اعتمادسازی برای افزایش سرمایه‌گذاری صنعت

بازار کار در اقتصاد ایران سال‌هاست که با بحران خاموش بیکاری مواجه است و ساختار بیکاری در اقتصاد ایران با تثبیت شغل‌های موجود، سامان پیدا نمی‌کند. بیکاری در ایران ناشی از شدت طرف تقاضاست و حتی با حفظ سطح اشتغال موجود نمی‌توان آن را کاهش داد بنابر‌این‌ اصلاح مقررات مربوط به کار، تهیه سند ملی اشتغال متناسب با ظرفیت و قابلیت‌های استان‌ها، افزایش سهم بخش خصوصی در اقتصاد، افزایش سرمایه‌گذاری و‌… می‌تواند به جذب حداکثر نیروی کار و بیکار جامعه کمک کند. ضرورت دارد تمام ابزارهای موجود و ممکن در راستای توسعه و تقویت تولید، سرمایه‌گذاری در بخش‌های صنعت، کشاورزی، گردشگری و خدمات مدرن که اتفاقا از مزیت‌های استان ما به شمار می‌رود، به کار گرفته شوند تا رشد صنعتی و عرضه محصولات تولیدی افزایش یابد.
برای این منظور باید محیط فعالیت اقتصادی مبتنی بر تولید در بسترهای قانون‌گذاری، سیاست‌گذاری، حمایت، تقویت و… فراهم شود یعنی شرایط میزبانی خوب برای جذب و توسعه سرمایه‌گذاری توسط مدیریت استان شامل اولویت‌های سرمایه‌گذاری، مزیت‌ها و رجحان‌های سرمایه‌گذاری در گیلان بر سایر استان‌ها و کشورها، توجیه اقتصادی لازم، حمایت مالی، فرآیندهای اداری و کسب مجوزها سهل، شفاف و روان، ریسک و بازدهی پروژه‌ها، ضمانت‌ها و حمایت‌های بیمه‌ای خاص از پروژه‌ها و‌… فراهم شود. شاید زمان آن فرا‌رسیده تا در دولت تدبیر و امید، تدبیری برای معضلات صنعت و تولید اندیشیده شود، چه آنکه موتور محرک اقتصاد نباید بیش از این، کمر زیر هجمه مصائب کنونی خم کند. با هدف بررسی وضعیت تولید در استان گیلان و فعالیت‌های تولیدی با آقای محمد‌علی حقی، مدیرعامل شرکت مجتمع صنایع بسته‌بندی و چاپ ایحا‌گستر شمال موضوع این گفت‌و‌گو است که خلاصه آن را با هم می‌خوانیم:
ابتدا کمی از خودتان بگویید.
سلام عرض می‌کنم و برای شما به عنوان یک رسانه توسعه‌ای، آرزوی توفیق دارم. اینجانب در سال ۱۳۳۵ در شهر رشت، محله ساغری‌سازان به دنیا آمدم. دوران تحصیلات ابتدایی را در دبستان فارابی و دوران متوسط را در دبیرستان فرهنگیان رشت و در رشته ادبی نظام قدیم تحصیل کردم. از دوران دبستان به امور طراحی، نقاشی و گرافیک علاقه داشتم. اولین نقاشی آبرنگ خود را سال سوم دبستان به مبلغ ۲۰۰ ریال فروختم. اولین کار چاپی‌ام (سیلک دستی‌) را در سال پنجم ابتدایی انجام دادم. سال اول دبیرستان در مسابقه خوشنویسی در استان رتبه اول و سال بعد در نقاشی و سال بعد‌تر در رشته عکاسی و روزنامه‌نگاری مقام اول را در استان کسب نمودم.
به عنوان کار تجربی برای اولین بار در کشور با ماشین‌های چاپ سیلک یکرنگ به صورت مستقیم چاپ سیلک رنگی روی انواع بطری توسط اینجانب انجام شد. کیفیت و ظرافت این نوع چاپ با ماشین‌های اشاره شده، صرف‌نظر از ظرفیت، قابل رقابت با ماشین‌آلات گران قیمت اروپایی بود که مبنای طراحی ماشین‌هایی از این دست در داخل کشور شد.
یادم می‌آید سال دوم دبیرستان بودم که یک تابلوی نقاشی در باره محیط‌زیست کشیدم؛ این تابلو علاوه بر اینکه در کشور مقام اول را کسب کرد، در جشنواره نقاشی روز جهانی محیط‌زیست در ژاپن نیز مقام اول را به دست آورد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی که کارمند ارشاد بودم به مناسبت واقعه هفتم تیر و شهادت شهید مظلوم دکتر بهشتی، تصویر ایشان را به صورت رنگ و روغن نقاشی کردم که مدت‌ها در سر‌در ساختمان ورودی اداره‌کل ارشاد استان نصب بود. این تابلو هم‌اکنون در موزه هنرهای معاصر نگهداری می‌شود و…
ایحاگستر را به اختصار معرفی کنید.
من فعالیت خودم را به صورت غیر‌رسمی از سال ۱۳۴۷ و فعالیت رسمی و حرفه‌ای خود را از سال ۱۳۶۳ آغاز کردم.
با این پیشینه‌ای که عرض کردم و با عنایت به علاقه و تخصصی که داشتم شرکت مجتمع صنایع بسته‌بندی و چاپ ایحا‌گستر شمال در سال ۸۱ ثبت شد و از اواخر نیمه اول سال۸۲ عملیات ساختمانی شرکت در زمینی به مساحت ۱۰ هزار متر مربع با چهار هزار متر مربع زیربنا آغاز شد. در سال ۸۴ با انتقال ماشین‌آلات صنعتی به مکان جدید فعالیت شرکت آغاز و فعالیت جدی‌تر آن در سال ۸۶ و افتتاح رسمی شرکت در مهر‌ماه سال ۸۹ همزمان با میلاد مبارک امام رضا (ع) با حضور مهمانان و شخصیت‌های استانی، کشوری و بین‌المللی بوده است. هم‌اکنون ۲۵۰۰۰ متر‌مربع زیربنای مفید کارخانه در زمینی به مساحت ۵۰۰۰۰ هزار متر‌مربع است. ارزش روز کارخانه فقط در بخش سرمایه ثابت بالغ بر ۲۰۰۰ میلیارد ریال به غیر از ارزش نامشهود و معنوی شرکت است. شرکت ایحا‌گستر به عنوان یک مجموعه تجمیع‌شده از انواع تولید، پیش از چاپ، چاپ و پس از چاپ در صنعت چاپ و بسته‌بندی است. طبق نظر کارشناسان و متخصصان داخلی و خارجی، ایحا گستر واحدی فوق مدرن، بی‌نظیر در خاور‌میانه و کم نظیر در دنیاست. در بخش‌عمده‌ای هم دارای بهترین تکنولوژی روز جهان بوده و از تاسیسات منحصر‌به‌فرد برخوردار است.
از تولید بگویید، همان چیزی که این همه را برای آن فراهم آورده‌اید.
بدون شک امروزه رشد و توسعه اقتصادی در هر کشور نه‌تنها به معنای بهره‌برداری صحیح از منابع موجود جهت تامین نیازها و پاسخگویی به درخواست‌های فراوان و متنوع افراد آن کشور است، بلکه فراتر از آن به معنای تامین رفاه اجتماعی افراد جامعه است که میل مثبت و منفی آن تاثیر مستقیم بر تداوم و پایداری رشد و توسعه هر جامعه دارد. اکثر احتیاجات مادی انسان‌ها به خودی خود در طبیعت وجود ندارند بلکه باید ساخته و تولید شوند که برای به انجام رساندن این مهم با جمعیت موجود قطعا نیاز به کارگاه‌ها و کارخانجات تولیدی دارد تا این تغییرات و تولیدات به بهترین و سریع‌ترین شیوه صورت گیرد.
تولید به معنای صناعت، آفرینش، درست کردن، به وجود آوردن و ساختن است و از نظر اقتصادی به معنای ایجاد تغییرات در منابع خام و اولیه و تبدیل آن به محصول و از نظر مالی یعنی ایجاد ارزش افزوده است و این ساختن، تغییرات و ارزش افزوده که باعث اشتغال پایدار، چرخش اقتصادی و گردش و قدرت مالی می‌شود ضمن افزایش ثروت و قدرت ملی موجب رفاه، آسایش و امنیت اجتماعی نیز می‌شود‌ بنابراین، در کشورهای پیشرفته و حتی در حال توسعه برای موضوع تولید به عنوان یک متغیر مهم در اقتصاد سیاسی و امنیت ملی، نگاه و جایگاه خاص و متفاوتی قایل می‌شوند و شرکت‌های بزرگ و چند ملیتی در کشورهایی چون آمریکا، ژاپن و آلمان و… برند، رهبر و قدرت می‌سازند.
در خصوص ارتباط تولید با بسته‌بندی بفرمایید و اینکه چرا این بخش اهمیت فراوانی یافته است.
در ابتدای تمدن بشری، مردم همواره در جابه‌جایی برای انتقال مایحتاج همچون غذا، از امکانات موجود طبیعی مثل برگ درخت، کدوی خشک، صدف، پوست و شاخ حیوانات و… استفاده می‌کردند. از ظهور انقلاب صنعتی به بعد تا امروز که به دلیل افزایش جمعیت و تقاضای محصول، صنعت بسته‌بندی و چاپ (‌فرا صنعت‌) به عنوان صنعت آینده و قدرتمند، مرتبط و کامل، عموم تولید‌کنندگان را نیازمند و وابسته کرده است تا آنجا که از آن به عنوان فروشنده خاموش پنج ثانیه‌ای نام می‌برند. این صنعت در ایجاد ارتباط و اعتماد‌سازی خریداران برای انتخاب و همچنین در سلامت و امنیت مصرف‌کننده نقشی غیر‌قابل انکار دارد. تولید‌کنندگان به دلیل التزام‌های استاندارد‌سازی و بهداشتی، رقابت‌های تبلیغاتی و حتی گاهی اوقات برای جلوه‌های تزیینی، چاپ و بسته‌بندی را نه به عنوان هزینه بلکه به عنوان سرمایه‌گذاری امری طبیعی و قابل قبول پذیرفته‌اند.
به عنوان یک کارآفرین نمونه کشوری که افق‌های بلندی را برای توسعه در نظر گرفته نقش این بخش از صنعت را در تولید جهانی چطور ارزیابی می‌کنید‌؟
صنعت چاپ و بسته‌بندی در تولید تاثیر مستقیمی دارد. بر اساس آمارهای معتبر بین‌المللی ارزش چاپ و بسته‌بندی در سراسر جهان در سال ۲۰۱۰ معادل ۴۲۴ میلیارد دلار اعلام شده که قاره آسیا ۲۷ درصد از سهم بازار جهانی به ارزش ۱۱۴ میلیارد دلار را به خود اختصاص داده است. البته از سهم بازار آسیا، ژاپن با ۴۸ درصد به ارزش ۵۵ میلیارد دلار، چین با ۳۲ درصد به ارزش ۳۶ میلیارد دلار، هند با ۱۲ درصد با ارزش ۱۴ میلیارد دلار که باقیمانده بازار آسیا هشت درصد به ارزش ۹ میلیارد دلار می‌شد و سهم جمهوری اسلامی کمتر از یک درصد است؟!
در عین حال در سال ۲۰۱۲ ارزش بسته‌بندی هوشمند‌ معادل ۸/۴ میلیارد دلار بود‌ اما پیش‌بینی می‌شود‌‌ سال ۲۰۱۴ به رقمی معادل ۵۹۷ میلیارد دلار برسد و در سال ۲۰۱۶ به ۸۴۵ میلیارد دلار بالغ خواهد شد در حالی که ارزش سهم بازار بخش دیگر چاپ‌ تا سال ۲۰۱۶ درست برعکس پیش‌بینی می‌شود یعنی چاپ و نشر با ۱/۱۱ درصد کاهش و چاپ مطبوعات هم با ۵/۱۴ درصد کاهش در ابعاد جهانی مواجه می‌شود.
آیا تمایز و تفکیکی بین چاپ و نشر و چاپ و بسته‌بندی وجود دارد‌؟
برخلاف تصور رایج، باید گفت صنعت چاپ فقط چاپ کتاب، مطبوعات، فرمت‌ها و پوسترها و… نیست بلکه چاپ و بسته‌بندی به عنوان فرا‌صنعت تاثیر مستقیم و وافر در تولید ناخالص ملی و توسعه صادرات غیر‌نفتی دارد و مصداق بارز آن صادرات هزار میلیون دلاری صنعت شیرینی و شکلات در سال‌های گذشته است که می‌توان آن را دستاورد مستقیم صنعت چاپ و بسته‌بندی کشور دانست.
اخیرا پنج شرکت بزرگ جهان (‌دو شرکت آلمانی + دو شرکت انگلیسی + یک شرکت آمریکایی‌) ادغام شده و یکی از بزرگ‌ترین مراکز چاپ و بسته‌بندی جهان را به نام شرکت اکسپو پک هلدینگ در لوکزامبورگ تاسیس کردند که با ۸۶۵۰ نفر پرسنل و بیش از ۶۳ مرکز بسته‌بندی جهانی و پیش‌بینی درآمد سالانه ۵/۲ میلیارد دلار در بخش بسته‌بندی منعطف و غیرمنعطف تحت نظارت یک مدیر آمریکایی به عنوان مدیر ارشد اجرایی فعالیت خود را آغاز خواهد کرد. جالب توجه اینکه هلدینگ نیروی کار خود را از چین و هند، نقدینگی را از ژاپن با بهره صفر درصد، تیم تحقیق و توسعه خود را از آمریکا و انگلیس تامین و برای عدم پرداخت مالیات مکان اصلی خود را در لوکزامبورگ تعیین کرده است.
صنایع چاپ و بسته‌بندی کشور برای رقابت با رقبای خارجی خود باید مورد حمایت قرار گیرند. باید به این صنعت کمک شود تا در مدرسه تجارت جهانی ثبت نام و تحصیل کند. برای تحقق چشم‌انداز توسعه باید از این مسیر عبور کنیم و گریزی از آن نیست.
به عنوان تنها کارآفرین صنعت چاپ کشور وضعیت اشتغال را در کشور چگونه می‌بینید‌؟
مهم‌ترین و ضروری‌ترین مساله ملی ما و یکی از بحران‌های فراروی جامعه جوان کشور ما، چالش اشتغال است. این بحران یکی از معضلات بنیادی در اقتصاد کلان کشور بوده است و پیامدهای آن موجب مشکلات عدیده اقتصادی، امنیتی و اجتماعی و در نهایت انسجام سیاسی و اجتماعی ملی را به مخاطره می‌اندازد.
جامعه ما مانند تمامی جوامع در حال توسعه به علت عدم توازن در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی‌ با معضل بیکاری دست به گریبان است. بی‌شک یکی از مهم‌ترین راهکارها برای مدیریت چالش اشتغال، ورود به دنیای نوین کارآفرینی و تلاش برای گسترش و نهادینه‌سازی فرهنگ و رفتار کارآفرینانه است. در تمام اقتصادهای دنیا بدون استثنا‌ سه هدف اساسی را بررسی می‌کنند‌؛ رشد، افزایش اشتغال، کاهش فقر و شکاف در‌آمدی. آنچه مشخص است اینکه، ظرفیت دنیا محدود است و شغل به عنوان یک مقوله رقابتی است و هر کشوری که بیشتر در آن فعالیت کند، سهم بیشتری می‌برد و سهم دیگران کاهش می‌یابد. صادرات بیکاری نمونه آن است. اشتغال رابطه بسیار نزدیکی با‌‌ واردات، سرمایه‌گذاری صنعتی، رشد اقتصادی، فناوری، آموزش، برنامه‌های توسعه و مدیریت کلان و فضای کسب و کار دارد.
راهکار پیشنهادی شما برای حل معضل بیکاری چیست‌؟
سیاست‌های اصل «۴۴» یک گرایش مشخصی دارد به اینکه آنچه مردم می‌توانند انجام دهند دولت انجام ندهد یعنی قبل از اینکه خصوصی‌سازی بکنیم فضای لازم برای بزرگ شدن بخش خصوصی ایجاد کنیم و اصل «۴۴» یک فضای کم‌نظیر است و می‌توان با اتکای به آن خط اشتغال را تنظیم کرد. تعریف از مقوله اشتغال باید ارتقا‌ یابد. ما در عصر دانایی به سر می‌بریم. جامعه، دانایی‌محور است و سطح اطلاعات هم زیاد است. نباید به شغل به عنوان یک فرآیند کارگاهی یا دستگاهی نگاه کرد. خیلی از مشاغل مغز محور، خدمات محور یا فرهنگ محورند. باید این نوع مشاغل را به درستی شناخت. در برنامه ملی اشتغال، تعیین نقش بازارها مهم است. بازار کالا، بازار سرمایه، بازار پول، بازار ارز و تجارت خارجی‌ باید مقوم بازار کار باشند. نمی‌شود بازار‌ها را جداگانه و جزیره‌ای هدف‌گذاری کرد. خیلی وقت‌ها تغییرات بازار ارز یا تجارت خارجی، تعادل بازار را به هم می‌ریزد و تمام برنامه‌های اشتغال از بین می‌رود. یک برنامه درست مدیریتی در حوزه اشتغال، سیاست‌گذاری برای ایجاد فضای اشتغال است نه ایجاد اشتغال. باید فضایی فراهم شود که سرمایه‌گذاری انجام شود مثلا ۱۰۰ هزار فعال در حوزه نرم‌افزاری تولیدات خود را عرضه کنند مثل هندوستان. این کشور انقلاب نرم‌افزاری کرده است نه اینکه شرکت نرم‌افزاری درست کند.
اگر موفق شویم شیوه زندگی کارآفرینانه را بیاموزیم و به دیگران نیز آموزش دهیم، می‌توان امید داشت که بتوانیم سر منشا‌ بسیاری از تحولات دیگر (از جمله حل بحران بیکاری) باشیم. به نظر می‌رسد مهم‌ترین مانع بر سر راه گسترش و نهادینه‌سازی فرهنگ و رفتار کارآفرینانه، عدم آشنایی کافی با مفهوم کارآفرینی در لایه‌های مختلف جامعه است. فرهنگ‌های سازگار با کارآفرینی، سیاست‌های مناسب دولت‌ها و وجود دوره‌ها و دروس کارآفرینی در ساختار آموزشی کشورها و حمایت مالی از کارآفرینی از مهم‌ترین عوامل تشویق کارآفرینی هستند و تقریبا در تمام کشورها از اهمیت یکسانی برخوردارند. موانعی برای دسترسی به منابع مالی رسمی نظیر وام‌های بانکی وجود دارد و محدودیت منابع بانکی شامل کلیه فرآیند تولید می‌شود. ضروری است دولت با سیاست‌گذاری درست و اصلاح قوانین بانکی، ترتیبی دهد که حمایت مالی مناسب از بخش تولید به ویژه کسب و کارهای جدید طی سه سال نخست فعالیت صورت پذیرد.
اطلاعات موجود نشان می‌دهد به طور متوسط میزان تامین مالی از منابع غیررسمی شش برابر میزان تامین مالی آنهم نه بصورت تسهیلات بلکه بصورت مشارکت سرمایه‌گذاری بجای مشارکت در سود از سوی نهادهای غیر‌بانکی صورت می‌گیرد و این بزرگ‌ترین تهدید برای سیستم تولید و اقتصاد کشور است.
نقش سیاست‌های پولی، مالی و اداری در تسهیل و تحکیم بنیان بنگاه‌های اقتصادی خصوصا تولیدی چیست‌؟
سیاست‏های مالیاتی، تامین اجتماعی، کار، بانکی، گمرکی و اداری برای بخش تولید باید تغییر یابد و با دیگر بخش‌ها متفاوت باشد. بخش زیادی از واحدهای تولیدی که ورشکسته شده‌اند یا در معرض تهدید ورشکستگی قرار دارند درگیر با همین نهادها و بهانه‌ها هستند. سودهای مرکب در همه بخش‌ها، شیرازه واحدهای تولیدی را از هم گسیخته است. هزینه‌های آب، برق، گاز و گازوییل بسیار سنگین هستند و هر لحظه هم بنگاه‌ها تهدید به قطع این نوع خدمات می‌شوند. بانک‌ها‌ به تولید نقدینگی لازم را تزریق نمی‌کنند و آنها را نادیده گرفته‌اند. تولید در کشور با رویکردی که بانک‌ها دارند وضعیت و دوران سختی را سپری می‌کند و اگر تدابیری از سوی دولت محترم اتخاذ نگردد اقتصاد کشور انتهایی با انتحار خواهد داشت.
نوسان نرخ ارز در حوزه تولید را چگونه می‌بینید‌؟
پولی که به صنعت تزریق نمی‌شود. افزایش نرخ ارز در مدت یک ماه از ۱۰۶۰ تومان به مرز بیش از سه هزار تومان رسید، هنگامی که دلار با جهش مواجه شد تولید نیز ضربه خورد و تولیدکنندگان نتوانستند مواد اولیه خود را تامین کنند و نتوانستند تصمیم درستی برای تامین مواد اولیه خود بگیرند. همچنین بالا بودن نرخ تورم فرآیند امنیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری را تحت‌تاثیر قرار داده است.
وضعیت اقتصادی کشور و چند برابر شدن نرخ ارز کار را به جایی رسانده است که طبق محاسبات کارشناسی صنایع تولیدی، در حال حاضر اگر بخواهند تیراژ و ظرفیتی معادل سه یا چهار سال قبل را با همان شرایط و کیفیت تولید کنند، نیاز به نقدینگی معادل ۱۲ تا ۴۸ برابر آن زمان دارند. به علت همین شرایط، تیراژ تولید بسیار پایین است و کارخانه‌ها از تمام ظرفیت خود استفاده نمی‌کنند.
پس با این وضع چه باید کرد؟
جهت تامین و تزریق نقدینگی به بخش تولید و تضمین در برگشت پول به سیستم بانکی، باید نرخ سود بانکی حداقل برای این بخش حتما یک رقمی برای یک سال باشد و زمان تنفس بین سه تا پنج سال و زمان باز‌پرداخت تسهیلات بین ۱۰ تا ۱۵ سال در نظر گرفته شود و شرایط استمهال برای حمایت از شرکت‌های فعال و توانمند تولیدی ملحوظ شود تا نقطه سر به سر از نظر مالی توجیه‌پذیر باشد.
اعتمادسازی جهت افزایش سرمایه‏گذاری در بخش‌های مورد نیاز کشور، به‌ویژه تولید ضرورت دارد. تیم اقتصادی رییس‌جمهور باید سعی کند تا با جلوگیری از فعالیت‏های دلال‌مآبانه موسسات مالی به اعتمادسازی بین مردم، بورس و بانک‏ها اقدام نموده و سبب افزایش سپرده‌گذاری آن‌ها شود تا از این رهیافت به امر تولید برای خروج از بحران اقتصادی و رکود کمک کند. تمرکز بیشتر یارانه‌های دولت به تولیدکنندگان هم از سویی موجب تداوم تولید و اشتغال در کشور می‌شود و هم می‌تواند قیمت تمام شده برای مصرف‌کنندگان را کاهش دهد.الویت اصلی دولت محترم باید کنترل گرانی و تورم و برنامه‌ریزی برای اشتغال و حمایت از تولید ملی و خروج اقتصاد از وضعیت رکود تورمی باشد. با سپری کردن ۱۰ سال از تک‌‌نرخی کردن ارز، پذیرفتن نظام چند‌نرخی موجب تکرار پدیده‌ نامبارک فساد شده و پاداش به واردکننده به جای تشویق عناصر مولد خواهد بود.
در مدیریت اقتصاد کلان، باید سیاست‌های پولی و مالی درستی اتخاذ شود و نیز مخاطرات و هزینه‌های ناشی از خلق اعتبار بیش از حد و رشد نقدینگی مورد توجه قرار گیرد و البته این موضوع در سیاست‌های دولت محترم دیده می‌شود که امید و انتظار است مجلس محترم هم در این راه مدد و همراهی بیشتری داشته باشد.