اصرار بر پنهانکاری

گروه حمل‌ونقل- حادثه تلخ سقوط یک فروند هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ متعلق به شرکت اوکراین اینترنشنال که در نهایت منجر به جان باختن ۱۷۶ نفر مسافر و ۹ خدمه پروازی با اذعان مسوولان بر اصابت موشک ابعاد تازه‌ای پیدا کرد. اصابت موشک پدافند به این هواپیمای مسافربری پس از چند روز ابهام در حالی اطلاع‌رسانی شده است که برخی کارشناسان هوانوردی با قاطعیت احتمال وقوع آن را رد می‌کردند. در شرایطی که حسن روحانی، رییس‌جمهور نیز صبح دیروز به اصابت موشک به هواپیما اذعان کرد، برخی خبرگزاری‌ها مانند فارس و تسنیم با همکاری کارشناسان هوانوردی احتمال با استفاده از تیترهایی مانند «مرگ ۷۶۷ نفر در تابوت مرگ آمریکایی» علت طرح این موضوع را همکاری بوئینگ و ترامپ برای جلوگیری سقوط سهام این شرکت عنوان می‌کردند. بلافاصله پس از اعلام اصابت غیرعمدی موشک پدافند به هواپیما این پرسش که کارشناسان و رسانه‌های تخصصی حوزه هوانوردی براساس چه مستنداتی این اطلاعات غلط را منتشر کردند میان ناظران صنعت هوانوردی شکل گرفت.
طرح این ادعاها با اظهارات غیرمستدل و واهی در حالی مطرح شد که این رسانه‌ها می‌توانستند تا روشن شدن ابعاد پنهان موضوع از اعلام و انتشار اطلاعات غلط در حوزه تخصصی هوانوردی خودداری کنند. در این میان خبرگزاری تسنیم در روز بیستم دی‌ماه در گزارشی آورده است: «طرح ادعای مضحک آمریکا مبنی بر برخورد موشک با هواپیمای بوئینگ اوکراینی علاوه بر اینکه تلاش برای کمرنگ کردن شکست در رویارویی با ایران ارزیابی می‌شود، دلیل اقتصادی هم می‌تواند داشته باشد و آن جلوگیری از ورشکستگی بوئینگ پس از اثبات سقوط به دلیل نقص فنی.» این در حالی است که هنوز جعبه‌سیاه هواپیما مورد بررسی قرار نگرفته بود و گزارش رسمی از دلایل وقوع حادثه منتشر نشده بود. در موردی دیگر خبرگزاری فارس در مصاحبه با یکی از فعالان سرشناس حوزه هوانوردی به بررسی به اصلاح علمی و دقیق حادثه پرداخته بود و حتی یک درصد به احتمال انتشار گزارش رسمی اصابت موشک اشاره نکرد. این خبرگزاری در بخشی از گزارش خود پیش از اینکه نتایج بررسی‌های مقامات رسمی از علل حادثه منتشر شود نوشته بود: «پس از بروز این سانحه هوایی برخی رسانه‌‌های خارجی با حاشیه‌سازی درباره این سانحه هوایی‌ و انتشار عکسی مبهم از یک کلاهک موشکی، سعی کردند این حادثه هوایی را سیاسی جلوه دهند و با حاشیه‌سازی‌ برای آن،‌ فضای کشورمان را ناامن جلوه دهند.»
در شرایطی که حوزه هوانوردی به عنوان یک بخش تخصصی و مستقل از هیاهوی سیاسی در رسانه‌ها شناخته می‌شود، این فعالان رسانه‌ای به انتشار گزاش‌هایی غیرعلمی و سست از دلایل حادثه پرداختند و انتشار این میزان از اطلاعات غیرعلمی در یک حوزه تخصصی تعجب ناظران را برانگیخت.
در همین حال معاون سازمان هواپیمایی با بیان اینکه «به ما اطمینان دادند که موشکی به هواپیما برخورد نکرده است» دلایل انتشار اطلاعات غیرواقعی در این مدت را تشریح کرد. مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی می‌گوید در پی استعلام از نهادهای مسوول به این سازمان اطمینان داده شده بود که موشکی به سمت هواپیمای خطوط هوایی اوکراین که روز چهارشنبه در حوالی تهران سقوط کرد، شلیک نشده بوده و خودش نیز از طریق صداوسیما امروز متوجه واقعیت شده است. حسن رضایی‌فر در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا شما از ابتدا از اشتباه سیستم پدافندی و شلیک به هواپیمای اوکراینی خبر داشتید یا خیر؟ اظهار کرد: از وقتی که سانحه اتفاق افتاد، اولین اقدامی که انجام دادم این بود که با مقامات ذی‌ربط تماس گرفتم و همه مقامات ذی‌ربط به من این اطمینان را دادند که در مرکز کشور چنین عملیات نظامی انجام نشده است.
مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی افزود: عملیاتی که سپاه پاسداران در پاسخ به آمریکایی‌ها انجام داده بود از محدوده غرب کشور و در ساعت ۱:۳۰ صبح انجام شد و این هواپیما در ساعت ۶:۱۸ در حوالی فرودگاه امام خمینی (ره) سقوط کرد و من چون این اطمینان را از مقامات گرفته بودم که عملیاتی در داخل انجام نشده است، این خبر را اعلام کردم.
مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی درباره گزارشی که این سازمان در نخستین شب پس از وقوع سانحه منتشر کرده و دلیل سانحه را بروز نقص فنی اعلام کرد، گفت: در گزارش اولیه این سانحه تمام اطلاعاتی که به دست ما رسیده بود را به صورت فنی به دقت ذکر کرده و بر این نکته هم تاکید کرده بودیم که در حال ادامه بررسی‌ها هستیم تا اطلاعات ما تکمیل شود حالا که مسوولیت این اتفاق از طریق انتشار بیانیه پذیرفته شده است، جهت تحقیقات ما عوض می‌شود.
دلایل متقن سازمان هواپیمایی چه بود
رضایی‌فر در پاسخ به اینکه چرا پیش‌تر تصریح کرده بود که «دلایل متقنی داریم که حاضریم آن را در حضور همه رسانه‌ها مطرح کرده و این شایعه را رد کنیم» ابراز کرد: اطلاعات متقن من این بوده که زمان بروز این سانحه با عملیات موشکی که در عراق انجام دادیم فاصله داشت و دلیل دیگر من هماهنگی با سازمان هواپیمایی و شرکت فرودگاه‌ها بوده که عملیات موشکی در غرب کشور انجام شده، ولی این سانحه در مرکز کشور رخ داده است.
وی در پاسخ به این سوال که در جلسه کمیته بررسی سوانح سازمان هواپیمایی که در شب نخست حادثه برگزار شد و به انتشار اطلاعیه‌ای درباره عوامل احتمالی سانحه انجامید که نقص فنی را عامل این اتفاق دانسته بود، چه مسایلی مورد بررسی قرار گرفت، گفت: در جلسه شب بروز سانحه اطلاعاتی دریافت کردیم و من هم در گزارشم به این نکته اشاره کردم که وجود آتش در هواپیما و همچنین قصد بازگشت خلبان به فرودگاه مورد تایید ماست. البته روی سایت نیز گزارش ما وجود دارد و در گزارش انگلیسی نیز در سطرهای پایانی به این مساله اشاره کردیم که مقامات مساله رادیواکتیو و حمله لیزری را رد کردند و نمونه‌ برای موارد دیگر را به آزمایشگاه بردند که هنوز نتایج آن برای ما مشخص نشده است. در گزارش انگلیسی هم به آن اشاره کردیم که اطلاعاتی که تاکنون (up to now) به دست ما رسیده این را نشان می‌دهد. دیروز هم بارها در مصاحبه‌های خود اعلام کردم که به ما فرصت دهید تا همه اطلاعات را بررسی کنیم. هیچ بررسی سانحه‌ای نیست که یکی دو روزه نتیجه آن مشخص شود و در همه دنیا بررسی‌ها زمان‌بر است.
از اقدام پدافندی خبردار نبودیم
مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی در ادامه در واکنش به اینکه آیا اطلاعات غلط مطرح شده از سوی سازمان هواپیمایی باعث خدشه‌دار شدن اعتماد عمومی به این سازمان فنی نمی‌شود، گفت: سازمان هواپیمایی باید از این موضوع خبر می‌داشت و با توجه به اینکه ما از این اقدام پدافندی خبردار نبودیم ‌ولی از حمله به پایگاه‌های آمریکایی خبردار بودیم، جمع‌بندی ما اینچنین بود. پیش‌تر نیز در سال‌های گذشته هواپیمای مالزی هم که در اوکراین مورد اصابت موشک قرار گرفت در آسمان منفجر شد، ولی می‌توانم ثابت کنم وقتی هواپیمای خطوط هوایی اوکراین آتش گرفت، حدود سه دقیقه در آسمان پرواز کرده و منفجر نشده و اینکه در موشک پدافندی شلیک شده چه سیستمی استفاده شده که این اتفاق افتاده در حیطه وظایف من نیست.
به ما اطمینان دادند که عملیات نظامی اتفاق نیفتاده است
این مقام سازمان هواپیمایی در ادامه با اشاره به اینکه کمیسیون بررسی سوانح در ابتدا به صداقت اطلاعات اولیه‌ای که به دست می‌آورد تکیه می‌کند و بعد در این‌گونه سوانح با استخراج و بازخوانی جعبه‌سیاه اطلاعات و گزارش خود را تکمیل یا اصلاح می‌کند، گفت: وقتی به ما اطلاعاتی ندادند، نمی‌دانستیم چه اتفاقی افتاده و وقتی این اطلاعات را در اختیار ندارم چگونه باید از آن خبر داشته باشم؟
وی ادامه داد: در ساعت ۶:۲۵ خبر این سانحه را به من دادند و در ساعت ۶:۳۰ از مراجع ذی‌ربط اطمینان حاصل کردم که هیچ عملیات نظامی در کشور اتفاق نیفتاده و تا امروز هم از سیستم پدافندی کشور هیچ اطلاعی به من ندادند. هم‌اکنون در حال صدور بیانیه عمومی هستم که نیروی پدافند سازمان هواپیمایی در مرکز کنترل فضای کشور از این موضوع خبردار نبوده است.
فعلا موضوع انحراف از مسیر پرواز مورد تایید ما نیست
مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی ادامه داد: این یک خطای انسانی بوده که یک نهاد نظامی این موشک را شلیک کرده، اما براساس پروتکل‌های موجود حتی اگر بخواهیم اقدامات امنیتی هم انجام دهیم باید با مرکز کنترل فضای کشور هماهنگ شود و قانون مشخصی دارد که اگر یک هواپیما از مسیر خود خارج می‌شود باید در وهله نخست دو بار هشدار داده شود و اگر توجهی به آن نشد عملیات نظامی انجام شود اما این فرآیندها هیچ‌کدام در این عملیات رعایت نشده است.
رضایی‌فر در ادامه تصریح کرد: در حال حاضر تاکید می‌کنم که هیچ انحراف از پروازی تاکنون مورد تایید ما نیست و باید رادارها رصد شده و اطلاعات ما تکمیل شود و پس از خواندن اطلاعات جعبه‌سیاه، این مساله را تایید یا تکذیب کنیم.
از کجا می‌دانید احتمال برخورد موشک را مدنظر قرار ندادیم
رضایی‌فر در پاسخ به این سوال که چرا پس از مطرح شدن شائبه‌هایی درخصوص احتمال شلیک موشک به هواپیما، سازمان هواپیمایی باز هم این احتمال را بررسی نکرد؟ گفت: شما از کجا می‌دانید که ما چنین احتمالی را مورد نظر قرار ندادیم؟ وقتی که کارگروه امنیتی در کمیسیون بررسی سوانح مخصوص این سانحه تشکیل دادیم نشان می‌دهد که ما احتمال شلیک موشک را داده بودیم، اما بارها گفتم که نباید عجله کنید و نباید دنبال هجمه‌های ایجاد شده باشید.
از طریق صداوسیما متوجه واقعیت شدم
رضایی‌فر با این حال ادامه داد: من هر بار گفتم براساس شواهدی که من دارم این موضوع را تایید نمی‌کنم. البته پس از طرح ادعاهای آمریکایی‌ها و کانادایی‌ها مبنی بر اصابت موشک به این هواپیما، مجددا از مقامات ذی‌ربط استعلام گرفتم اما تا ساعت ۱۱ شب گذشته هم از اطلاعات جدید خبردار نشدم و شخصا به عنوان مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی کشور، این موضوع را هفت صبح دیروز از طریق شبکه خبر صداوسیما متوجه شدم.
جعبه‌سیاه قابل خواندن نیست و به اوکراین می‌رود
مدیرکل بررسی سوانح سازمان هواپیمایی کشور در پایان با اشاره به اینکه «در حال حاضر به این نتیجه رسیدیم که جعبه‌سیاه قابل خواندن نیست»، گفت: قصد داریم جعبه‌سیاه را برای بررسی به اوکراین بفرستیم و مقامات کشورهای دیگر در این موضوع به ما کمک خواهند کرد و اگر در اوکراین هم نتوانیم آن را بازخوانی کنیم مقصد بعدی ما فرانسه است.