳ پیش از میلاد در منطقه حرّان (کارهه) که ضمن آن کراسوس از اعضای سه‌گانه شورای عالی ریاست بر روم و پسرش کشته و هفت لژیون رومی منهدم شد، «ارد» شاه وقت ایران از دودمان اشکانی به مداخله در امور روم پرداخت و این مداخله در جریان جنگ داخلی رومیان (سال ۴۹ تا ۴۴ پیش از میلاد) به اوج خود رسید و شاه ایران هر دم از یکی از سرداران رومی که بر سر کسب قدرت با هم می‌جنگیدند حمایت و وعده کمک نظامی و اعزام سرباز می‌داد و آتش اختلاف را شعله‌ور می‌‌ساخت .
تصمیمات ارد بعد از ترور سزار
«ارد» پس از فروکش کردن اختلاف ژنرال‌های رومی و سپس ترور ژولیوس سزار در سنای روم، تصمیم گرفت پیش از آنکه رومیان درصدد لشکرکشی دیگری به قلمرو ایران برآیند که قابل پیش‌بینی بود، باقیمانده متصرفات روم در آسیا را بگیرد و جای پایی برای رومیان در شرق مدیترانه (اصطلاحا: لوانت) باقی نگذارد. «ارد» با این هدف، پسر خود ـ پاکر را که رومیان پاکروس نوشته‌اند با نیمی از ارتش ایران به سوریه فرستاد و این سپاه در جنگی که هفتم نوامبر سال ۴۰ پیش از میلاد روی داد و ضمن آن ژنرال رومی- «دسیدیوس ساکسا» کشته شد رومیان را شکست داد و روز بعد (هشتم نوامبر) بار دیگر سوریه- سوریه بزرگ‌تر- از آن ایران شد. در این عملیات پنج هزار لژیونر رومی اسیر شدند. تعداد تلفات رومیان بیش از ۱۱ هزار کشته نوشته شده است. «پاکر» سپس فلسطین و آنگاه حاشیه غربی آسیای صغیر (نواحی ساحل غربی ترکیه امروز- آناتولیای غربی) را متصرف شد و در آسیا جای دیگری برای امپراتوری روم باقی نماند. «ارد» پس از این پیروزی، به مِهستان (سنای ایران) پیشنهاد داد که «پاکر» فرماندار مناطق متصرفه شود که این پیشنهاد به تصویب رسید.
۱۳۳۲؛ آغاز محاکمه مصدق
هفدهم آبان سال ۱۳۳۲، دو ماه و ۲۱ روز پس از کودتای ۲۸ امرداد، محاکمه دکتر محمد مصدق که در بازداشت بود به اتهام ضدیت با سلطنت و قصد برکنارکردن شاه و نیز به عنوان مسبب وقایع ۲۵ تا ۲۸ امرداد در محکمه نظامی تهران آغاز شد.
مصدق در نخستین جلسه محاکمه- شاپور ریپورتر که گفته می‌شود یکی از عوامل انگلستان بود در این جلسه مشاهده شده بود به خبرنگاران اشاره کرده بود دکتر مصدق به بیش از سه سال زندان محکوم نخواهد شد‌، و برخی روزنامه‌ها بعدا نوشتند که خواست انگلستان سه سال زندان برای دکترمصدق بود و همان طور هم شد!
مصدق هنگام معرفی، خود را نخست‌وزیر قانونی ایران اعلام و به صلاحیت محکمه اعتراض کرد و گفت که تنها دیوان عالی کشور می‌تواند رییس دولت را بازخواست قضایی کند. با بیان این مطلب، جلسه محاکمه به مدت یک هفته تعطیل شد تا اعضای محکمه که چند افسر ارشد بودند به صلاحیت خود رسیدگی کنند.
دکتر مصدق گفته بود که طبق قوانین ایران، دیوان عالی کشور جای رسیدگی به قصور نخست‌وزیر و وزیران است. وی برکناری خود را یک کودتا با نقشه خارجی خوانده بود و گفته بود که جز با رای عدم اعتماد پارلمان، فردی دیگر حق برکناری نخست‌وزیر را ندارد و در صورت وقوع چنین عملی، وی مرتکب عملی است که باید به اتهام نقض قانون اساسی و نادیده گرفتن اراده مردم محاکمه و مجازات شود.
کودتا یعنی برکنار کردن دولت از طرق غیرقانونی و بنابراین کودتاگران مجرم‌اند، نه من که برگزیده ملت و رییس قانونی دولت هستم. عامل و دست‌نشانده بیگانه خائن و مجرم است، نه من که جرم بزرگ من، ملی کردن نفت ایران است. دولت لندن از قرن گذشته طرح کودتا را طرح‌ریزی کرده بود تا وطن ما را به صورتی که می‌خواهد اداره کند. من با قدرتی مبارزه کردم که کارش استثمار ملل، جاسوسی، پشت‌هم‌اندازی و در عقب‌ماندگی نگه داشتن ملل مورد نظر بود. خواستم با این کار، ملل تحت انقیاد و ستم و فرو برده شده در جهل و فساد در گوشه و کنار جهان را بیدار کنم که به پاخیزند و زنجیرهای بردگی استعمارگران و سلطه‌جویان را پاره کنند. من نگران جان خود نیستم. من به ملت ایران و نه به آن گروه معلوم‌الحال و فاقد وجدان و شرف که پول و وعده گرفتند و افرادی را به خیابان‌ها ریختند اعتماد و ایمان کامل دارم.
۱۹۳۳؛ ترور محمدنادرشاه پادشاه وقت افغانستان
هشتم نوامبر سال ۱۹۳۳ محمدنادرشاه پادشاه افغانستان به قتل رسید و پسرش محمدظاهر که طبق قانون اساسی تازه افغانستان «پدر ملت» لقب یافت بر جای او نشست و محمدظاهر، شاه شد. محمدنادرشاه از ۱۹۲۹ تا ۱۹۳۳ به مدت چهار سال پادشاهی کرده بود.
دولت لندن در آگوست سال ۱۹۱۹ به افغانستان استقلال داده بود. دولت لندن در نیمه قرن نوزدهم با دادن اعلان جنگ به ایران و لشکرکشی و تصرف مناطقی از استان‌های فارس (بوشهر) و خوزستان، دولت تهران را مجبور به دست برداشتن از ایالت‌های هرات، فراه و نیمروز کرد و وسعت افغانستان به ۶۴۷ هزار کیلومتر مربع رسید.
محمدنادرشاه در جریان شرکت در مراسم فارغ‌التحصیلان یک دبیرستان به دست یک جوان به نام عبدالخالق هزاره با شلیک گلوله کشته شد. عبدالخالق و بستگان نزدیک او که دستگیر شده بودند اعدام شدند. اعلام شده بود که قتل نتیجه یک توطئه سیاسی بود.