اصلاحات شعاری

«جهان‌صنعت»- وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در جلسه هیات وزیران اعلام کرد: آیین‌نامه پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس شهرها و روستاها تصویب و اساسنامه صندوق توسعه صنایع‌دستی، فرش دستباف و احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی نیز اصلاح شد. این آیین‌نامه باید سال‌ها قبل تصویب می‌شد.
زمانی که چنین خبرهایی منتشر می‌شود نمی‌دانیم باید شادی کنیم یا از عصبانیت منفجر شویم. سالیان سال به میراث فرهنگی ناملموس بی‌توجهی شده و اکنون با افتخار اعلام می‌شود که پاسداری از این میراث به تصویب رسیده است، میراثی که سالیان سال به آن توجهی نشده است.
از سوی دیگر اساسنامه صندوق توسعه صنایع‌دستی، فرش دستباف و احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی اصلاح شده است، این اصلاحات چه میزان به نفع اماکن تاریخی است و اجرای آن چگونه است، مشخص نیست. طی سال‌های گذشته همواره شاهد مرمت‌ها، بازسازی‌ها و تغییر کاربری‌های غیراصولی اماکن تاریخی بوده‌ایم. بازهم به خاطر اینکه این اماکن تخریب نشده‌اند خدا را شاکر بوده‌ایم. به هرروی اگر به راستی تغییر کاربری‌ها اصولی انجام شوند اقدام بسیار مثبتی است، اما تجربه نشان داده این آیین‌نامه‌ها و اصلاحات تنها روی کاغذ باقی می‌مانند و هرگز اجرایی نمی‌شوند.
پاسداری میراث ناملموس بعد از سال‌ها
مونسان گفت: هیات وزیران در راستای معرفی، ترویج و آموزش میراث فرهنگی ناملموس (معنوی)، حمایت هرچه بیشتر از این میراث در قالب قوانین و مقررات کشور و نیز تقویت ظرفیت کارگروه ملی میراث فرهنگی ناملموس با پیشنهاد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مبنی بر تصویب آیین‌نامه پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس شهرها و روستاها با مشارکت شوراهای اسلامی، شهرداری‌ها و دهیاری‌ها موافقت کرد.
برنامه‌‌ریزی و اجرا، اقدامی که شاید ۴۰ سال دیگر انجام شود
بر اساس تجربه می‌توان دریافت که برنامه‌ریزی، ارائه سازوکار اجرایی برای میراث ناملموس نیز تا سال‌ها بعد انجام نمی‌شود.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی افزود: بر اساس این آیین‌نامه، این وزارتخانه موظف است با همکاری دستگاه‌های عضو کارگروه ملی میراث فرهنگی ناملموس نسبت به برنامه‌ریزی، ارائه ساز‌و‌کار اجرایی، تصویب الگوی مشارکت، نظارت، پایش و روزآمدسازی آن از طریق کارگروه فوق اقدام کند.
او گفت: همچنین دستگاه‌های اجرایی موظفند ادارات و نهادهای تابعه خود را در سطح استانی با هدف معرفی و ترویج میراث فرهنگی ناملموس فعال کرده و اقدامات لازم را با همکاری و نظارت وزارت میراث فرهنگی به انجام برسانند.
بین نهادهای مختلف تقسیم کار شده است اما همواره نهادها موازی‌کاری کرده و به جای تسهیل و انجام کارها، پیش پای یکدیگر سنگ‌اندازی کرده‌اند.
مونسان ادامه داد: علاوه بر این، در راستای بومی‌سازی مشارکت و تقسیم کار محلی بین دستگاه‌ها با هدف معرفی و ترویج میراث فرهنگی ناملموس در سطح شهرستانی، وزارت مزبور موظف است با همکاری وزارت کشور و دیگر دستگاه‌های عضو کارگروه ملی، کارگروه مشارکت در پاسداری از میراث ناملموس شهرها و روستاها را به ریاست فرماندار شهرستان مربوطه و بدون توسعه ساختار اداری تشکیل دهد.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی یادآور شد: این کارگروه انجام وظایفی چون شناسایی، برنامه‌ریزی و هماهنگی برای برگزاری آیین‌های سنتی، هنرهای نمایشی و مراسم ویژه میراث فرهنگی ناملموس، اختصاص مراکزی برای حمایت، ترویج و توسعه مهارت‌های مرتبط با صنایع‌دستی سنتی، حمایت از استادکاران هنرهای سنتی و حاملان میراث فرهنگی ناملموس (گنجینه‌های زنده بشری) و… را برعهده‌دارد.
مصوبه هیات وزیران درباره صندوق توسعه
اگرچه نسبت به اصلاح اساسنامه صندوق توسعه صنایع‌دستی، فرش دستباف و احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی اقدام شده است اما بعید است پس از اصلاح این اساسنامه نیز اتفاقی بیفتد و مشکلی در حوزه تغییر کاربری‌های غیراصولی رخ دهد.
او همچنین به دیگر مصوبه هیات وزیران اشاره کرد و ادامه داد: هیات وزیران به ‌منظور تامین نظر شورای نگهبان، با همکاری معاونت حقوقی رییس‌جمهوری و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، نسبت به اصلاح اساسنامه صندوق توسعه صنایع‌دستی، فرش دستباف و احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی اقدام کرد.
مونسان به سابقه تشکیل این صندوق اشاره کرد و گفت: این صندوق به استناد بند ز ماده ۱۱۴ قانون برنامه چهارم توسعه به ‌منظور تعیین و اعطای مجوز کاربری و بهره‌برداری مناسب و خردمندانه از بناها و اماکن تاریخی در سال ۱۳۸۴ تشکیل شد و متعاقب آن به استناد ماده ۸ قانون حمایت از هنرمندان، استادکاران و فعالان صنایع‌دستی و به منظور حمایت، توسعه و ترویج صنایع‌دستی و تشویق و تکریم فعالان صنایع‌‌دستی و فرش دستباف از صندوق احیا و بهره‌برداری از بناها و اماکن فرهنگی- تاریخی به صندوق توسعه صنایع‌دستی و فرش دستباف و احیا و بهره‌برداری از اماکن تاریخی و فرهنگی تغییر نام یافته است و در جلسه هیات وزیران، اساسنامه این صندوق با در نظر گرفتن نظرات شورای نگهبان به تصویب رسید.
وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌‌دستی گفت: بر اساس این اصلاحیه، وظایف و اختیارات صندوق با رعایت قوانین و مقررات مربوط و موازین شرعی تعریف می‌شود.
رانت‌خواری و پارتی‌بازی در واگذاری بناها
واگذاری بهره‌برداری از بناها و اماکن تاریخی در اختیار صندوق همواره با رانت‌خواری انجام می‌شده و همیشه خودی‌ها در اولویت بوده‌اند.
او اضافه کرد: از جمله این وظایف، می‌توان به تعیین و اعطای مجوز کاربری و بهره‌برداری مناسب از بناها و اماکن تاریخی و فرهنگی کشور، واگذاری بهره‌برداری از بناها و اماکن تاریخی در اختیار صندوق به اشخاص حقیقی و حقوقی با اولویت بخش غیردولتی داخلی و خارجی و نیز عضویت در سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی مرتبط با موضوع فعالیت‌های صندوق، اشاره کرد.
به گفته وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی همچنین تعیین نماینده یا نمایندگان مورد وثوق و امین برای شرکت در مجامع و هیات‌مدیره‌های شرکت‌های وابسته در صورت لزوم، از جمله وظایف و اختیارات هیات‌مدیره به شمار می‌رود.
مونسان افزود: علاوه بر این، مدیرعامل می‌تواند با مسوولیت خود، بخشی از اختیارات خود را به هر یک از مدیران و کارکنان مورد وثوق و امین صندوق واگذار کند. ضمن اینکه منابع مالی صندوق با رعایت ماده (۸) قانون حمایت از هنرمندان، استادکاران و فعالان صنایع‌دستی تعریف می‌شود.
حمایت از فعالان صنایع‌دستی به صورت شعاری
حمایت از فعالان صنایع‌دستی اگر به راستی رخ بدهد اقدام بسیار مثبتی است اما اکنون فعالان صنایع‌دستی به دلیل کرونا در وضعیت بسیار نامساعدی هستند و دولت هم حمایتی نمی‌کند.
او بیان کرد: همچنین بر اساس این اصلاحیه، منابع مالی صندوق با رعایت بند ت ماده ۱۰۰ قانون ششم توسعه و ماده ۸ قانون حمایت از هنرمندان، استادکاران و فعالان صنایع‌دستی مصوب سال ۱۳۹۶ تامین می‌شود. ضمن اینکه در اساسنامه صندوق در خصوص وظایف هیات‌مدیره، اتخاذ تصمیم درباره ایجاد موسسات و یا شرکت‌های وابسته برای تحقق اهداف صندوق به صندوق واگذار شده است.
میراث فرهنگی ناملموس
میراث فرهنگی ناملموس به تولیدات و فرآیندهای فرهنگی گفته می‌شود که با گذشت زمان و از نسل‌های پیشین باقی‌مانده‌اند.
بخشی از دارایی‌های فرهنگی، محصولاتی ملموس مانند ساختمان‌ها یا کارهای هنری هستند. با این حال بخش‌های زیادی از فرهنگ به‌شکل ناملموس است مانند ترانه، موسیقی، رقص، درام، توانمندی، آشپزی، هنر صنایع‌دستی و جشنواره‌های گوناگون. اینها شکل‌هایی از فرهنگ به‌شمار می‌روند که قابل ثبت و ضبط هستند اما ملموس نبوده و قابلیت ذخیره در محل فیزیکی مانند موزه را ندارند ولی از طریق ابزارها و وسایلی که در آنها به‌کار رفته‌اند قابل تجربه‌کردن هستند. این وسایل فرهنگی توسط سازمان ملل متحد گنجینه‌های بشری نامیده شده است.